Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек мифологиясындағы тұлға, мифологиялық кейіпкер.
Greek mythological figure
the mythological character
Грек мифологиясында Дедал (/uk//'//d//iː//d//ə//l//ə//s/, /us//'//d//ɛ//d//ə//l//ə//s/; грекше: Δαίδαλος; латынша: Daedalus; этрусша: Taitale) – даналық, білім және күштің символы саналатын шебер сәулетші және қолөнерші. Ол Икардың әкесі, Пердикстің сіңілісі және, мүмкін, Иапикстің де әкесі. Оның ең танымал туындыларының ішінде Пасифая үшін жасалған ағаш сиыр, Минотаврды түрмеге қамаған Крит патшасы Миносқа арналған лабиринт және ол мен оның ұлы Икардың Криттен қашуға тырысқанда қолданған қанаттар бар. Осы қашу кезінде Икар әкесінің ескертулерін ескермей, күнге тым жақын ұшып кетті; оның қанаттарын ұстап тұрған балауыз еріді және Икар өліп құлады.
In Greek mythology, Daedalus (/uk//'//d//iː//d//ə//l//ə//s/, /us//'//d//ɛ//d//ə//l//ə//s/; Greek: Δαίδαλος; Latin: Daedalus; Etruscan: Taitale) was a skillful architect and craftsman, seen as a symbol of wisdom, knowledge and power. He is the father of Icarus, the uncle of Perdix, and possibly also the father of Iapyx. Among his most famous creations are the wooden cow for Pasiphaë, the Labyrinth for King Minos of Crete which imprisoned the Minotaur, and wings that he and his son Icarus used to attempt to escape Crete. It was during this escape that Icarus did not heed his father's warnings and flew too close to the sun; the wax holding his wings together melted and Icarus fell to his death.
Эпиграфикалық дәлелдер
Даидалос есімі Микен гректерінің жазу жүйесі Linear B-де кездесетін сияқты. Бұл есім "да да ре жо де" түрінде жазылған, бұл, мүмкін, қасиетті орынға сілтеме береді.
The name Daidalos seems to be attested in Linear B, a writing system used to record Mycenaean Greek. The name appears in the form da da re jo de, possibly referring to a sanctuary.
Отбасы
Кейінірек Даидалдың туған тегі айтылды, әртүрлі авторлар оған әртүрлі ата-аналарды жатқызды. Оның әкесі Евпалам, Метион немесе Паламаон деп есептеледі. Сол сияқты, оның анасы Альциппа, Ифиноэ, Фрасмеда немесе король Эрехтейдің қызы Меропа болған. Даидалдың екі ұлы болды: Икар мен Япикс, сондай-ақ Талос, Калос немесе Пердикс есімді туған інісі. Афиналықтар Критте туған Даидалды афиналық болып қайта жазды, ол ежелгі король Эрехтейдің немересі еді және тек туған інісін өлтіргеннен кейін Критке қашқан.
Daedalus's parentage was supplied as a later addition, with various authors attributing different parents to him. His father is claimed to be either Eupalamus, Metion, or Palamaon. Similarly, his mother was either Alcippe, Iphinoe, Phrasmede or Merope, daughter of King Erechtheus. Daedalus had two sons: Icarus and Iapyx, along with a nephew named either Talos, Calos, or Perdix. The Athenians rewrote the Cretan born Daedalus as an Athenian himself, the grandson of the ancient king Erechtheus who only fled to Crete after killing his nephew.
Өнертапқыш, сәулетші, суретші
Даидаль есімді мифтік шебер алғаш рет шамамен б.з.д. 1400 жылы Кносс тақташаларындағы Сызықтық В жазуында еске алынады. Кейін Гомер оны Ариадна үшін би алаңын жасаған адам деп айтады, бұл Хефесттің Ахиллдің қалқанына салған алаңға ұқсас. Бұл Даидаль Гомердің өзі құрастырған кейіпкер емес екені анық. Керісінше, Гомер өз тыңдаушыларына бұрыннан белгілі мифтерді айтқан. Даидаль б.з.б. V ғасырға дейін әдебиетте еске алынбаған, бірақ ол өнертапқыш, суретші және сәулетші ретінде кеңінен мақтан тұтады, алайда классикалық авторлар оған қалай табыс тиесілі екендігі туралы пікірде келіспейді. Плинийдің «Табиғи тарихында» (7.198) ол балта, ара, желім және тағы басқа құралдарды қоса алғанда, ағаш өңдеуді ойлап тапқан деп есептеледі. Ол Минос патшасының флоты үшін ең алдымен мачта мен желкендерді ойлап тапқан деседі. Сондай-ақ, ол тірідей және қозғалып тұрғандай көрінетін мүсіндер жасаған. Паузания Грекияны аралап жүргенде, көптеген архаикалық ағаштан жасалған құлшылық бейнелерін (ксоананы қараңыз) Даидальға жатқызды, олар оған үлкен әсер етті. Шындығында, Паузания мен басқа да авторлар Даидальға тағы көптеген мүсіндер мен өнер туындыларын жатқызғандықтан, олардың көпшілігі оның жасауы мүмкін емес. Платон Меномен болған әңгімесінде Даидальдың шеберлігін шындықтың толыққанды түсінігінің метафорасы ретінде келтіреді, сондай-ақ, жай ғана сәйкес келіп кеткен сенімге қарсы қояды. Сократ шындық, Даидальдың «қозғалмалы» мүсіндері сияқты, өзіндік құнды болғанымен, егер иесі оны тоқтатып, қашпауы үшін байлап қоймаса, оның тіршілігі бекер болады деп аргументтейді. Даидаль өз есімін көптеген грек шеберлеріне, сондай-ақ шеберлікпен жасалған грек құрылғылары мен өнертабыстарына берді. Оның құрметіне ежелгі грек мүсіндерінің бір түрі Дайдали мүсіндері деп аталды. Беотияда «Даидала» фестивалі өткізілді, онда уақытша ағаштан жасалған құрбандық алаты жасалып, емен ағашынан жасалған бейнеге келіншектің киімі кигізілді. Оны арбамен әкеліп, жанында қыз-ардагер жүрді. Бұл бейне «даидала» деп аталды. Кейбір дереккөздер «даидала» аты Даидальдан емес, керісінше, алынған деп мәлімдейді. Паузания Даидальдың туған кездегі есімі емес, кейін «даидаладан» кейін қойылғандығын айтады. Даидальдың кейбір қызметтері басқа бір танымал грек құдайы Аристайдың (Аристай) қызметтерімен үйлеседі. Бірақ Аристай көбінесе ауылдық және егістік өнерімен айналысты.
A mythical craftsman named Daedalus is first mentioned in roughly 1400 BC on the Knossian Linear B tablets. He is later mentioned by Homer as the creator of a dancing floor for Ariadne, similar to that which Hephaestus placed on the Shield of Achilles. It is clear that this Daedalus was not an original character of Homer's. Rather, Homer was referencing mythology that his audience was already familiar with. Daedalus is not mentioned again in literature until the fifth century BC, but he is widely praised as an inventor, artist, and architect, though classical sources disagree on which inventions exactly are attributable to him. In Pliny's Natural History (7.198) he is credited with inventing carpentry, including tools like the axe, saw, glue, and more. Supposedly, he first invented masts and sails for ships for the navy of King Minos. He is also said to have carved statues so spirited they appeared to be living and moving. Pausanias, in traveling around Greece, attributed to Daedalus numerous archaic wooden cult figures (see xoana) that impressed him. In fact, so many other statues and artworks are attributed to Daedalus by Pausanias and various other sources that likely many of them were never made by him. Plato cited Daedalus's handiwork as a metaphor for genuine understanding of truth, as opposed to belief that coincidentally happens to be true, in a Socratic dialogue with Meno. Socrates argues that while truth, like one of Daedalus's "moving" statues, is inherently valuable, their animacy would mean they are worthless if the owner cannot shackle them in place to stop them from wandering off. Daedalus gave his name, eponymously, to many Greek craftsmen and many Greek contraptions and inventions that represented dextrous skill. A specific sort of early Greek sculptures are named Daedalic sculpture in his honor. In Boeotia there was a festival, the Daedala, in which a temporary wooden altar was fashioned and an effigy was made from an oak tree and dressed in bridal attire. It was carried in a cart with a woman who acted as bridesmaid. The image was called daedala. Some sources claim that the daedala did not receive their name from Daedalus, but the opposite. Pausanias claims that Daedalus was not the name given to the inventor at birth, but that he was named so later after the daedala. Some of the functions of Daedalus overlapped with those of Aristaeus (Aristaeos), another famous Greek inventor god. But Aristaeos mostly concerned himself with the rural and agricultural arts.
Немере інісі
Дедал өзінің жетістіктерімен сонша мақтанған еді, оған теңдес болатын адамды көзді ашпайтын. Оның әпкесі ұлын оған шәкірт ретінде механикалық өнерді үйрену үшін тапсырған. Оның жүрегі ауысып, Пердикс, Талос немесе Калос деп әртүрлі аталатын немересінің аты кейбір дереккөздерде Дедалдың әпкесінің аты екендігі де айтылады. Немересі өте тапқыр екенін көрсетті. Жағадан балықтың омыртқасын тауып алып, бір темірді алып, оның шетін ойып, осылайша араны ойлап тапты. Екі темірді біріктіріп, бір жағынан қалыптап бекітіп, екінші жағын кескілеп, циркуль жасады. Дедал немересінің жетістіктеріне қатты қызғанып, оны Афинадағы Акропольден лақтырып өлтіруге тырысты. Афина немересін құтқарып, бөденеге айналдырды. Осы өлтіруге талпынуы үшін сотталып, кінәлі деп табылған Дедал Афинадан Критке қашып кетті.
Daedalus was so proud of his achievements that he could not bear the idea of a rival. His sister had placed her son under his charge to be taught the mechanical arts as an apprentice. His nephew is named variously as Perdix, Talos, or Calos, although some sources say that Perdix was the name of Daedalus' sister. The nephew showed striking evidence of ingenuity. Finding the spine of a fish on the seashore, he took a piece of iron and notched it on the edge, and thus invented the saw. He put two pieces of iron together, connecting them at one end with a rivet, and sharpening the other ends, and made a pair of compasses. Daedalus was so envious of his nephew's accomplishments that he attempted to murder him by throwing him down from the Acropolis in Athens. Athena saved his nephew and turned him into a partridge. Tried and convicted for this murder attempt, Daedalus left Athens and fled to Crete.
Лабиринт
Дедал Криттегі лабиринтті құрып, Минотаврды сонда сақтады. Посейдон Минос патшаға құрбандыққа шалу үшін ақ бұқа берді. Бірақ патша бұқаны өзіне қалдырып, басқа бұқаны құрбандыққа шалды. Оған қысынып, Посейдон Афродитаның көмегімен Минос патшаның әйелі Пасифаяны бұқаға құмарлық сезіммен мабұт етті. Пасифая Дедалдан көмек сұрады. Дедал Пасифая үшін шынайы сиыр терісімен жабылған қуыс ағаш сиыр жасады, осылайша ол бұқамен жұптаса алатын болды. Нәтижесінде Пасифая Минотаврды дүниеге әкелді – денесі адам, ал басы мен құйрығы бұқаның денесінен құралған жаратылыс. Минос патша Минотаврды тұтқындап, Дедал осы мақсатта салған лабиринтте күзетпеге бұйырды. Гректер айтқан лабиринт туралы әңгімеде афиналық батыр Тесей Минотаврды өлтіруге шақырылады және Ариаднаның жібінің көмегімен лабиринттен шығу жолын табады. Лабиринттен қалай құтылу керектігін Дедалдың өзі Ариаднеге айтады. Гомерді ескермей, кейінірек жазған авторлар лабиринтті ортаға және қайта одан шығуға арналған жалғыз билеу жолынан гөрі ғимарат ретінде бейнеледі, оған бір-біріне ашылатын көптеген қиылыстар мен бұрылыстар қосты, оның бастауы да, соңы да жоқ сияқты. Овидий "Метаморфозаларында" Дедал лабиринтті соншалықты шеберлікпен салған, оны салғаннан кейін өзі де одан қашып құтыла алмады дейді.
Daedalus created the Labyrinth on Crete, in which the Minotaur was kept. Poseidon had given a white bull to King Minos to use it as a sacrifice. Instead, the king kept the bull for himself and sacrificed another. As revenge, Poseidon, with the help of Aphrodite, made King Minos's wife, Pasiphaë, lust for the bull. Pasiphaë asked Daedalus to help her. Daedalus built a hollow, wooden cow, covered in real cow hide for Pasiphaë, so she could mate with the bull. As a result, Pasiphaë gave birth to the Minotaur, a creature with the body of a man, but the head and tail of a bull. King Minos ordered the Minotaur to be imprisoned and guarded in the Labyrinth built by Daedalus for that purpose. In the story of the Labyrinth as told by the Hellenes, the Athenian hero Theseus is challenged to kill the Minotaur, finding his way back out with the help of Ariadne's thread. It is Daedalus himself who gives Ariadne the clue as to how to escape the labyrinth. Ignoring Homer, later writers envisaged the Labyrinth as an edifice rather than a single dancing path to the center and out again, and gave it numerous winding passages and turns that opened into one another, seeming to have neither beginning nor end. Ovid, in his Metamorphoses, suggests that Daedalus constructed the Labyrinth so cunningly that he himself could barely escape it after he built it.
Икар
Дедалдың қанаттары туралы ең көп таралған әдеби әңгіме – Овидийдің "Метаморфозалар" кітабындағы соңғы баяндамасы. Тесей мен Ариадна қашып кеткен соң, Дедал мен оның ұлы Икарды Минос патшасы өзі салған лабиринтке қамады. Минос патша барлық кемелерді қатаң бақылауда ұстағандықтан, ол Криттен теңіз жолымен шыға алмады, ешбір кемеге мұқият тексерусіз саяхаттауға рұқсат берілмеді. Минос құрлықтағы жолдарды да бақылағандықтан, Дедал өзі мен ұлы Икар үшін қанат жасауға кірісті. Ол түрлі өлшемдегі құс қауырсыны, жіп және балауызды пайдаланып, оларды құстың қанатына ұқсатып пішімдеді. Екеуі де ұшуға дайын болғанда, Дедал Икарға тым биік ұшпауды ескертті, себебі күннің ыстығы балауызды ерітіп (қауырсындарын байланыстырып ұстаған), қанаттары сындырып жіберуі мүмкін, ал тым төмен ұшса, теңіздің көбігі қауырсынды сіңіріп, оларды ауырлатады да, құлап түсуіне себеп болар еді. Дедал мен Икар Самос, Делос және Лебинтос аралдарынан өткесін, Икар әкесінің сөзін орындамай, күнге қарай көтеріле бастады. Ол күнге тым жақын ұшты. Күн сәулесі балауызды ерітіп жіберді де, қауырсындар төгіле бастады. Икар "қанаттарын" қағуын жалғастырды. Бірақ ол енді қауырсынының қалмағанын түсінді. Ол енді тек қана қауырсыны жоқ қолдарын қақты. Қауырсындар қар ұсқынындай бірінен соң бірі төгіліп, ол теңізге құлап кетті (түбіне дейін батып, суға ұшырады). Икардың қанаттары теңізде жүзіп жатқанын көрген Дедал жылады, өнерге қарғыс айтты және (Икардың денесін арал жағалауында тапқаннан кейін) Икардың денесін арал жағалауына жерледі. Содан кейін ол осы аралды баласының құрметіне Икария деп атады. Икар суға құлаған Эгей теңізінің оңтүстік-шығыс бөлігін де "Маре Икарий" немесе Икарий теңізі деп атады. Тағдырдың қызығынан, Дедалдың өлтірген немересі болған құс, Дедал ұлын жерлегенде оны мазақтап, ұшып өтті. Икардың құлап өлуі Дедалдың немере інісін өлтіргені үшін жаза ретінде бейнеленген.
The most familiar literary telling explaining Daedalus' wings is a late one by Ovid in his Metamorphoses. After Theseus and Ariadne eloped together, Daedalus and his son Icarus were imprisoned by King Minos in the labyrinth that he had built. He could not leave Crete by sea, as King Minos kept a strict watch on all vessels, permitting none to sail without being carefully searched. Since Minos controlled the land routes as well, Daedalus set to work to make wings for himself and his son Icarus. Using bird feathers of various sizes, thread, and beeswax, he shaped them to resemble a bird's wings. When both were prepared for flight, Daedalus warned Icarus not to fly too high, because the heat of the sun would melt the beeswax (holding his feathers together) and the wings would break, nor too low, because the sea foam would soak the feathers and make them heavy and he would fall. After Daedalus and Icarus had passed Samos, Delos, and Lebynthos, Icarus disobeyed his father and began to soar upward toward the sun. He flew too close to the sun. Without any warning, the sun melted the wax (which held the feathers together) and they fell off. Icarus kept flapping his "wings". But he realized he had no feathers left. He was only flapping his featherless arms. The feathers—one by one—fell like snowflakes, and down, down, and down he went into the sea (where he sank to the bottom and drowned). Seeing Icarus' wings floating in the sea, Daedalus wept, cursed his art, and (after finding Icarus's dead body on an island shore) buried Icarus's body on the island shore. Then he named the island Icaria in the memory of his child. The southeast end of the Aegean Sea where Icarus fell into the water was also called "Mare Icarium" or the Icarian Sea. In a twist of fate, a partridge, presumably the nephew Daedalus murdered, mocked Daedalus as he buried his son. The fall and death of Icarus is seemingly portrayed as punishment for Daedalus's murder of his nephew.
Қабықша жұмбағы
Икарды жерлегеннен кейін Дедал Сицилиядағы Камикусқа сапар шегіп, Кокалус патшаның қорғауында қонақ болып қалды. Сол жерде Дедал Аполлонға ғибадатхана салып, құдайға арнап қанаттарын іліп қойды. Вергилийдің (Энеида, VI кітап) айтуынша, Дедал Сицилияға емес, Кумаға ұшып барып, онда ғибадатхана салған. Ал Минос Дедалды іздеу үшін қаладан қалаға саяхаттап, бір жұмбақ қойды. Ол спираль тәрізді қабықшаны көрсетіп, оның ішінде жіпті өткізуді сұрады. Камикусқа келгенде, Кокалус патша Дедалдың жұмбақты шеше алатынын білген соң, қабықшаны қабылдап, Дедалға берді. Дедал жіпті бір шетінен бал тамшысымен тартылған құмырсқаға байлады, ол қабықшаның ішінде жіптің бойымен жүріп, оны толық өткізіп берді. Жұмбақ шешілген соң, Минос Дедалдың Кокалус патшаның сарайында екенін түсінді және оны тапсыруды талап етті. Кокалус келісімін берді, бірақ алдымен Миносты ваннаға түсуге көндірді. Ваннада Кокалустың қыздары Миносты өлтірді, мүмкін оның үстіне қайнаған су құйып. Кейбір деректерде Миносты ваннада Кокалус өзі өлтірген. Тағы бір нұсқада Дедалдың өзі қайнаған су құйғандығы, немесе ол ваннаға ыстық су жеткізетін құбырларды салған және осы құбырлар арқылы қайнаған су құйылғандығы айтылады.
After burying Icarus, Daedalus traveled to Camicus in Sicily, where he stayed as a guest under the protection of King Cocalus. There Daedalus built a temple to Apollo, and hung up his wings as an offering to the god. In an invention of Virgil (Aeneid VI), Daedalus flies to Cumae and founds his temple there, rather than in Sicily. Minos, meanwhile, searched for Daedalus by traveling from city to city asking a riddle. He presented a spiral seashell and asked for a string to be run through it. When he reached Camicus, King Cocalus, knowing Daedalus would be able to solve the riddle, accepted the shell and gave it to Daedalus. Daedalus tied the string to an ant which, lured by a drop of honey at one end, walked through the seashell stringing it all the way through. With the riddle solved, Minos realized that Daedalus was in the court of King Cocalus and insisted he be handed over. Cocalus agreed to do so, but convinced Minos to take a bath first. In the bath, Cocalus' daughters killed Minos, possibly by pouring boiling water over his body. In some versions, it is Cocalus that kills Minos in the bath. Other variants say that Daedalus himself poured the boiling water, or that he had built the pipes that could supply hot water to the bath and this was used to instead pour boiling water on him.
Өлім
Дедалустың қазасына байланысты кем дегенде екі орын бар. Бір дерек бойынша, ол Минос билеген Крит колониясы Тельмессосқа зейнетке шығып, онда Миностың туысы Сарпедон билік еткен. Қала сыртында серуендеп жүргенде жылан шағып қайтыс болған. Осы жердегі Даидала қаласы оның құрметіне аталған және римдік дереккөздерде еске алынады. Тағы бір дерек бойынша, ол Ніл өзеніндегі шағын аралда көз жұмған және кейін оны құдай санаған. Бұл әңгімелер әдеби және кейінірек пайда болған. Дегенмен, б.з.д. 680 жылдары Сицилияның оңтүстік-батыс жағалауында құрылған Гела грек колониясының негізі туралы айтылатын әңгімелерде гректердің жергілікті халық – сикан тайпасынан Дедал жасаған қасиетті бейнелерді тартып алғаны туралы дәстүр сақталған.
At least two locations are associated with the death of Daedalus. One version of the story says he retired to the Cretan colony of Telmessos, ruled by Minos's estranged brother Sarpedon, and while wandering outside the city, he was bitten by a snake and died. A town on this site, Daidala, is said to be named after him, and is mentioned in Roman sources. Another version of the story places his death on a small island in the Nile river, where he was later worshipped. The anecdotes are literary and late. However, in the founding tales of the Greek colony of Gela, founded in the 680s BC on the southwest coast of Sicily, a tradition was preserved that the Greeks had seized cult images wrought by Daedalus from their local predecessors, the Sicani.
Кейінгі суреттер мен әдебиеттер
Дедал және оған байланысты мифтер кейінгі суретшілердің картиналарында, мүсіндерінде және басқа да туындыларында жиі бейнеленеді. Оның ұшып кетуі және Икардың құлауы туралы миф суреттерде ерекше танымал. Төменде бірнеше көзге түсетін туындылар келтірілген. Сонымен қатар, Дедал мен Икар мифі қазіргі әдебиетте және кинода, оның ішінде Эдвард Филдтің өлеңінде де түрлендірілген.
Daedalus and the myths associated with him are often depicted in paintings, sculptures, and more by later artists. The myth about his flight and the fall of Icarus is especially popular in depictions. A few noteworthy pieces are included below. There are also a number of adaptations of the myth of Daedalus and Icarus in modern literature and film, including a poem by Edward Field.