Көне Римнің күзетшілері

Кіріспе

Ежелгі Римнің күзетшілері

Vigiles, немесе дәлірек айтқанда Vigiles Urbani ("қала күзетшілері") немесе Cohortes Vigilum ("күзетшілердің когорталары") – ежелгі Римнің өрт сөндірушілері және полициясы болған.

Тарих

Трюмвири ноктурни (түнгі үштік) – жеке меншіктегі құлдар, Римде өрт пен өртке оқшаулаудың жалпы проблемаларымен күресу үшін ұйымдастырылған алғашқы адамдар. Ежелгі Римде өрт сөндіруге арналған тағы бір ұйым – эдил Марк Эгнатий Руф басқарған құлдар тобы болды. Жекеменшік жүйе тиімсіз болғандықтан, өзін және Римді қорғау мақсатында Август жаңа мемлекеттік өрт сөндіру күштерін құрды – вигилдер. Август жаңа өрт сөндірушілерді Мысырдың Александрия қаласындағы өрт сөндіру бригадасының үлгісімен жасады. Вигилдер «Спартоли» немесе «кішкентай шелектер» деген лақап атымен де белгілі болды, себебі олар су тасымалдау үшін қайыспен тығыздалған шаңғыдан жасалған шелектерді қолданды. 6 жылы Август құл сатудан 4% салық алды және түскен қаражатты жаңа күш құруға жұмсады. Вигилдердің алғашқы бөлімдері эдилдер мен викоменің басшылығында болды. Барлығы 6000 вигил болды, олардың барлығы құлдар еді. 22 жылы олар атты префект вигилум және субпрефекттің басшылығында болды, ал олар жеті когортаға бөлінді, олардың әрқайсысын трибун басқарды. Әдетте трибундар мансап жолын вигилдер бөліміне басшылық етуден бастайтын. Әр когорта жеті центурияға бөлінді, олардың әрқайсысына 70–80 адамдық центурион басшылық етті. Әр когорта қаланың он төрт әкімшілік аймағының екеуін патрульдеді. Осы кезде вигилдер босатылған құлдардан құралды. 205 жылы когорталардың саны екі есеге артты. Вигилдер сонымен қатар түнгі күзетшілердің қызметін атқарды, қарақшыларды іздеді, қашқан құлдарды ұстады және кейде көшеде тәртіпті сақтау үшін қолданылды. Олардың ең танымал префекті Невий Суторий Макро, император Тиберийдің Сеянның әскерлерінен қаланы қайтарып алу үшін оның адамын қолданғаннан кейін Луций Элий Сеяннан кейін Преториан гвардиясының префекті болды. Вигилдер Остия және Порт портында орналасқан. Төрт ғасырдан тұратын vexillatio (бөлімше) әр қалада екі ғасырдан тұратын төрт айға Римнен бөлінді. Римдегі Ұлы өрт кезінде вигилдер заңды орындау мен өртке қарсы күрес орнына қаланы тонаумен айналысты. 3 ғасырдың басында вигилдер тәуелсіз бөлімше ретіндегі мәртебесін жоғалтып, преториан префекттерінің билігіне көшкендігі белгілі болды.

The triumviri nocturni (meaning three men of the night) were the first men, being privately owned slaves, organized into a group that combatted the common problems of fire and conflagrations in Rome. Another organization dedicated to fighting fires in ancient Rome was a band of slaves led by the aedile Marcus Egnatius Rufus. The privately operated system became ineffective, so in the interest of keeping himself and Rome safe, Augustus instituted a new public firefighting force called the vigiles. Augustus modelled the new firefighters after the fire brigade of Alexandria, Egypt. The vigiles were also known by their nickname Spartoli or "little bucket fellows", given to them because of the buckets they carried water in, which were made of rope sealed with pitch. In AD 6, Augustus levied a 4% tax on the sale of slaves and used the proceeds to set up the new force. The first units of vigiles were under the command of the aediles and the vicomagistri. There were only 6,000 vigiles and they were all slaves. In 22 AD they were commanded by the praefectus vigilum, who was of equestrian rank, and subpraefectus and were divided into seven cohorts commanded by a tribune. Usually tribunes would begin their career by commanding a unit of the Vigiles. Each cohort was divided into seven centuries, each of 70–80 men commanded by a centurion. Each cohort patrolled two of the city's fourteen administrative regiones. The vigiles were made up of freedmen by this time. The cohorts were doubled in size in AD 205. The vigiles also acted as a night watch, keeping an eye out for burglars and hunting down runaway slaves, and were on occasion used to maintain order in the streets. Their most famous prefect, Naevius Sutorius Macro, succeeded Lucius Aelius Sejanus as Prefect of the Praetorian Guard after his men had been used by the Emperor Tiberius to retake control of the city from Sejanus's soldiers. Vigiles were stationed at the harbour cities of Ostia and Portus. A vexillatio (detachment) of four centuries was detached from Rome for four months at a time, with two centuries being stationed at each city. During the Great Fire of Rome, the vigiles took to looting the city rather than enforcing law and fighting the fires. The vigiles appear to have lost their status as an independent unit and come under the authority of the Praetorian prefects sometime in the early 3rd century.

Ұйым

Басында корпус ерлерді қабылдауда қиындықтарға тап болды. Ерлерді әскерге шақыру үшін 24 жылы Lex Visellia қабылданды, ол алты жыл қызмет еткеннен кейін Vigiles-ке толық азаматтық және бонус ақшалай жәрдемақыны берді. II ғасырда азаматтарға да әскерге түсуге рұқсат берілді. Vigiles казармаларда орналастырылып, көшелерде, әсіресе түнде күзет жасап, бақылаусыз өрттерді іздеді. Әр үй иесі өрт сөндіру құралдарымен қамтамасыз етілуге міндетті болды, ал өрт сөндірушілер сорғылармен, шелектермен, ілгектермен (жанып жатқан заттарды түсіру үшін), шоқпарлармен, кетпендермен және балталармен жабдықталды. Олар өртеніп жатқан үйлерді бұзу және өрт кедергілерін жасау үшін баллисталарды да қолданды. Олардың тіпті өз медициналық қызметкерлері (medici) болды, әр когортаға төрт дәрігер және өз дін қызметкерлері (victimarii) бекітілді. Сифоннарий сорғыны басқарды, ал аквариус сумен жабдықтауды қадағалады. Кәдімгі өрт сөндірушілерді милиттер (әскерлер) деп атады. Vigiles әрқайсысы 1000 адамнан тұратын жеті когортаға бөлінді. Когорталар жеті центуриядан тұрды. Центуриялар центуриондармен, ал когорта трибунмен басқарылды. Vigiles-тің бас қолбасшысы Praefectus Vigilum болды. Vigiles центуриондары көбінесе қалалық когорталарда центурион болып, содан кейін преториан гвардиясында центурион болып тағайындалатын. Одан кейін олар легиондарға ауысып, онда Primus Pilus шеніне жете алатын. Префект лауазымынан басқа, Vigiles әскерилерге ұқсас шен бойынша басқарылды. Кейбір қызмет мерзімдері жиырма жылдан асып кетсе де, көптеген офицерлік шендер одан да қысқа болды. Vigiles ешқашан преториан гвардиясының немесе қалалық когорталардың беделіне ие болмағандықтан, корпуста қызмет ету көбінесе одан беделді және табысты лауазымдарға жетудің бір жолы болды. Белгілі префект Плацидиан 269 жылы билікке келген кезде Клавдий II (Готик) Галлияға жіберген экспедициялық күштердің басшысы болды, ол төменгі Рейн өзенінің аймағын «Галл империясы» деп аталатын күштерден қорғау үшін жіберілді. Бұл осы лауазым иесіне Римнен тыс жерде нақты басқару құқығы берілген жалғыз белгілі жағдай. Оның құрамында қаладан келген Vigiles болған-болмағаны белгісіз. Praefectus Vigilum жоғарыда аталған станциялардың бірінде штаб-пәтері болған-болмағаны немесе оның мүлдем бөлек префектурасы болған-болмағаны белгісіз. Егер ол бірінші когортаның Виа Латадағы казармасымен байланысты болса, онда олай болуы мүмкін.

In the beginning, the corps had difficulty recruiting men. In an effort to entice men to enlist the Lex Visellia was passed in 24 AD, granting full citizenship and a bonus cash stipend to Vigiles after six years of service. By the 2nd century, citizens were also allowed to enlist. The Vigiles were accommodated in barracks and patrolled the streets, especially at night, on the lookout for any unsupervised fires. Every householder was obliged to keep equipment for fighting fires, and the men themselves were equipped with pumps, buckets, hooks (for pulling down burning material), picks, mattocks and axes. They also used ballistae for knocking down burning houses and creating firebreaks. They even had their own medical support (medici), with four doctors attached to each cohort, and their own chaplains (victimarii). A siphonarius operated a pump and an aquarius supervised the supply of water. The ordinary firefighters were called milites (soldiers). The Vigiles were organized into seven cohorts each 1,000 men strong. The cohorts contained seven centuries. The centuries were commanded by centurions, and the cohort was commanded by a tribune. The commander of the Vigiles was the Praefectus Vigilum. The centurions of the Vigiles would often go on to become centurions in the Urban Cohorts, followed by becoming a centurion in the Praetorian Guard. They would then transfer to the Legions, where they could reach the rank of Primus Pilus. Beyond the office of the prefect, the Vigiles were ordered by rank similar to the military. While some terms of service could extend beyond twenty years, most commissioned ranks were much shorter. Since the Vigiles never achieved the prestige of the Praetorian Guard or the Urban Cohorts, serving in the corps was usually only a means of achieving more honourable and lucrative posts. One known praefectus, Placidianus was put in charge of an expeditionary force sent to Gaul by Claudius II (Gothicus) on his accession in 269 AD to secure the lower Rhone valley against the so called Gallic Empire. This is the only known instance of the holder of this office being given a substantive command outside Rome. Whether or not his force included vigiles from the city is uncertain. Whether or not the Praefectus Vigilum had his headquarters in any of the stationes identified above or whether he had an entirely separate praefectura is not known. If he is associated with one of the barracks it is likely to have been that of I Cohort in the Via Lata.

Өрт сөндіру

Әр топқа стандартты өрт сөндіру құралдары берілді. Сифо немесе өрт машинасы аттармен тартылатын, үлкен, екі рет әрекет ететін сорғыдан тұратын, ол ішінара су резервуарына батырылған. Акварий аталған сақшылар судың қайда орналасқанын дәл білуі керек еді, сондай-ақ олар отқа су жеткізу үшін тізбектей су құюшы бригадаларын құрды. Өртті суға малынған тігістелген көрпелермен (центон) жабу арқылы сөндіруге тырысты. Тіпті отты сөндірудің химиялық әдістері де қолданылған, яғни отқа сірке қышқылы негізіндегі ацетум деп аталатын зат тасталған. Көп жағдайда оттың таралуын болдырмаудың ең тиімді жолы – жанып тұрған ғимаратты ілгектер мен бөгеттермен бұзу болды. Көп қабатты ғимараттардағы өрт кезінде адамдардың жоғарғы қабаттардан секіруі үшін төменге жастықтар мен матрастар төселді. Сақшылардың басты міндеті – өртке қарсы алдын алу шараларын сақтау болды. Әр үйдің ішінде өрт сөндіру құралдары болуы қажет еді. Юстинианның «Дигестінде» былай делінген: «Сақшылардың әркімге жоғарғы бөлмесінде су дайындап қоюын еске салуы тиіс». Сақшылардың тек кеңес беру құқығы болғанымен, олардың ұсыныстары көбінесе салдардан сақтану үшін орындалған. Юстинианның «Дигестінде» айтылғандай, шалақылық үшін ең көп қолданылатын жаза дене жазасы болды: «Егер адамдар өз оттарына жеткіліксіз көңіл бөлсе, префект оларды ұруға бұйырады». 64 жылы Римде болған Ұлы өрт кезінде Римнің үштен бір бөлігі оттан қирады. Жас император Нерон өртпен күресуде сақшыларға басшылық етті. Әдейі қаланы өртке бергендігі туралы әңгімелер тарады, бұл Неронның бұйрығымен жасалған, кейіннен ол өрттен тазартылған жерге сарай салды. Дегенмен, Нерон Ұлы өрттен кейін тағы да өрттердің алдын алу үшін өрт қағидалары заңдарын қабылдады. Бұл заңдар суға қоғамдық қолжетімділікті арттыруды және ғимараттардың ортақ қабырғасы болуына тыйым салуды талап етті.

Every cohort was equipped with standard firefighting equipment. The sipho or fire engine was pulled by horses and consisted of a large double action pump that was partially submerged in a reservoir of water. The Vigiles designated as aquarii needed to have an accurate knowledge of where water was located, and they also formed bucket brigades to bring water to the fire. Attempts were made to smother the fire by covering it with patchwork quilts (centones) soaked with water. There is even evidence that chemical firefighting methods were used by throwing a vinegar based substance called acetum into fires. In many cases the best way to prevent the spread of flames was to tear down the burning building with hooks and levers. For fires in multiple story buildings, cushions and mattresses were spread out on the ground for people to jump onto from the upper levels. A major duty of the Vigiles was to enforce preventative measures against conflagrations. Adequate fire fighting equipment was required in every home. The Digest of Justinian decrees that Vigiles are "ordered to remind every one to have a supply of water ready in his upper room". While the Vigiles only had advising authority, their recommendations were often followed to avoid repercussions for negligence. Corporal punishment was the most common punishment for negligence according to the Digest of Justinian, "where persons have paid insufficient attention to their fire, the prefect orders them to be beaten". During the Great Fire of Rome in AD 64 over one third of Rome was destroyed by flames. The young Emperor Nero helped to direct the Vigiles in fighting the flames. It was rumoured that the Vigiles intentionally allowed the city to burn under orders from Nero, who later built his palace on land that was cleared by the fire. Regardless, Nero enacted fire code laws following the Great Fire to avoid further conflagrations. These laws called for more public access to water and prohibited buildings from sharing a common wall.

Полиция күштері

27 жылдан бастап Август республиканың соңғы күндері қалаларда кеңінен таралған тәртіпсіздіктерді тепе-теңдеу үшін Vigiles-ке полиция функциясын қосты. Өрт сөндірумен қатар, Vigiles Римнің түнгі күзетшілері болды. Олардың міндеттеріне ұрылар мен қарақшыларды ұстау және қашып кеткен құлдарды қолға түсіру кірді. Александр Север билік құрған кезде, ванналар түнде ашық болғандықтан, оларды күзету Vigiles-тің міндетіне қосылды. Олар көбінесе ұсақ қылмыстармен айналысып, көшелерде патрульдеу кезінде қоғамдық тәртіпті бұзушыларды іздеді. Көтерілістер, тәртіпсіздіктер және қатыгез қылмыстар Cohortes urbanae және (аздау дәрежеде) Преториан гвардиясымен шешілетін, бірақ Vigiles мұндай жағдайларда көмекші рөл атқара алатын. Vigiles әскери бөлім деп есептелмейтін.

Танымал мәдениетте

The Vigiles жиі Линдси Дэвистің Маркус Дидиус Фалько романдарының маңызды бөлігі болып табылады, Фальконың тергеулеріне көмек көрсетеді. Атап айтқанда, Фальконың ескі әскер досы Люциус Петрониус Лонгус Regio XIII аймағында "Күзет капитаны" қызметін атқарады. Гарри Тюртлдоуфтың "Весуннадағы өлім" романында, Рим Галлиясының (қазіргі Перигу, Франция) Весунна қаласындағы күзетшілерге болашақтан келген екі кісі өлтірушіні ұстау міндеті жүктеледі. Олардың құрбаны қаладағы белгілі бір азамат болған, оны тапаншамен өлтірген. Бастапқыда қызығушылық тудырса да, күзетшілердің басшысы грек дәрігер досының көмегімен қылмысты ашады және бұрыннан белгісіз болған қаруға қарамастан, кісі өлтірушілерді қамауға алады.

Негізгі дереккөздер

Тацит, Публий Корнелий. "Анналдар". Тациттің толық шығармалары. (1942) Аударған: Альфред Джон Черч және Уильям Джексон Бродрибб. Юстиниан I. (529) Юстинианның "Дигест" жинағы. I кітап, XV тармақ. Аударған: Монро, Чарльз Генри. (1904) Кембридж университетінің баспасы. 50–51 беттер.

Екіншілік көздер

Бэнсон, Мэтью. (1994) Рим империясының энциклопедиясы. Facts on File Inc., Нью-Йорк, Нью-Йорк. Кембридж ежелгі тарихы. (1996) 2-ші басылым, 10-том: Август империясы, б.з.д. 43 – б.з. 69 жж. Боуман, Алан К.; Шамплин, Эдвард; Линтот, Эндрю редакциясымен. Кембридж университетінің баспасы, Нью-Йорк. Кантер, Х. В. (1932) Х. В. Кантер, "Ежелгі Римдегі өрттер", «Классикалық журнал», 27 (1932), 270–288 беттер. Догерти, Грегори Н. "64 жылғы Ұлы өрт және «Vigiles» когорталары", «Классикалық журнал», 87-том (1992), 229–240 беттер. Бастапқыда 1926 жылы Лондонның Оксфорд университетінің баспасында жарияланған.