Кіріспе

Афинаның мифтік патшасы, спарталық батыр.

Эгей (Aigeús) – грек мифологиясындағы Афина патшаларының бірі, Эгей теңізі оның атымен аталып кеткен, Тесейдің әкесі және афиналық институттарды негіздеген.

Отбасы

Эгей Афина патшасы Пандион II-нің және Мегара патшасы Пиластың қызы Пилияның ұлы болды, осылайша Паллас, Нисус, Ликос және Скиронның әйелі болды. Бірақ, кейбір деректерде ол Скирий немесе Феміудың ұлы деп есептеледі және Эрехтеидтер руынан емес, себебі ол Пандионның асырап алған ұлы ғана еді. Эгейдің бірінші әйелі Хоплдың қызы Мета, ал екінші әйелі Рексенордың қызы Халциопа болды, екеуі де оған бала берген жоқ. Оған сондай-ақ, колдовщик Медеяның Медусқа әкесі екені де айтылды. Сирек кездесетін деректерде Паллас та Эгейдің ұлы деп есептелген. Эгейдес (Αἰγείδης) – Эгейден тараған тегі, әсіресе Тесейді атау үшін қолданылды.

Ұрпағы жоқ патша

Ол бұрынғы некелерінен ер бала мұрагер таба алмағандықтан, Эгей Дельфидегі оракулдан кеңес сұрады. Паузанияның айтуынша, Эгей осы бақытсыздықты Афродитаның ашуына байланысты деп есептеді және оны татуластыру үшін Афинада Афродита Урания (Аспанды) құдайлыққа көтерді. Оракулдың құпия сөздері: "Афинаның биіктігіне жеткенше, шарап қыбының аузын ашпа, әйтпесе қайғыдан өлесің" деді. Эгей пайғамбарлықты түсінбеді және көңілі қалды. Осы түсініксіз оракул Эгейді ақыл-парасатымен және оракулдарды түсіндіру шеберлігімен танымал Троэзен патшасы Питтейге баруға мәжбүр етті. Питтей пайғамбарлықты түсіндіріп, Эгейді мас күйінде болғанда қызы Этрамен таныстырды. Олар бірге болды, ал кейбір деректерде Этра Сфария (Калаурия деп те аталады) аралына жүзіп өтіп, Посейдонмен жатқандығы айтылады. Этра жүкті болғанда, Эгей Афинаға қайтуға шешім қабылдады. Кету алдында ол аяқ киімдерін, қалқанын және қылышын үлкен тастың астына көміп, ұлы өскенде тасты жылдырып, қаруларын әкеліп, оны әкесіне көрсету керектігін айтты. Афинаға оралғаннан кейін Эгей Қорынттан және Ясонның ашуынан қашқан Медеяға үйленді. Эгей мен Медеяның Медус есімді бір ұлы болды. Тесей өскенде, әкесі оған қалдырған мүлікті тауып, өз құқығын талап ету үшін Афинаға келді. Эгей оның қылышы, қалқаны және аяқ киімдері арқылы оның өз ұлы екенін таныды. Эгейдің әйелі Медея Тесейді балаларының мұрасына қауіп деп санап, алдымен оны жамандауға, содан кейін улауға тырысты. Эгей осы жоспарларды білген соң, Медеяны Афинадан қуды.

Критпен қақтығыс

Афинаға келген кезде король Миностың ұлы Андрогей Панафиналық ойындарда Эгейді барлық жарыстарда жеңіп шықты. Эгей қызғаныштан оны Марафондық бұқаны жеңуге жіберді, сол бұқа оны өлтірді. Минос ашуланып, Афинаға соғыс жариялады. Бірақ ол афиналықтарға бейбітшілік ұсынды, алайда шарт қойды: Афина әр тоғыз жыл сайын жеті жігіт пен жеті қызды Критке Минотаврға жем ретінде жіберуі керек болды – ол қатыгез монстр еді. Бұл Тесей Миностың қызы Ариаднаның көмегімен Минотаврды өлтіргенге дейін жалғасты. Криттегі оқиғаларынан кейін Тесей кемемен Афинаға оралды. Әкесі Эгей одан Тесей тірі болса, ақ желкен ілуін өтінді, бірақ Тесей бұл өтінішті ұмытып кетті. Эгей Тесейдің кемелерін ақ желкенсіз көргенде, ең жаманды ойлап, қайғыдан теңізге секіріп өзін өлтірді, сол теңіз оның есімімен – Эгей теңізі деп аталды. Тесей Критке аттанды. Кетіп бара жатқанда Эгей оған Минотаврды өлтіре алса, қайтып келгенде ақ желкендерді көтеруді бұйырды. Алайда Тесей қайтып келгенде, бұл нұсқауларды ұмытып кетті. Афинаға қара желкендер келе жатқанын көрген Эгей, ұлы өлді деп ойлап, биіктіктен секіріп өзін өлтірді: кейбіреулер Акропольден немесе басқа белгісіз жартастан, ал кейбір латын авторларының айтуынша, Эгей теңізіне секірді, содан ол Эгей теңізі деп аталды. Софоклдің "Эгей" трагедиясы жоғалып кетті, бірақ Эгей Еврипидтің "Медеясында" кездеседі.

Мұра

Афинада саяхатшы Паузанияға біздің заманымыздың екінші ғасырында Керамикостың үстіндегі Афродита Уранияға табынудың тым көне екені айтылды, оны Егей құрған, оның қарындастары бала тумаған, ал ол өзінің баласы болмаған. Афинада Айгейге арналған Айгеон (Αἰγεῖον) деп аталатын қабір болған.