Гректік мифологиясы: кентавр – адам денесі мен жылқы денесінен құралған мифологиялық жаратылыс. Тарихы, сипаттамасы және мәдениеттегі орны туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек мифологиясындағы жаратылыс
Greek mythological creature
мифологиялық жаратылыс
the mythological creature
Кентавр (кейде гиппокентавр, сондай-ақ Иксионидтер деп аталады) – грек мифологиясында адамның жоғарғы денесі мен жылқының төменгі денесі мен аяқтары бар, Фессалия тауларында мекендейтін жаратылыс. Мифтің бір нұсқасына сәйкес, кентаврлар Кентаврдың есімімен аталып, оның інісі Лапит арқылы Лапит тайпасымен туысқан. Көптеген грек мифтерінде кентаврлар жабайы, баулы болмаған жылқылар сияқты бейнеленеді және Магнезия аймағында, Фессалиядағы Пелион тауында, Элистегі Фолой еменді орманды жерде және Лаконияның оңтүстігіндегі Малеан түбегінде қоныстанған. Кейіннен кентаврлар рим мифологиясында да кездеседі және ортағасырлық жануарлар туралы кітаптарда кеңінен танымал болды. Олар қазіргі заманғы фантастикалық әдебиетте маңызды орын алады.
A centaur ('/s//ɛ//n//t//ɔːr//, /'/s//ɛ//n//t//ɑːr/ SENtor, SENtar; κένταυρος; centaurus), occasionally hippocentaur, also called Ixionidae (Ἰξιονίδαι), is a creature from Greek mythology with the upper body of a human and the lower body and legs of a horse that was said to live in the mountains of Thessaly. In one version of the myth, the centaurs were named after Centaurus, and, through his brother Lapithes, were kin to the legendary tribe of the Lapiths. Centaurs are thought of in many Greek myths as being as wild as untamed horses, and were said to have inhabited the region of Magnesia and Mount Pelion in Thessaly, the Foloi oak forest in Elis, and the Malean peninsula in southern Laconia. Centaurs are subsequently featured in Roman mythology, and were familiar figures in the medieval bestiary. They remain a staple of modern fantastic literature.
Этимология
Гректің "кентаврос" сөзінің шығу тегі көбінесе белгісіз деп есептеледі. "Бұқаны тесу" деген мағына беретін "кен + таурос" этимологиясы Палефатостың грек мифологиясын ұтымды түсіндіруге бағытталған "Ақиқаттан алыс әңгімелер" (Περὶ ἀπίστων) атты еңбегінде эухемеристік ұсыныс ретінде келтірілген. Бұл еңбекте Нефеле деген ауылдан шыққан атты садақшылар Иксион патшалығын қорлаған бұқалардың тобын жойған оқиға баяндалады. Тағы бір мүмкін этимология – "бұқа өлтіруші".
The Greek word kentauros is generally regarded as being of obscure origin. The etymology from ken + tauros, 'piercing bull', was a euhemerist suggestion in Palaephatus' rationalizing text on Greek mythology, On Incredible Tales (Περὶ ἀπίστων), which included mounted archers from a village called Nephele eliminating a herd of bulls that were the scourge of Ixion's kingdom. Another possible related etymology can be "bull slayer".
Кентаурлардың жаратылуы
Кентаврлар әдетте Иксион мен Нефельден туған деп есептеледі. Әңгімеге сүйенсек, Нефеле – Зевске Гераға деген құштарлығын ашу үшін Гераға ұқсатып жасалған бұлт. Иксион Нефеленің құшағына барып, осы қарым-қатынастан кентаврлар пайда болды. Дегенмен, тағы бір нұсқада олардың магнезиялық биелермен жұптасқан Кентаврдың балалары екені айтылады. Кентаврдың өзі Иксион мен Нефеленің ұлы (қосымша буын) немесе Аполлон мен нимфа Стилбеден туған болуы мүмкін. Осы әңгіменің кейінгі нұсқасында Кентаврдың егіз інісі Лапиф, Лапиттердің атасы болды. Кипрде тағы бір кентавр тайпасы болған делінеді. Ноннның сөзіне қарағанда, Кипр кентаврларын Зевс тудырған, ол Афродитадан қашып құтылғаннан кейін оның тұқымын сол жерге төгіп жіберген. Грециядағы кентаврлардан айырмашылығы, Кипр кентаврларының мүйізі бұқа мүйізіне ұқсас. Сондай-ақ, Ламиан Фересі, Ламос өзенінің он екі рустикалық даймоны (рухы) болды. Олар Зевс тарапынан нәресте Дионисты Гераның қастандықтарынан қорғау үшін тағайындалды, бірақ ашуланған қасиетті әйел оларды Кипр кентаврларынан өзге, бұқа мүйізді кентаврларға айналдырды. Ламиан Фересі кейін Диониспен бірге үндістерге қарсы жорыққа қатысты. Кентаврдың жартылай адам, жартылай жылқы композициясы көптеген жазушыларды оларды екі түрлі табиғат арасындағы лиминалдық жандар ретінде қарастыруға итерді; олар қарама-қарсы мифтерде бейнеленген екі жақтың да шексіз табиғаттың көрінісі, Лапиттермен (туысқандарымен) шайқаста да, сондай-ақ Хирон сияқты ұстаздар ретінде де.
The centaurs were usually said to have been born of Ixion and Nephele. As the story goes, Nephele was a cloud made into the likeness of Hera in a plot to trick Ixion into revealing his lust for Hera to Zeus. Ixion seduced Nephele and from that relationship centaurs were created. Another version, however, makes them children of Centaurus, a man who mated with the Magnesian mares. Centaurus was either himself the son of Ixion and Nephele (inserting an additional generation) or of Apollo and the nymph Stilbe. In the latter version of the story, Centaurus's twin brother was Lapithes, ancestor of the Lapiths. Another tribe of centaurs was said to have lived on Cyprus. According to Nonnus, the Cyprian Centaurs were fathered by Zeus, who, in frustration after Aphrodite had eluded him, spilled his seed on the ground of that land. Unlike those of mainland Greece, the Cyprian centaurs were ox horned. There were also the Lamian Pheres, twelve rustic daimones (spirits) of the Lamos river. They were set by Zeus to guard the infant Dionysos, protecting him from the machinations of Hera, but the enraged goddess transformed them into ox horned Centaurs unrelated to the Cyprian Centaurs. The Lamian Pheres later accompanied Dionysos in his campaign against the Indians. The centaur's half human, half horse composition has led many writers to treat them as liminal beings, caught between the two natures they embody in contrasting myths; they are both the embodiment of untamed nature, as in their battle with the Lapiths (their kin), and conversely, teachers like Chiron.
Центавромахия
Кентаврлар ең алдымен лапиттермен болған шайқасымен танымал, аңыз бойынша олар кентаврлардың туыстары болған. Кентавромахия деп аталатын шайқас, кентаврлардың Иподамияны және қалған лапит әйелдерін, Лапиттің патшасы Пиритосқа үйленген күні алып кетуге тырысуынан басталды, ал Пиритос Иксонның ұлы еді. Сол жерде болған қаһарман және қалалардың негізін қалаушы Тесей, Пиритосқа шайқаста көмектесу арқылы жағдайды лапиттердің пайдасына бұрды. Кентаврлар қуып жетеліп, жойылды. Лапиттердің тағы бір батыры Канеус, қару-жараққа өткір болмайтын, кентаврлар тас және ағаш бұтақтарымен жерге ұрып-соқты. Элизабет Лоуренс "Кентавр: оның тарихы және адам мәдениетіндегі маңызы" атты мақаласында, кентаврлар мен лапиттер арасындағы бәсекелер өркениет пен жабайылық арасындағы күресті көрсетеді деп айтады. Кентавромахия ең әйгілі Фидийдің Парфенон метопаларында және Микеланджелоның "Кентаврлар шайқасы" атты бейнесінде бейнеленген.
The Centaurs are best known for their fight with the Lapiths who, according to one origin myth, would have been cousins to the centaurs. The battle, called the Centauromachy, was caused by the centaurs' attempt to carry off Hippodamia and the rest of the Lapith women on the day of Hippodamia's marriage to Pirithous, who was the king of the Lapithae and a son of Ixion. Theseus, a hero and founder of cities, who happened to be present, threw the balance in favour of the Lapiths by assisting Pirithous in the battle. The Centaurs were driven off or destroyed. Another Lapith hero, Caeneus, who was invulnerable to weapons, was beaten into the earth by Centaurs wielding rocks and the branches of trees. In her article "The Centaur: Its History and Meaning in Human Culture", Elizabeth Lawrence claims that the contests between the centaurs and the Lapiths typify the struggle between civilization and barbarism. The Centauromachy is most famously portrayed in the metopes of the Parthenon by Phidias and in the Battle of the Centaurs, a relief by Michelangelo.
Кентаурлар тізімі
Абас Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттермен соғысып, қашып кетті. Агрий Гераклмен шайқаста жеңіліске ұшырады. Амфион Фолдан шарап ұрлауға тырысып, Гераклдің қолынан қаза тапты. Амикус, Офионның ұлы. Ол Пиритоустың үйлену тойына барып, лапиттермен соғысты. Амикусты Пелатес өлтірді. Анхий Геракл Фолдың шарабын ұрлауға тырысқанда одан қорғанып шайқасты. Афарей Тесейдің Пиритоустың үйлену тойындағы шайқасында қаза тапты. Афида Пиритоустың үйлену тойындағы шайқаста Форбаспен өлтірілді. Аркт Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттермен соғысты. Ареос Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттермен соғысты. Аргий Фолдың шарабын ұрлауға тырысқанда Гераклдің қолынан қаза тапты. Бинор Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысып, Тесейдің қолынан қаза тапты. Бром Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысып, Кейнейдің қолынан қаза тапты. Хирон - Кронос пен Филираның ұлы. Хромис Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысып, Пиритоустың қолынан қаза тапты. Хтоний Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысып, Нестордың қолынан қаза тапты. Клан Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысып, Пелеуспен өлтірілді. Кренай Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысып, Дриаспен қаза тапты. Дафнис Фолдан шарап ұрлауға тырысып, Гераклдің қолынан қаза тапты. Диктис Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысып, Пиритоустың қолынан қаза тапты. Дорилас Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысып, Пелеуспен өлтірілді. Дупон Фолдан шарап ұрлауға тырысып, Гераклдің қолынан қаза тапты. Элат Фолдан шарап ұрлауға тырысты. Геракл оған жебені атқан, ол қолынан өтіп, Хиронның тізесіне ілінді. Евритус, жабайы кентаврлардың ең қатыгездерінің бірі. Ол Пиритоустың үйлену тойында шайқасты бастады, бірақ Тесей оны өлтірді. Гриней Пиритоустың үйлену тойында лапиттермен соғысып, Экзадийдің қолынан қаза тапты. Хелопс Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысты. Пиритоустан қашып бара жатқанда ол жартастан құлап, ағашқа қадалып қаза тапты. Гиппотион, тағы бір кентавр, Геракл Фолдың шарабын ұрлауға тырысқанда өлтірді. Хомад Фолдан шарап ұрлауға тырысты. Ол Персейдің немересі Алкионаны зорлауға тырысқаннан кейін Аркадияда қаза тапты. Гилей Гераклдің қолынан белгісіз жағдайда қаза тапты. Гилей Диониспен бірге Үндістанға жорыққа аттанды, оны үнді генералы Оронт өлтірді. Гильс Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттерге қарсы шайқаста соғысып, Пелеуспен өлтірілді. Имбрей Пиритоустың үйлену тойында лапиттермен соғысып, Дриаспен өлтірілді. Ликаб Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттермен соғысып, қашып кетті. Ликидас Пиритоустың үйлену тойында лапиттермен соғысып, Дриаспен қаза тапты. Ликус Пиритоустың үйлену тойында лапиттермен соғысып, Пиритоустың қолынан қаза тапты. Медон Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттермен соғысып, қашып кетті. Мимас Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттермен соғысты. Недимн Пиритоустың үйлену тойында лапиттермен шайқасты. Тесейдің қолынан қаза тапты. Офион, Амикустың әкесі. Орней Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттермен соғысып, қашып кетті. Перимед Певкейдің ұлы, Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттермен шайқасты. Певкей, Перимед пен Дриалдың әкесі. Флегрей Пиритоустың үйлену тойында лапиттермен соғысып, Пелеуспен өлтірілді. Пайленор Гераклдің қолынан жараланып, Анигрус өзенінде жуынып, өзенге ерекше иіс берді. Пиракм Пиритоустың үйлену тойында лапиттермен соғысып, Кейнейдің қолынан қаза тапты. Рифей Пиритоустың үйлену тойында лапиттермен соғысып, Тесейдің қолынан қаза тапты. Стифел Пиритоустың үйлену тойында лапиттермен соғысып, Кейнейдің қолынан қаза тапты. Терус Фолдың шарабын ұрлауға тырысқанда Гераклдің қолынан қаза тапты. Урей Пиритоустың үйлену тойына қатысып, лапиттермен шайқасты. Миф бойынша кентаврлардың туысы саналған Фессалияның лапиттер тайпасы грек жазушыларының еңбектерінде атпен жүруді ойлап тапқан халық ретінде сипатталған. Тессалия тайпалары өздерінің жылқы тұқымдары кентаврлардан тараған деп есептеген. Роберт Грейвс (Жорж Дюмезильдің еңбектеріне сүйеніп, кентаврларды үнді Гандхарвасына дейін іздеуді ұсынды) кентаврлардың тотем ретінде жылқыға табынушылықпен байланысты ежелгі, гректерге дейінгі жер культі екенін болжады. Ұқсас теория Мэри Реноның «Теңізден бұқа» романына енгізілген.
Abas, attended Pirithous' wedding, fought against the Lapiths and fled. Agrius, repelled by Heracles in a fight. Amphion, tried to plunder Pholus of his wine and was killed by Heracles. Amycus, son of Ophion. He attended Pirithous' wedding and fought against the Lapiths. Amycus was killed by Pelates. Anchius, repelled by Heracles when he tried to steal the wine of Pholus. Aphareus, killed by Theseus in the fight at Pirithous' wedding. Aphidas, killed by Phorbas in the fight at Pirithous' wedding. Arctus, attended Pirithous' wedding and fought against the Lapiths. Areos, attended Pirithous' wedding and fought against the Lapiths. Argius, killed by Heracles when he tried to steal the wine of Pholus. Bienor, attended Pirithous' wedding, fought in the battle against the Lapiths and was killed by Theseus. Bromus, attended Pirithous' wedding, fought in the battle against the Lapiths and was killed by Caeneus. Chiron, the son of Cronus and Philyra. Chromis, attended Pirithous' wedding, fought in the battle against the Lapiths and was killed by Pirithous. Chthonius, attended Pirithous' wedding, fought in the battle against the Lapiths and was killed by Nestor. Clanis, attended Pirithous' wedding, fought in the battle against the Lapiths and was killed by Peleus. Crenaeus, attended Pirithous' wedding, fought in the battle against the Lapiths and was killed by Dryas. Daphnis, tried to plunder Pholus of his wine and was killed by Heracles. Dictys, attended Pirithous' wedding, fought in the battle against the Lapiths and was killed by Pirithous. Dorylas, attended Pirithous' wedding, fought in the battle against the Lapiths and was killed by Peleus. Doupon, tried to plunder Pholus of his wine and was killed by Heracles. Elatus, tried to plunder Pholus of his wine. Heracles shot an arrow at him, which, passing through his arm, stuck in the knee of Chiron. Eurytus, the wildest of the wild Centaurs. He started the fight at Pirithous' wedding and was killed by Theseus. Gryneus, fought against the Lapiths at Pirithous' wedding and was killed by Exadius. Helops, attended Pirithous' wedding and fought in the battle against the Lapiths. While fleeing from Pirithous, he fell from a precipice into the top of a tree and impaled his body. Hippotion, another Centaur, killed by Heracles when he tried to steal the wine of Pholus. Homadus, tried to plunder Pholus of his wine. Some time after he attempted to rape Alcyone, a granddaughter of Perseus. He got killed in Arcadia. Hylaeus, killed by Heracles under unknown circumstances. Hylaeus, followed Dionysus in his Indian campaign and was killed by Orontes, an Indian General. Hyles, attended Pirithous' wedding, fought in the battle against the Lapiths and was killed by Peleus. Imbreus, fought against the Lapiths at Pirithous' wedding and was killed by Dryas. Lycabas, attended Pirithous' wedding, fought against the Lapiths and fled. Lycidas, fought against the Lapiths at Pirithous' wedding and was killed by Dryas. Lycus, fought against the Lapiths at Pirithous' wedding was killed by Pirithous. Medon, attended Pirithous' wedding, fought against the Lapiths and fled. Mimas, attended Pirithous' wedding and fought against the Lapiths. Nedymnus, fought against the Lapiths at Pirithous' wedding. Killed by Theseus. Ophion, father of Amycus. Orneus, attended Pirithous' wedding fought against the Lapiths and fled. Perimedes, son of Peuceus and attended Pirithous' wedding and fought against the Lapiths. Peuceus, father of Perimedes and Dryalus. Phlegraeus, fought against the Lapiths at Pirithous' wedding and was killed by Peleus. Pylenor, having been wounded by Heracles washed himself in the river Anigrus, thus providing the river with a peculiar odor. Pyracmus, fought against the Lapiths at Pirithous' wedding and was killed by Caeneus. Ripheus, fought against the Lapiths at Pirithous' wedding and was killed by Theseus. Styphelus, fought against the Lapiths at Pirithous' wedding and was killed by Caeneus. Thereus, killed by Heracles when he tried to steal the wine of Pholus. Ureus, attended Pirithous' wedding and fought against the Lapiths. The Lapith tribe of Thessaly, who were the kinsmen of the Centaurs in myth, were described as the inventors of horse riding by Greek writers. The Thessalian tribes also claimed their horse breeds were descended from the centaurs. Robert Graves (relying on the work of Georges Dumézil, who argued for tracing the centaurs back to the Indian Gandharva), speculated that the centaurs were a dimly remembered, pre Hellenic fraternal earth cult who had the horse as a totem. A similar theory was incorporated into Mary Renault's The Bull from the Sea.
Әйел кентаврлар
Ертедегі грек әдебиеттерінде және өнерінде centaurids немесе centauresses деп аталатын әйел кентаврлар туралы еске алынбаса да, олар кейінгі антикалық дәуірде кейде кездеседі. Біздің заманымыздан бұрынғы 4 ғасырдағы македониялық мозаика – өнердегі кентавр әйелінің ең ерте мысалдарының бірі. Овидий сондай-ақ Хилоном есімді кентавр әйелі туралы айтады. Оның есімі грек тілінен алынғандықтан, Овидий оның оқиғасын ертерек грек жазушысынан алған болуы мүмкін. Хилоном күйеуі Силларс Лапифтармен болған соғыста қаза тапқаннан кейін өзін-өзі өлтірді.
Though female centaurs, called centaurides or centauresses, are not mentioned in early Greek literature and art, they do appear occasionally in later antiquity. A Macedonian mosaic of the 4th century BC is one of the earliest examples of the centauress in art. Ovid also mentions a centauress named HylonomeThe name Hylonome is Greek, so Ovid may have drawn her story from an earlier Greek writer. who committed suicide when her husband Cyllarus was killed in the war with the Lapiths.
Үндістан
Калибанган цилиндрлі мөрі, шамамен б.з.д. 2600–1900 жылдар аралығында жасалған. Басқа дереккөздерде бейнеленген жаратылыстардың жартылай адам, жартылай жолбарыс болғаны, кейіннен индуист соғыс құдайына айналғаны айтылады. Бұл мөрлер б.з.д. 3 мыңжылдықтағы Индо-Месопотамия қарым-қатынастарын көрсететін дәлелдердің бірі. Тараған аңыз бойынша, Паджая Шрекантешварам ғибадатханасымен байланысты қасиетті брахманның қарғысынан әдемі Ядава ханзадасы жылқы денесіне, ал ханзаданың басы, қолы мен арқасы жылқының басы мен мойнының орнына айналған. Үнді мифологиясындағы тағы бір жартылай адам, жартылай жылқы мифтік жаратылысы – Киннаралар, Үндістанның әртүрлі көне мәтіндерінде, өнер туындыларында және мүсіндерінде кездеседі. Олар жылқы басы орнында адам денесі бар жылқы түрінде бейнеленеді және грек кентаврына ұқсас.
The Kalibangan cylinder seal, dated to be around 2600–1900 BC, Other sources claim the creatures represented are actually half human and half tigers, later evolving into the Hindu Goddess of War. These seals are also evidence of Indus Mesopotamia relations in the 3rd millennium BC. In a popular legend associated with Pazhaya Sreekanteswaram Temple in Thiruvananthapuram, the curse of a saintly Brahmin transformed a handsome Yadava prince into a creature having a horse's body and the prince's head, arms, and torso in place of the head and neck of the horse. Kinnaras, another half man, half horse mythical creature from Indian mythology, appeared in various ancient texts, arts, and sculptures from all around India. It is shown as a horse with the torso of a man where the horse's head would be, and is similar to a Greek centaur.
Ресей
Полкан деп аталатын, адам денесінің жоғарғы жағы мен жылқының төменгі жағынан құралған, мифологиялық жаратылыс орыс халық өнерінде және 17-19 ғасырлардағы лубок баспаларында кездеседі. Полканның түпкілікті негізі – Андреа да Барбериноның «Франция корольдері» поэмасындағы жартылай иттің бейнесі болған Пуликан, ол бір кезде славян әлемінде қарапайым аудармаларда кең таралған.
A centaur like half human, half equine creature called Polkan appeared in Russian folk art and lubok prints of the 17th–19th centuries. Polkan is originally based on Pulicane, a half dog from Andrea da Barberino's poem I Reali di Francia, which was once popular in the Slavonic world in prosaic translations.
Классикалық өнер
Угарит қаласында табылған кең көлемді Микен керамикасының ішінде екі фрагментті Микен терракота фигурасы бар, олар шартты түрде кентаврлар деп саналады. Бұл жайт осы мифтік жандардың қола дәуірінде пайда болғанын көрсетеді. Лефкандидегі "Батырлар қабірінен" боялған терракота кентавр табылды, ал геометриялық кезеңде кентаврлар грек керамикасында бейнеленген алғашқы суретті тұлғалардың бірі болды. Геометриялық кезеңдегі жауынгер мен кентаврдың бетпе-бет келген бронзадан жасалған бейнесі Метрополитен өнер мұражайында сақталуда. Архаикалық кезеңдегі грек өнерінде кентаврлар үш түрлі бейнеленген. Кейбір кентаврлар жылқы денесіне, жылқы мойнының орнына адам денесі қосылған күйде бейнеленген; профессор Пол Баур бұл форманы "А класы" деп атады, ол кейіннен стандартты формаға айналды. "B класы" кентаврлары адам денесі мен аяқтары белдеңнен жылқының артқы жағына қосылған; кейбір жағдайларда "А" және "B" кластағы кентаврлар бірге бейнеленген. Үшінші тип, "С класы" деп аталады, онда кентаврлардың адам алдыңғы аяқтары тікпақпен аяқталады. Баур мұны кеңінен таралмаған Эолия өнерінің дамуы деп сипаттайды. Амфоралар мен Дипилон тостағандарындағы суреттер мен мотивтерде қанатты кентаврлар да бейнеленген. Кентаврлар рим өнерінде де жиі кездеседі. Мысалы, Константиннің Ұлы Камеосында (шамамен 314-16 жж.) Константин Ұлының және оның отбасының арбасын тартатын екі кентавр бейнеленген, бұл толығымен жазықша мағынаны көрсетеді және ерте христиан дінінің қолдаушысы ретінде танымал Константиннің бейнесіне қарама-қайшы келеді.
The extensive Mycenaean pottery found at Ugarit included two fragmentary Mycenaean terracotta figures which have been tentatively identified as centaurs. This finding suggests a Bronze Age origin for these creatures of myth. A painted terracotta centaur was found in the "Hero's tomb" at Lefkandi, and by the Geometric period, centaurs figure among the first representational figures painted on Greek pottery. An often published Geometric period bronze of a warrior face to face with a centaur is at the Metropolitan Museum of Art. In Greek art of the Archaic period, centaurs are depicted in three different forms. Some centaurs are depicted with a human torso attached to the body of a horse at the withers, where the horse's neck would be; this form, designated "Class A" by Professor Paul Baur, later became standard. "Class B" centaurs are depicted with a human body and legs joined at the waist to the hindquarters of a horse; in some cases centaurs of both Class A and Class B appear together. A third type, designated "Class C", depicts centaurs with human forelegs terminating in hooves. Baur describes this as an apparent development of Aeolic art, which never became particularly widespread. There are also paintings and motifs on amphorae and Dipylon cups which depict winged centaurs. Centaurs were also frequently depicted in Roman art. One example is the pair of centaurs drawing the chariot of Constantine the Great and his family in the Great Cameo of Constantine (circa AD 314–16), which embodies wholly pagan imagery, and contrasts sharply with the popular image of Constantine as the patron of early Christianity.
Ортағасырлық өнер
Сентаврлар 12 ғасырдағы Оверньдегі Мозак аббаттығының романдық оюлы астаналарында Диониспен байланысын сақтап қалған. Басқа ұқсас астаналарда орақшылар, ешкіге мініп жүрген балалар (тағы бір Дионис тақырыбы) және шарап сақталған тостағанды қорғайтын гриффтер бейнеленген. Кентаврлар сонымен қатар 8-9 ғасырларда тұрғызылған Солтүстік-Шығыс Шотландиядан табылған пиктік оюлы тастарда да көрсетілген (мысалы, Пертширдегі Мейглде). Рим империясының шегінен тыс болғанына қарамастан, бұл бейнелер классикалық үлгілерден алынған болып көрінеді.
Centaurs preserved a Dionysian connection in the 12th century Romanesque carved capitals of Mozac Abbey in the Auvergne. Other similar capitals depict harvesters, boys riding goats (a further Dionysiac theme), and griffins guarding the chalice that held the wine. Centaurs are also shown on a number of Pictish carved stones from north east Scotland erected in the 8th–9th centuries AD (e. g., at Meigle, Perthshire). Though outside the limits of the Roman Empire, these depictions appear to be derived from Classical prototypes.
Қазіргі заманғы өнер
Теннесси университетінің Джон С. Ходжес кітапханасы кітапханасында "Волостан келген кентавр" атты тұрақты көрмені ұсынады. Мүсінші Билл Уиллерс адам қаңқасының зерттеу үлгісін Шетланд понисінің қаңқасымен біріктіріп жасаған бұл көрме "Кентаврларға сенерсіз бе?" деп аталады. Көрме ұйымдастырушыларының сөзіне қарағанда, бұл студенттерді жаңылыстыру мақсатында жасалған, оларды жағдайды сыни тұрғысынан қарауға үйрету үшін көзделіпті.
The John C. Hodges library at The University of Tennessee hosts a permanent exhibit of a "Centaur from Volos" in its library. The exhibit, made by sculptor Bill Willers by combining a study human skeleton with the skeleton of a Shetland pony, is entitled "Do you believe in Centaurs?". According to the exhibitors, it was meant to mislead students in order to make them more critically aware.
Геральдикада
Кентаврлар еуропалық геральдикада көп кездеседі, бірақ британдық елтаңбаларына қарағанда континенттік елтаңбаларында көбірек кездеседі. Жақсымен (доғамен) ұстаған кентавр – сагиттариус деп аталады.
Centaurs are common in European heraldry, although more frequent in continental than in British arms. A centaur holding a bow is referred to as a sagittarius.
Классикалық әдебиет
Жеромның "Ұлы Антонийдің өмірі" нұсқасы, Александриялық Афанасий Египеттік шөлге тұяқ басқан монах туралы жазған, Орта ғасырларда кеңінен тарады; ол Антонийдің сенушіге қарсы шыққан кентаврмен кездесуін айтады, бірақ ескі құдайлар жеңілгенін мойындауға мәжбүр болды. Бұл эпизод суретші Стефано ди Джованни, "Сассетта" деген атпен танымал болған, "Сент-Антони аббат пен Сент-Пол шөлге тұяқ басушының кездесуі" картинасында жиі бейнеленген. Антонийдің Пауылға құттықтау үшін сапар шегуінің екі эпизодтық суретінің бірі – оның ормандағы жол бойындағы кентаврдың шайтандық бейнесімен кездесуі. Лукреций б.з.д. бірінші ғасырдағы "Нәрселердің табиғаты туралы" философиялық поэмасында адам және жылқы анатомиясының өсу жылдамдығының айырмашылығына сүйене отырып, кентаврлардың бар екенін жоққа шығарды. Оның сөзіне қарағанда, жылқылар үш жасында өмірінің жақсы кезеңінде болады, ал адамдар сол жаста әлі нәрестелер ғана болады, сондықтан гибридтік жануарлар болуы мүмкін емес.
Jerome's version of the Life of St Anthony the Great, written by Athanasius of Alexandria about the hermit monk of Egypt, was widely disseminated in the Middle Ages; it relates Anthony's encounter with a centaur who challenged the saint, but was forced to admit that the old gods had been overthrown. The episode was often depicted in The Meeting of St Anthony Abbot and St Paul the Hermit by the painter Stefano di Giovanni, who was known as "Sassetta". Of the two episodic depictions of the hermit Anthony's travel to greet the hermit Paul, one is his encounter with the demonic figure of a centaur along the pathway in a wood. Lucretius, in his first century BC philosophical poem On the Nature of Things, denied the existence of centaurs, based on the differing rates of growth of human and equine anatomies. Specifically, he states that at the age of three years, horses are in the prime of their life while humans at the same age are still little more than babies, making hybrid animals impossible.
Ортағасырлық әдебиет
Кентаврлар – 14 ғасырдағы итальян ақыны Данте өзінің "Тозақ" кітабында күзетшілер ретінде көрсеткен жандардың бірі. XII әнде Данте мен оның жетекшісі Вергилий Кирон мен Фол басқаратын топпен кездеседі. Олар тозақтың жетінші шеңберіндегі Флегетон өзенінің жағалауын күзетіп тұрады. Бұл – көршілеріне зорлық көрсеткендердің қайнап жатқан қанға батып, өздеріне белгіленген орыннан тереңірекке түсуге тырысқандарға жебе атып жатқан өзен. Екі ақынға құрметпен қарастырылады, ал Несс оларды өткелге жетеледі. XXIV кантода, сегізінші шеңберде, Болгия 7-де, ұрылар қамалған шатқалда, олар жыландармен оралған және иығында отты тыныс алатын айдаһармен бірге, Құдайды қарғыған күнәкарды жазалауға келген Какуспен (көне деректерде алып) кездеседі, бірақ олармен сөйлеспейді. Оның "Тазару" кітабында алтыншы террасадағы көрінбейтін рух кентаврларды ("Тесеймен шайқасқан, мас, екі кеуделілер") ашкөздіктің күнәсі мысалы ретінде келтіреді.
Centaurs are among the creatures which 14th century Italian poet Dante placed as guardians in his Inferno. In Canto XII, Dante and his guide Virgil meet a band led by Chiron and Pholus, guarding the bank of Phlegethon in the seventh circle of Hell, a river of boiling blood in which the violent against their neighbours are immersed, shooting arrows into any who move to a shallower spot than their allotted station. The two poets are treated with courtesy, and Nessus guides them to a ford. In Canto XXIV, in the eighth circle, in Bolgia 7, a ditch where thieves are confined, they meet but do not converse with Cacus (who is a giant in the ancient sources), wreathed in serpents and with a fire breathing dragon on his shoulders, arriving to punish a sinner who has just cursed God. In his Purgatorio, an unseen spirit on the sixth terrace cites the centaurs ("the drunken double breasted ones who fought Theseus") as examples of the sin of gluttony.
Қазіргі заманғы әдебиет
К.С.Льюис "Нарния жылнамалары" сериясында кентаврлар ең дана және асыл жаратылыстар ретінде бейнеленеді. Нарниялық кентаврлар жұлдызды қарауға, болжам жасауға, емдеуге және соғысуға шебер. Олар қатал және батыл тайпа, әрқашан Арыстан Асылханға адал. Дж.К. Роулингтің "Гарри Поттер" сериясында кентаврлар Хогвартсқа жақын орналасқан Тыйым салынған орманда өмір сүреді, адамдармен қарым-қатынас жасаудан қашып жүреді. Олар үйірлерде өмір сүреді және садақ ату, емдеу және астрологияда жақсы біледі, бірақ ежелгі мифтердегідей, олардың жабайы және варварлық бейімділіктері де бар. Рик Риорданның "Перси Джексон және Олимпиада құдайлары" кітабында Хироннан басқа кентаврлар американ тілінде сөйлейтін, той-қуаныштарды ұнататын жандар ретінде суреттелген. Хирон батырларды тәрбиелеудегі мифологиялық рөлін сақтап, садақ атуда да шебер. Риорданның "Олимп батырлары" атты келесі сериясында мүйіз сияқты жануарларға тән ерекшеліктері бар кентаврлардың тағы бір тобы зұлымдар ретінде бейнеленеді, олар Гиганттарға қызмет етеді. Филип Хосе Фармердің "World of Tiers" сериясына (1965) жартылай жылқылар немесе Хой Кентаурой деп аталатын кентаврлар кіреді. Оның туындылары осындай жаратылыстардың метаболизм мәселелерін қарастырады: адам аузы мен мұрны өзінің де, жылқы денесінің де тіршілік етуі үшін жеткілікті ауаны қалай қабылдай алады және сондай-ақ, екі бөлікті де асырау үшін адам жеткілікті тамақ қалай қабылдай алады. Брендон Муллдың "Fablehaven" сериясында Грунхолд деп аталатын аймақта тұратын кентаврлар бар. Кентаврлар – өзін басқа жаратылыстардан жоғары санайтын, мақтаншы, элиталық топ. Төртінші кітапта сондай-ақ Алькетавр деп аталатын түрдің нұсқасы бар, ол жартылай адам, жартылай бұғы. Кентавр туралы миф Джон Апдайктің "Кентавр" романында қолданылған. Автор Пенсильванияның ауылдық қаласын кентавр мифі арқылы көрсетеді. Белгісіз және шеттетілген жергілікті мұғалім, мифологиялық Кирон Прометейге жасағандай, Нью-Йоркте тәуелсіз суретші болуді таңдаған ұлының болашағы үшін өмірін құрбан етті.
C. S. Lewis' The Chronicles of Narnia series depicts centaurs as the wisest and noblest of creatures. Narnian Centaurs are gifted at stargazing, prophecy, healing, and warfare; a fierce and valiant race always faithful to the High King Aslan the Lion. In J. K. Rowling's Harry Potter series, centaurs live in the Forbidden Forest close to Hogwarts, preferring to avoid contact with humans. They live in societies called herds and are skilled at archery, healing, and astrology, but like in the original myths, they are known to have some wild and barbarous tendencies. With the exception of Chiron, the centaurs in Rick Riordan's Percy Jackson & the Olympians are seen as wild party goers who use a lot of American slang. Chiron retains his mythological role as a trainer of heroes and is skilled in archery. In Riordan's subsequent series, Heroes of Olympus, another group of centaurs are depicted with more animalistic features (such as horns) and appear as villains, serving the Gigantes. Philip Jose Farmer's World of Tiers series (1965) includes centaurs, called Half Horses or Hoi Kentauroi. His creations address several of the metabolic problems of such creatures—how could the human mouth and nose intake sufficient air to sustain both itself and the horse body and, similarly, how could the human ingest sufficient food to sustain both parts. Brandon Mull's Fablehaven series features centaurs that live in an area called Grunhold. The centaurs are portrayed as a proud, elitist group of beings that consider themselves superior to all other creatures. The fourth book also has a variation on the species called an Alcetaur, which is part man, part moose. The myth of the centaur appears in John Updike's novel The Centaur. The author depicts a rural Pennsylvanian town as seen through the optics of the myth of the centaur. An unknown and marginalized local school teacher, just like the mythological Chiron did for Prometheus, gave up his life for the future of his son who had chosen to be an independent artist in New York.