Қоршау санитарлық – инфекциялық аурулардың таралуын тоқтату үшін белгілі бір аймаққа кіру-шығуды шектеу. Тарихы 1821 жылға дейін жетеді, қазір идеологияны ұстау үшін де қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Географиялық аймақтың карантині
Quarantine of a geographic area
Санитарлық кордон (kɔʁdɔ̃ sanitɛʁ, француз тілінде "санитарлық кордон") – белгілі бір географиялық аймаққа, мысалы, қауымдастыққа, өңірге немесе елге адамдардың кіруі мен шығуына шектеу қою. Бұл термин бастапқыда жұқпалы аурулардың таралуын тоқтатуға арналған кедергіні білдірген. Сондай-ақ, бұл термин ағылшын тілінде жиі метафоралық мағынада қолданылады, қажетсіз немесе қауіпті деп саналатын идеологияның таралуын болдырмауға жасалған әрекеттерді білдіреді, мысалы, Джордж Ф. Кеннанның Кеңес Одағына қарсы ұстанған қоршау саясаты (саясаттағы санитарлық кордонды қараңыз).
A cordon sanitaire (kɔʁdɔ̃ sanitɛʁ, French for "sanitary cordon") is the restriction of movement of people into or out of a defined geographic area, such as a community, region, or country. The term originally denoted a barrier used to stop the spread of infectious diseases. The term is also often used metaphorically, in English, to refer to attempts to prevent the spread of an ideology deemed unwanted or dangerous, such as the containment policy adopted by George F. Kennan against the Soviet Union (see cordon sanitaire in politics).
Шығу тегі
Санитарлық кордон термині 1821 жылы герцог де Ришелье француз әскерлерін Франция мен Испания арасындағы шекараға жөнелткен кезде пайда болды, сары қызылшаның Францияға таралуын болдырмау мақсатында. Дәстүр бойынша, санитарлық кордонның айналасындағы шекара физикалық түрде белгіленген: қоршау немесе қабырға салынды, қарулы әскерлер патрульдеді, ал ішіндегі тұрғындар аурумен өз күштерімен күресуге қалдырылды. Кейбір жағдайларда, инфекцияның енуін болдырмаққа тырысатын сау қауымдастарға «кері санитарлық кордон» (немесе қорғаушы оқшаулау) қолданылуы мүмкін. Қоғамдық денсаулық сақтау мамандары санитарлық кордонды карантин және медициналық оқшаулаумен бірге, микробтық патогендердің таралуын әлеуметтік арақашықтық арқылы болдырмауға бағытталған «дәрі-дәрмектік емес шаралар» ретінде қарастырады. Санитарлық кордон қазіргі уақытта тарихи мағынасында кеңінен қолданылмайды, бұл негізінен аурудың таралуы, емдеу және алдын алу туралы біліміміздің артуымен байланысты. Бүгінде оның басты функциясы жұқпалы ауруларды анықтауға және олардың таралуын болдырмауға көмектесу болып табылады. Дәстүрлі рөлінде, кордон мынадай жағдайларда да тиімді шара болып табылады: 1) инфекцияның жоғары вируленттілігі (жұқпалылығы және ауру тудыру қаупі); 2) өлім-жітімнің жоғары деңгейі; 3) емдеудің болмауы немесе қиындығы; 4) вакцинаның жоқтығы немесе көптеген адамдарды иммундаудың басқа құралдарының жетіспеуі (мысалы, инелер немесе шприцтер).
The term cordon sanitaire dates to 1821, when the Duke de Richelieu deployed French troops to the border between France and Spain, to prevent yellow fever from spreading into France. Traditionally, the line around a cordon sanitaire was quite physical; a fence or wall was built, armed troops patrolled, and inside, inhabitants were left to battle the affliction without help. In some cases, a "reverse cordon sanitaire" (also known as protective sequestration) may be imposed on healthy communities that are attempting to keep an infection from being introduced. Public health specialists have included cordon sanitaire along with quarantine and medical isolation as "nonpharmaceutical interventions" designed to prevent the transmission of microbial pathogens through social distancing. The cordon sanitaire is not used now in its most extreme historical form, mainly due to our improved understanding of disease transmission, treatment and prevention. Today its function is primarily to facilitate the identification of infectious disease and to prevent its transmission. In its more traditional role, the cordon also remains a useful intervention under conditions in which: 1) the infection is highly virulent (contagious and likely to cause illness); 2) the case fatality rate is very high; 3) treatment is nonexistent or difficult; and 4) there is no vaccine, or other means of immunizing large numbers of people (such as needles or syringes) are lacking.
XVI ғасыр
1523 жылы Бирга қаласында оба эпидемиясы кезінде, аурудың Мальтаның қалған бөліктеріне таралуын тоқтату үшін күзетшілер қаланы тосқауылдады.
In 1523, during a plague outbreak in Birgu, the town was cordoned off by guards to prevent the disease from spreading to the rest of Malta.
17 ғасыр
1655 жылы Мальтадағы Жаббар қаласында оба індеті анықталғаннан кейін санитарлық кордон салынды. Ауру басқа елді мекендерге тарады және ұқсас шектеу шаралары қолданылды, нәтижесінде 20 адам қайтыс болды және індет сәтті тоқтатылды. 1666 жылдың мамыр айында ағылшын Эйам ауылы қауымда бубондық оба індеті басталуынан кейін өздігінен санитарлық кордон салды. Келесі 14 айда халықтың шамамен 80 пайызы көз жұмды. Ауылды қоршап тұрған тас қабырға салынды және 1667 жылдың қараша айына дейін ешкім шекарадан екі бағытта да өте алмады, осы уақытқа дейін індет өзін толық көрсетті. Қарасты елді мекендер Эйамға азық-түлікпен көмектесіп, шекаралық кордон бойында белгіленген жерлерге тағам қалдырып, ағын сумен немесе сірке сумен "зарарсыздандырылған" монеталармен төлейді.
In 1655, cordon sanitaire was imposed on the town of Żabbar in Malta after a plague outbreak was detected. The disease spread to other settlements and similar restrictive measures were imposed, and the outbreak was successfully contained after causing 20 deaths. In May 1666, the English village of Eyam famously imposed a cordon sanitaire on itself after an outbreak of the bubonic plague in the community. During the next 14 months almost eighty percent of the inhabitants died. A perimeter of stones was laid out surrounding the village and no one passed the boundary in either direction until November 1667, when the pestilence had run its course. Neighbouring communities provided food for Eyam, leaving supplies in designated locations along the boundary cordon and receiving payment in coins "disinfected" by running water or vinegar.
18 ғасыр
1708-1712 жылдардағы Ұлы Солтүстік соғысы кезінде оба эпидемиясы кезінде Стральзунд, Хельсингер және Кенигсберг сияқты зардап шеккен қалалардың төңірегінде санитариялық кордондар орнатылды; сондай-ақ Пруссияның бүкіл герцогтігінің және Сканния мен Дания аралдары арасында, Эресунн бұғазы бойында кордон құрылды, Saltholm орталық карантин станциясы ретінде тағайындалды. 1770 жылы императрица Мария Тереза Аустрия мен Осман империясы арасына обамен зарарланған адамдар мен тауарлардың шекарадан өтуіне жол бермеу үшін санитариялық кордон қойды. Мақта мен жүнді апталар бойы қоймаларда сақтап, шаруаларға олардың үстіне төселіп ұйықтау үшін ақы төленді және олардың денсаулығында ауру белгілері пайда бола ма деп бақыланды. Саяхатшылар қалыпты жағдайда 21 күнге, ал Осман империясы аумағында обаның белсенді екені расталған жағдайда 48 күнге дейін карантинге алынды. Кордон 1871 жылға дейін сақталды, және санитариялық кордон орнатылғаннан кейін Австрия аумағында обаның ірі жарылыстары болған жоқ, ал Осман империясы 19 ғасырдың ортасына дейін жиі оба эпидемияларынан зардап шекті.
During the Great Northern War plague outbreak of 1708–1712, cordons sanitaires were established around affected towns like Stralsund, Helsingør, and Königsberg; one was also established around the whole Duchy of Prussia and another one between Scania and the Danish isles along the Sound, with Saltholm as the central quarantine station. In 1770 the Empress Maria Theresa set up a cordon sanitaire between Austria and the Ottoman Empire to prevent people and goods infected with plague from crossing the border. Cotton and wool were held in storehouses for weeks, with peasants paid to sleep on the bales and monitored to see if they showed signs of disease. Travelers were quarantined for 21 days under ordinary circumstances and up to 48 days when there was confirmation of plague being active in Ottoman territory. The cordon was maintained until 1871, and there were no major outbreaks of plague in Austrian territory after the cordon sanitaire was established, whereas the Ottoman Empire continued to suffer frequent epidemics of plague until the mid 19th century.
19 ғасыр
1813–1814 жылдардағы Мальта обасы эпидемиясы кезінде Мальтаның негізгі қалалық елді мекендері (Валетта, Флориана және Үш қала) және жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие ауылдық елді мекендер (Биркиркара, Корми, Жэббудж және кейіннен Ксагра) адамдардың кіруіне немесе шығуына жол бермеу үшін әскерилермен қоршалды. «Санитарлық кордон» термині алғаш рет 1821 жылы герцог де Ришелье Пиреней тауларында Франция мен Испания шекарасына 30 000 француз әскерін орналастырғанда қолданылды. Бұл ресми түрде Барселонадан Францияға сары қызылшаның таралуын болдырмау мақсатымен жасалды, бірақ шын мәнінде конституциялық Испаниядан либералдық идеялардың таралуын тоқтатуға бағытталған. 1821 жылы сары қызылша эпидемиясы Барселонаны шалдықтырды және 150 000 халқы бар қаланың төңірегіне санитарлық кордон орнатылды. Төрт айдың ішінде 18 000–20 000 адам қайтыс болды. 1830 жылы Ресейде холера індеті басталганда Мәскеу әскери кордонмен қоршалды, қалаға келетін көптеген жолдар саяхатты қиынстату үшін бұзылды, ал қалаға кіретін барлық есіктердің төртеуінен басқасы жабылды. 1869 жылы Адриан Пруст (жазушы Марсель Прусттың әкесі) Үндістаннан пайда болған және Еуропа мен Африкаға қауіп төндіріп тұрған холераның таралуын бақылау үшін халықаралық санитарлық кордонды пайдалануды ұсынды. Пруст Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азиядан Еуропаға бағытталған барлық кемелерді Суэцте карантинге алуды ұсынды, бірақ оның идеялары кең қолдау таппады. 1882 жылы Техас штатының Браунсвилл қаласында және Солтүстік Мексикада сары қызылшаның күшті індетіне жауап ретінде қаладан 180 миль солтүстікке санитарлық кордон құрылды, ол батыста Рио-Гранде және шығыста Мексика шығанағында аяқталды. Солтүстікке саяхат ететін адамдар 10 күн карантинде болуға міндетті болды, содан кейін олар аурудан мүлдем құтылғандары расталды және жолға шығуға рұқсат берілді. 1899 жылы Гонолулудегі оба індеті Қытай кварталының айналасына орнатылған санитарлық кордон арқылы басқарылды. Жұқпаны бақылау үшін тікенді сыммен қоршау құрылды және адамдардың мүлігі мен үйлері өртелді.
During the 1813–1814 Malta plague epidemic, the main urban settlements of Malta (Valletta, Floriana and the Three Cities) and rural settlements with a high mortality rate (Birkirkara, Qormi, Żebbuġ and later Xagħra) were cordoned off by the military to prevent people from entering or leaving. The first actual use of the term cordon sanitaire was in 1821, when the Duke de Richelieu deployed 30,000 French troops to the border between France and Spain in the Pyrenees Mountains, allegedly in order to prevent yellow fever from spreading from Barcelona into France but in fact mainly to prevent the spread of liberal ideas from constitutional Spain. The 1821 yellow fever epidemic ravaged Barcelona and a cordon sanitaire was set up around the entire city of 150,000 people. Between 18,000 and 20,000 died in four months. During the 1830 cholera outbreak in Russia, Moscow was surrounded by a military cordon, most roads leading to the city were dug up to hinder travel, and all but four entrances to the city were sealed. In 1869, Adrien Proust (father of novelist Marcel Proust) proposed the use of an international cordon sanitaire to control the spread of cholera, which had emerged from India and was threatening Europe and Africa. Proust proposed that all ships bound for Europe from India and Southeast Asia be quarantined at Suez, however his ideas were not generally embraced. In 1882, in response to a virulent outbreak of yellow fever in Brownsville, Texas, and in northern Mexico, a cordon sanitaire was established 180 miles north of the city, terminating at the Rio Grande to the west and the Gulf of Mexico to the east. People traveling north had to remain quarantined at the cordon for 10 days before they were certified disease free and could proceed. In 1899, an outbreak of the plague in Honolulu was managed by a cordon sanitaire around the Chinatown district. In an attempt to control the infection, a barbed wire perimeter was created and people's belongings and homes were burned.
21 ғасыр
2003 жылы Канадада SARS таралуы кезінде аурудың таралуын азайту үшін «қауымдық карантин» қолданылды. 2003 жылы Қытай, Гонконг, Тайвань және Сингапурда SARS таралуы кезінде SARS-тың басқа аймақтарынан келген саяхатшыларға, күдікті жағдайлардың жұмыс және мектеп байланыстарына және SARS-тың жоғары деңгейде таралған бірнеше жағдайда бүкіл пәтер кешендеріне кең ауқымды карантин енгізілді. Қытайда ауылдар карантинге алынды, ауылға кіруге де, одан шығуға да тыйым салынды. 2003 жылдың 12 сәуірінен 13 мамырына дейін Хэбэй провинциясындағы бір ауыл карантинге алынды. Он мыңдаған адам санитариялық кордон орнатылатынын білгеннен кейін аймақтардан қашып кетті, осылайша эпидемия тарауы мүмкін болды. 2014 жылдың тамызында Батыс Африкадағы Эбола вирусы эпидемиясының ең көп зардап шеккен аймақтарының айналасында санитариялық кордон орнатылды. Вест-Пойнт аймағындағы санитариялық кордон 30 тамызда алынып тасталды. Ақпарат министрі Льюис Браун бұл қадам тұрғындарды тексеру, сынау және емдеу жұмыстарын жеңілдету үшін жасалғанын айтты. 2020 жылдың қаңтар айында Қытайдың Ухань қаласы айналасына санитариялық кордон орнатылды, ол «Ухань локдауны» деп аталды, себебі ол COVID-19 пандемиясына айналды. Жұқпалы ауру тараған сайын, Қытай халқының жартысынан астамына саяхат шектеулері қойылды, бұл тарихтағы ең үлкен санитариялық кордон болуы мүмкін, бірақ 2020 жылдың наурыз айында 1,3 миллиард халқына әсер еткен Үндістанның локдауны одан да үлкен болды. 2020 жылдың сәуір айына қарай әлем халқының жартысы COVID-19 пандемиясына жауап ретінде 90-нан астам елде қандай да бір формадағы локдаунға ұшырады, мысалы, 2020–2021 жылдардағы Малайзияның қозғалысты бақылау тәртібі және Италиядағы жалпыұлттық локдаун.
During the 2003 SARS outbreak in Canada, "community quarantine" was used to successfully reduce transmission of the disease. During the 2003 SARS outbreak in mainland China, Hong Kong, Taiwan, and Singapore, large scale quarantine was imposed on travelers arriving from other SARS areas, work and school contacts of suspected cases, and, in a few instances, entire apartment complexes where high attack rates of SARS were occurring. In China, entire villages in rural areas were quarantined and no travel was allowed in or out of the villages. One village in Hebei province was quarantined from 12 April 2003 until 13 May. Tens of thousands of individuals fled from areas when they learned of an impending cordon sanitaire, thereby possibly spreading the epidemic. In August 2014, a cordon sanitaire was established around some of the most affected areas of the Western African Ebola virus epidemic. The cordon sanitaire of the West Point area was lifted on 30 August. The information minister, Lewis Brown, said that this step was taken to ease efforts to screen, test, and treat residents. In January 2020, a cordon sanitaire was drawn around the Chinese city of Wuhan, known as the Wuhan lockdown, due to what became the COVID 19 pandemic. As the outbreak expanded, travel restrictions impacted over half of the Chinese population, creating what may be the largest cordon sanitaire in history until this was surpassed by the lockdown in India, affecting the entire 1.3 billion population, in March 2020. By April 2020, half of the world's population was under some form of lockdown in more than 90 countries in response to the COVID 19 pandemic, such as the 2020–2021 Malaysian movement control order and a nationwide lockdown in Italy.
Танымал мәдениетте
Альбер Камю 1947 жылы жазған "Плага" романында санитарлық кордон сюжеттік құрал ретінде қолданылған. 1995 жылғы "Жұқпалы ауру" фильмінде Африкадан әкелінген Эболаға ұқсас вирус Калифорниядағы шағын қалада эпидемия тудырады, нәтижесінде АҚШ армиясы қаланың төңірегіне санитарлық кордон қояды. 2002 жылғы "28 күннен кейін" фильмінде вирустық инфекция халықты қырып салғанда Ұлыбританияға санитарлық кордон орнатылады. Томас Мулленнің 2006 жылғы "Жер бетіндегі соңғы қала" романында 1918 жылы Вашингтон штатының Комонвелл қаласы испан қызылынан сақтану үшін кері санитарлық кордон салады, бірақ ауруды саяхаттап жүрген әскер әкеледі. 2006 жылғы "Z соғысы" романында Израиль зомбилердің таралуын тоқтату үшін кері санитарлық кордон қолданады. 2011 жылғы "Жұқпалы" фильмінде Чикаго қаласы менингоэнцефалит вирусының таралуын шектеу үшін кордонмен қоршалады. 2014 жылғы бельгиялық "Cordon" телесериалында Антверпенде құс тұмауының таралуын тоқтату үшін санитарлық кордон орнатылады. 2016 жылғы "Containment" телесериалында Атланта, Джорджияда жұқпалы вирусты тоқтату үшін санитарлық кордон қойылады. Карен Томпсон Уокердің 2019 жылғы "Түс көрушілер" романында Калифорнияның Санта-Лора қаласы тұрғындарын жұқтырған ұйқы ауруына байланысты санитарлық кордонға алынады.
A cordon sanitaire was used as a plot device by Albert Camus in his 1947 novel The Plague. In the 1995 film Outbreak, an Ebola like virus brought from Africa causes an epidemic in a small town in California, resulting in the United States Army forming a cordon sanitaire around the town. The 2002 film 28 Days Later depicts a cordon sanitaire imposed on Great Britain as a viral infection devastates the population. In The Last Town on Earth, a 2006 novel by Thomas Mullen, the town of Commonwealth, Washington in 1918 imposes a reverse cordon sanitaire to avoid the Spanish flu, however the disease is introduced by a wandering soldier. In the 2006 novel World War Z the nation of Israel imposes a reverse cordon sanitaire to keep zombies out. In the 2011 film Contagion, the city of Chicago is cordoned off to contain the spread of a meningoencephalitis virus. In the 2014 Belgian TV series Cordon, a cordon sanitaire is set up to contain an outbreak of avian influenza in Antwerp. In the 2016 television limited series Containment a cordon sanitaire is set up to contain an infectious virus in Atlanta, Georgia. In the 2019 novel The Dreamers by Karen Thompson Walker, the fictional California town of Santa Lora is placed under cordon sanitaire due to a sleeping sickness that infects its residents.