Кіріспе
Басшылық дебаттары немесе президенттік дебаттар – жалпы сайлау науқаны кезінде өткізілетін, кандидаттардың болашақ сайлаушыларға өздерінің саяси көзқарастарын, мемлекеттік саясат ұсыныстарын және оларға қатысты сын-ескертпелерін ұсынуымен жүзеге асырылатын қоғамдық пікірсайыс. Бұл іс-шаралар көбінесе радио, теледидар және интернет арқылы тікелей эфирде көрсетіледі. Мұндай шараларды бұқаралық ақпарат құралдары немесе үкіметтік емес ұйымдар ұйымдастыруы мүмкін. Басшылық дебаттары сайлаушылардың арасында жиі танымал, олардың шешімдері дебат қорытындысымен айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Кейде басшылар дебат кезінде сәттілік деңгейі әртүрлі болатын түрлі құралдарды (мысалы, диаграммалар немесе ұрандар жазылған плакаттар) пайдалануға тырысады.
A leaders' debate or presidential debate is a public debate held during a general election campaign, where the candidates expose their political opinions and public policy proposals, and criticism of them, to potential voters. They are normally broadcast live on radio, television and the Internet. The events may be organized by media corporations or non government organizations. Leaders' debates are often popular with voters, whose decisions might be greatly influenced by the outcome. Leaders have occasionally attempted to use props (such as charts or signs bearing slogans) during a debate with varying degrees of success.
Тарих
Телевизиялық пікірталастардың бастауы 1920 жылдары сайлау кезінде радио арқылы таратылған кандидаттар форумы болды. 1960 жылы Джон Кеннеди мен Ричард Никсон арасындағы, 70 миллион адам тамашалаған американдық президенттік пікірталастың сәттілігі, парламенттік жүйедегі елдерде осындай теледебаттарды өткізуге деген ниетті күшейтті. Телевизия сайлаушылардың үлкен топтарына тиімді және жылдам әрекет етуге мүмкіндік беретін керемет құрал болып танылды. Парламенттік жүйедегі көшбасшылар пікірталасын өткізуге себеп болатын ерекшелік – партия басшысының, әдетте, партияның үкіметке жетекшілік етуге үміткер кандидаты саналатыны. Конституциялық дәстүр бойынша, партиясы көпшілік дауысқа ие болған жағдайда, ол премьер-министр немесе үкімет басшысы болуы мүмкін. Дегенмен, көшбасшылар пікірталасы техникалық тұрғыдан американдық президенттік пікірталас сияқты кандидаттар пікірталасы емес, себебі сонда американдық саяси партиялар аталған тұлғаларды президенттікке және вице-президенттікке өз кандидаттары ретінде ресми түрде ұсынған.
Формат
Басшылардың пікірталасының нақты форматы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ әдетте пікірталас әрбір басшының қысқаша ашылу сөзімен басталады. Содан кейін танымал журналистерден құралған топ дайындалған сұрақтар қояды, оларға барлық басшылар немесе бір ғана басшы жауап беруі керек. Басшылар сұрақтарға жауап бергеннен кейін, басқа басшыларға қысқаша жауап беру мүмкіндігі беріледі, одан кейін көбінесе қызу пікірталасқа уақыт бөлінеді. Модератор әдетте осы процесті бақылауға тырысады, содан кейін уақыт біткеннен кейін пікірталасты тоқтатады, келесі сұрақ қойылуы үшін. Панель мүшелері сұрақтар қойғаннан кейін, әрбір басшы өзінің қорытынды сөзін айтады және пікірталас аяқталады. Басшылар пікірталасына кім шақырылатыны көбінесе өзекті мәселе болып табылады. Кейбір елдерде ондаған маргиналды саяси партиялар болуы мүмкін, олардың пікірталасқа қатысуын көп телеарналар қаламайды. Ықшамдық үшін және негізгі партиялардың басшыларына сайлаушыларға көптеген мәселелер бойынша сөйлеуге жеткілікті уақыт болуын қамтамасыз ету үшін, басшылар пікірталасында бестен астам басшы болуы өте сирек. Көбінесе үш басшы болады, ал Австралияда – екі. Басшылар пікірталастары көбінесе өткен сайлауда өкілдер сайлаған партиялармен шектеледі. Бірақ партиялар үшін ерекше жағдайлар жасалуы мүмкін, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді. Мысалы, Канадада 2004 және 2006 жылдары Канаданың Жасыл партиясы 2008 жылға дейін федералды басшылар пікірталасынан шеттетілді, бірақ басқа партиялардың қоғамдық қысымынан кейін Жасыл партия пікірталасқа қатысуға мүмкіндік алды, ал Альберта Альянсы Альберта провинциялық басшылар пікірталасынан шеттетілді, тіпті екі партия да сайлауда толық тізіммен қатысты. Шеттетілген партиялар көбінесе өздерінің шеттетілуіне қатты наразылық білдіреді, кейде саяси элиталар олардың партиясын шеттету үшін сөз байласып отырғанын мәлімдейді. Кейбір партияларды пікірталасқа қосу да даулы болуы мүмкін. Канада пікірталастарына қатысты жиі айтылатын шағымды Демократияны зерттеу орталығының баяндамасында келтірілген, онда француз тілінде сөйлейтін Квебек провинциясында ғана белсенді болатын Квебек блогының ағылшын тіліндегі пікірталастардағы орнынан алынуын талап етеді. Грузияда пікірталастар көбінесе қызу болып, пікірталасқа қатысушылар бөлек бөлмелерге орналастырылатын.