Гректік мифологиясындағы әйел теңдесі жоқ жауынгерлер мен аңшылар

Кіріспе

Грек мифологиясындағы әйел жауынгерлер мен аңшылар

Грек мифологиясында Амазонкалар (көне грекше: Ἀμαζόνες Amazónes, жекеше Ἀμαζών Amazōn; латынша Amāzon, ŏnis) Гераклдың Еңбектері, Аргонавтика және Илиада сияқты көптеген ежелгі эпикалық өлеңдер мен аңыздарда бейнеленген. Олар дене күші, шеберлігі, садақ ату, атқа міну және жауынгерлік өнермен танымал әйел жауынгерлер мен аңшылардың тобы еді. Олардың қоғамы еркектерге жабық болды, олар тек қыздарын тәрбиелеп, ұлдарын әкелеріне қайтарып берді, олармен тек ұрпақ үшін уақытында ғана қарым-қатынас жасайтын. Батыл және тәуелсіз Амазонкалар, патшайымдарының басшылығымен, Скифиядан Фракияға, Кіші Азия мен Эгей теңізінің аралдарына, Арабия мен Египетке дейін әлемнің алыс бұрыштарына үнемі кең ауқымды әскери жорықтар жасады. Әскери шабуылдардан басқа, Амазонкалар храмдарды салумен және Эфес, Киме, Смирна, Синопа, Мирина, Магнезия, Пигела сияқты көптеген ежелгі қалаларды құрумен де байланысты. Бастапқы мифтер Амазонканың отаны сол кездегі белгілі әлемнің шетінде деп сипаттады. Нақты орналасқан жері туралы әртүрлі пікірлер Кіші Азияның провинцияларынан (Ликия, Кария және т.б.) Қара теңіздің маңындағы далаларға, тіпті Ливияға (Ливиялық Амазонкалар) дейін ауқымды болды. Алайда, авторлар көбінесе Қара теңіздің оңтүстік жағалауындағы Солтүстік Анатолиядағы Понтты, Амазонка патшайымының астанасы Темискирасы орналасқан тәуелсіз Амазонка патшалығы деп атады, ол Термодон өзенінің жағасында орналасқан. Палефат, өзінің ойдан шығарылған кейіпкер болуы мүмкін, өзінің «Сенбестік Әңгімелер» атты еңбегінде грек мифтерін ұқсатуға тырысты. Ол Амазонкалардың жаулары оларды әйелдер деп қателескен еркектер болғанын болжады, өйткені олар аяқтарына дейін жететін киім киіп, шаштарын баумен байлап, сақалдарын қырқып жүрген. Ол, бәлкім, скептиктердің біріншісі болды, олардың нақты негізін жоққа шығарды, өйткені олар оның заманында болмағандықтан, бұрын да болмаған болуы мүмкін. Еуразиялық далалардағы әйел жауынгерлердің, соның ішінде патшалардың зираттарының ондаған жылдар бойы археологиялық жазбалары скиф, сармат және хетт халықтарының жылқы мәдениеті Амазонка мифін шабыттандырған болуы мүмкін деген жорамалға негіз болды. 2019 жылы Ресейдің Воронеж маңынан қару-жарақпен және алтын бас киімдермен жабдықталған бірнеше ұрпақтың әйел скиф жауынгерлерінің зираты табылды.

In Greek mythology, the Amazons (Ancient Greek: Ἀμαζόνες Amazónes, singular Ἀμαζών Amazōn; in Latin Amāzon, ŏnis) are portrayed in a number of ancient epic poems and legends, such as the Labours of Heracles, the Argonautica and the Iliad. They were a group of female warriors and hunters who were known for their physical agility, strength, archery, riding skills, and the arts of combat. Their society was closed to men and they only raised their daughters and returned their sons to their fathers, with whom they would only socialize briefly in order to reproduce. Courageous and fiercely independent, the Amazons, commanded by their queen, regularly undertook extensive military expeditions into the far corners of the world, from Scythia to Thrace, Asia Minor and the Aegean Islands, reaching as far as Arabia and Egypt. Besides military raids, the Amazons are also associated with the foundation of temples and the establishment of numerous ancient cities like Ephesos, Cyme, Smyrna, Sinope, Myrina, Magnesia, Pygela, etc. The texts of the original myths envisioned the homeland of the Amazons at the periphery of the then known world. Various claims to the exact place ranged from provinces in Asia Minor (Lycia, Caria, etc.) to the steppes around the Black Sea, or even Libya (Libyan Amazon). However, authors most frequently referred to Pontus in northern Anatolia, on the southern shores of the Black Sea, as the independent Amazon kingdom where the Amazon queen resided at her capital Themiscyra, on the banks of the Thermodon river. Palaephatus, who himself might have been a fictional character, attempted to rationalize the Greek myths in his work On Unbelievable Tales. He suspected that the Amazons were probably men who were mistaken for women by their enemies because they wore clothing that reached their feet, tied up their hair in headbands, and shaved their beards. Probably the first in a long line of skeptics, he rejected any real basis for them, reasoning that because they did not exist during his time, most probably they did not exist in the past either. Decades of archaeological discoveries of burial sites of female warriors, including royalty, in the Eurasian Steppes suggest that the horse cultures of the Scythian, Sarmatian and Hittite peoples likely inspired the Amazon myth. In 2019, a grave with multiple generations of female Scythian warriors, armed and in golden headdresses, was found near Russia's Voronezh.

Этимология

Сөздің шығу тегі белгісіз. Бұл сөз иран этнонимі *ha mazan 'жауынгерлер' сөзінен туындаған болуы мүмкін, бұл сөз тікелей емес, Александриялық Гесихийдің "μαζακάραν· πολεμεῖν. Πέρσαι" ("hamazakaran: парсы тілінде "соғыс жасау"), онда ол *kar "жасау" индо-иран түбірімен бірге кездеседі. Ежелгі гректер арасында Амазонка термині грекше ἀμαζός, amazos ('көкшесіз') сөзінен шыққан деп халық арасында кең таралған, ол a ('сыз') және mazos, mastos ('көкшек') сөздерінің нұсқасынан құралған, бұл Маркус Юстинус айтқан этиологиялық дәстүрмен байланысты. Ол, амазонкалардың оң көкейін кесіп тастаған немесе күйдірген дегенді алға тартқан. Бірақ ежелгі өнер туындыларында мұндай практиканың ешқандай белгісі жоқ, онда амазонкалар әрқашан екі көкейімен бейнеленеді, бірақ біреуі жиі жабылады. Филостраттың сөзіне қарағанда, амазонка балалары тек оң көкейден ғана емес, басқа көкейлерден де тамақтандырылған. Автор Адриенн Майор бұл жалған этимология аңызға әкелгенін болжайды.

Баламалы терминдер

Геродот Androktones (Ἀνδροκτόνες) 'адамдарды өлтірушілер' немесе 'ерлерді өлтірушілер' және Androleteirai (Ἀνδρολέτειραι) 'адамдарды жоюшылар, кісі өлтірушілер' деген терминдерді қолданды. Амазонкаларды "адамдарға тең" Antianeirai (Ἀντιάνειραι) деп атайды, ал Эсхил "барлық ер адамдарды жек көретіндер" деген терминді қолданды. "Шынжырланған Прометей" және "Сус айналушылар" атты еңбектерінде Эсхил Амазонкаларды "ерлі-зайыптысыз, ет жейтін Амазонкалар" (τὰς ἀνάνδρους κρεοβόρους τ᾽ Ἀμαζόνας) деп атады. "Гипполит" трагедиясында Федра Гипполитті "атты жақсы көретін Амазонканың ұлы" деп шақырды. "Дионисиакасында" Нонн Дионистің Амазонкаларын Андрофон (Ἀνδροφόνους) 'адамдарды өлтірушілер' деп атады. Геродоттың сөзіне қарағанда, скиф тілінде Амазонкаларды Oiorpata деп атаған, ол oior 'адам' және pata 'өлтіру' сөздерінен туындаған деп түсіндірді.

Тарихнама

Ежелгі гректер Амазонканың болғандығына немесе бұрын болғандығына ешқандай күмән келтірмеген. Осындай қызықты әңгімелер тек соғысқа бейім көшпелі мәдениеттерде ғана емес, ежелгі Мысыр, Парсы, Үндістан және Қытайдан да келген. Ежелгі грек батырлары олардың әскери қоғамының патшайымдарымен кездесіп, олармен шайқасқан. Дегенмен, олардың бастапқы мекені нақты белгісіз болды, өркениетті әлемнен тыс, шалқыған жерлерде деп есептелді. Осының салдарынан ғасырлар бойы ғалымдар Амазонканың таза қиял туындысы екеніне сенді, бірақ грек тарихнамасында Амазонканың тарихи ядросы туралы әртүрлі ұсыныстар болды. Кейбір авторлар Кіші Азия немесе тіпті Миной Криті мәдениеттерімен салыстыруға басымдық берді. Ликия, Скифия және Сарматия Геродоттың баяндамасына сәйкес, ең сенімді тарихи үміткерлер болып табылады. Өзінің "Тарих" еңбегінде (б.з.д. V ғасыр) Геродот Каспий теңізі мен Қара теңіз арасындағы жерлерді билеген сауроматтардың (сарматтардың ата-бабалары) скифтер мен амазонкалардың одағынан пайда болғанын айтады. Геродот сонымен қатар Кіші Азияның оңтүстік-батысындағы ликиялықтардың өте ерекше әдет-ғұрыптарын атап өтті. Ликиялықтар аналық желі бойынша туыстық, ізгілік және мәртебе ережелерін қатаң сақтаған. Олар өздерін анасының туысқандарының атымен атаған, ал баланың мәртебесі анасының беделімен анықталған. Әйелдерге осындай жоғары құрмет көрсету және аналық желіге негізделген заңдық ережелер Геродот саяхаттаған Ликия аймақтарында б.з.д. V ғасырға дейін сақталған, ол оған осы халықтың мифтік амазонкалардың ұрпақтары болуы мүмкін деген ой келтірді. Қазіргі заманғы тарихнама тек мәтіндік және көркемдік материалдарға ғана емес, сонымен қатар Қара теңізден Моңғолияға дейінгі далалық аймақтардан табылған мыңнан астам көшпелі қабірлердің мол археологиялық дәлелдеріне де сүйенеді. Жауға қатысқан әйелдердің қару-жарақтарымен (жабдықтары мен жебелері, мүшелері және найзалары) бірге жерленген сүйектері әйел жауынгерлердің қиялдың туындысы емес, скиф/сарматиялықтардың жылқыға негізделген өмір салтының нәтижесі екенін дәлелдейді.

The ancient Greeks never had any doubts that the Amazons were, or had been, real. Not the only people enchanted by warlike women of nomadic cultures, such exciting tales also come from ancient Egypt, Persia, India, and China. Greek heroes of old had encounters with the queens of their martial society and fought them. However, their original home was not exactly known, thought to be in the obscure lands beyond the civilized world. As a result, for centuries scholars believed the Amazons to be purely imaginary, although
there were various proposals for a historical nucleus of the Amazons in Greek historiography. Some authors preferred comparisons to cultures of Asia Minor or even Minoan Crete. The most obvious historical candidates are Lycia and Scythia and Sarmatia in line with the account by Herodotus. In his Histories (5th century BC) Herodotus claims that the Sauromatae (predecessors of the Sarmatians), who ruled the lands between the Caspian Sea and the Black Sea, arose from a union of Scythians and Amazons. Herodotus also observed rather unusual customs among the Lycians of southwest Asia Minor. The Lycians obviously followed matrilineal rules of descent, virtue, and status. They named themselves along their maternal family line and a child's status was determined by the mother's reputation. This remarkably high esteem of women and legal regulations based on maternal lines, still in effect in the 5th century BC in the Lycian regions that Herodotus had traveled to, suggested to him the idea that these people were descendants of the mythical Amazons. Modern historiography no longer relies exclusively on textual and artistic material, but also on the vast archaeological evidence of over a thousand nomad graves from steppe territories from the Black Sea all the way to Mongolia. Discoveries of battle scarred female skeletons buried with their weapons (bows and arrows, quivers, and spears) prove that women warriors were not merely figments of imagination, but the product of the Scythian/Sarmatian horse centered lifestyle.

Мифология

Миф бойынша, алғашқы амазонка патшайымы Отрера – соғыс құдайы Арес пен Акмония орманының нимфасы Гармония арасындағы махаббаттың нәтижесі, сондықтан ол жартылай құдай. Ерте жазбаларда Троя соғысына дейін (б.з.д. 1250 жылға дейін) амазонкалардың қатысқан екі оқиға туралы айтылады. Эпостық контексте грек батыры Белерофонт, Глаукос пен Сарпедон бауырластардың әкесі және Троя соғысының қатысушысы, Ликияда болғанда амазонкалармен кездесті. Патша Иобат Белерофонтты амазонкалармен шайқасуға жіберді, олар оны өлтіретін болып ойлады, бірақ Белерофонт олардың бәрін өлтірді. Трояның жас патшасы Приам Сангариос өзенінде амазонкалардың шабуылына ұшыраған фригийліктердің жағында соғысты.

Троя соғысындағы амазонкалар

Гомердің «Троя соғысы» туралы эпикалық поэмасы – «Илиадада» Амазонка кейіпкерлері кездеседі, ол Еуропадағы ең көне сақталған мәтіндердің бірі (б.з.д. 8-ғасыр шамасында). Қазір жоғалған «Эфиопис» эпосы (бәлкім, Милеттен Арктин, б.з.д. 6 ғасыр), «Илиада» және басқа бірнеше эпостар сияқты, Троя соғысының эпикалық айналымын құрайтын туындылардың бірі болып табылады. Бұл мәтіндерге сілтемелердің аз ғана санының бірінде, Гектордың қазасынан кейін тракиялық тегі бар патшайым Пентесилея бастаған амазонка әскері троялықтардың қатарына қосылып, гректерге күшті қысым көрсетті. Гректер тек ең үлкен күш-жігер жұмсағаннан және қайта жаңарған батыр Ахиллдің көмегінен кейін ғана жеңіске жетті. Пентесилея күшті Ахиллмен жеке шайқаста соғысып қаза тапты. Гомердің өзі Амазонка туралы мифтердің бүкіл Грецияда баршаға мәлім болғанын айтқан, бұл олар оған дейін біраз уақыттан бері белгілі болғанын көрсетеді. Ол сондай-ақ амазонкалардың Греция әлемінің ішінде, Кіші Азиядағы Ликияда немесе оның маңында, шетінде емес, өмір сүргеніне сендірді. «Илиадада» Мириннің қаза болған жері ретінде Троя есімдері айтылады. Кейін Диодордың (б.з.д. 1-ғасыр) мәлімдемесіне сәйкес, амазонка патшайымы ретінде танылған амазонкалар оның басшылығымен атлантиктердің территориясына шабуыл жасап, атлантикалық Серне қаласының әскерін жеңіп, қаланы толығымен қиратты. Б.з.д. 5 ғасырдың ақыны Магнес амазонкаларға қарсы атты шайқаста лидиялықтардың батырлығын жырлайды.

Тесей аңызы

Тесей патшайым Гипполитті тұтқынға алып, Афинаға әкелді, онда ол оған тұрмысқа шығып, Гипполит атты ұл туды. Басқа нұсқаларда, ұрланған амазонка Гипполиттің қарындасы Антиопа деп аталады. Қарымта жасап, амазонкалар Грекияға шабуыл жасап, Аттика жағалауындағы бірнеше қалаларды тонады және Афинаны қоршап алып, басып алды. Афина тарапында соғысқан Гипполит, тағы бір мәліметке сәйкес, соңғы шайқаста барлық амазонкалармен бірге қаза тапты.

Амазонкалар мен Дионис

Плутархтың айтуынша, Дионис және оның серіктері Ефесте амазонкалармен шайқасты. Амазонкалар Самосқа қашып кетті, ал Дионис оларды қуды және көптерін құртты, содан бері бұл жер Панема (қанға батқан дала) деп аталады. Христиан авторы Евсевий Афинаның мифтік патшаларының бірі Оксинт билік еткен кезде амазонкалардың Ефестегі ғибадатхананы өртеп жібергенін жазады. Тағы бір мифте Дионис Кронос пен Титандарға қарсы күресу үшін амазонкалармен бірігеді. Поляен Дионис үндістерді бағындырғаннан кейін олармен және амазонкалармен одақтасып, оларды өзінің бактриялықтарға қарсы жорығында қызметке алады деп жазады. Нонн өзінің «Дионисиакасында» Дионистің амазонкалары туралы айтады, бірақ олар Термодоннан келмейтінін мәлімдейді.

Амазонкалар мен Ұлы Ескендір

Амазонкалар туралы Ұлы Александрдың өмірбаясын жазғандар да айтады, олар патшайым Талестристің оған бала туғанын хабарлайды (Александр романсындағы оқиға). Дегенмен, Александрдың басқа өмірбаяндары, оның ішінде аса құрметті Плутарх бұл мәлімдемеге күмәнді қарады. Ол Александрдың теңіз әскерінің командирі Онесикрит өзінің «Александр тарихындағы» амазонка туралы мифтік бөлімін алғашқы жорыққа қатысқан Фракия патшасы Лисимахқа оқыған кездегі бір жағдайды еске алды. Патша оған күлімсіреп: «Мен онда қалай болдым?» - деді. Талмудта Александрдың «әйелдер патшалығын» бағындыруды жоспарлағаны, бірақ әйелдер оған: «Егер сен бізді өлтірсең, халық: «Александр әйелдерді өлтірді» дейді; ал егер біз сені өлтірсек, халық: «Александр – әйелдер шайқаста өлтірген патша» дейді», – деген соң ойын өзгертіп, бас тартқаны айтылады.

Римдіктер мен ежелгі мысырлық жазбалар

Вергилийдің "Энеида" дағы вольскілік жауынгер қыз Камилланың бейнесін жасауы амазон мифтерінен алынған. Филострат "Героика" еңбегінде мыс әйелдерінің амазонкалар сияқты, ерлермен бірге атқа мініп шайқасқандығын жазды. Олардың жетекшісі Телефтің әйелі Иера болды. Амазонкалар сонымен қатар, Тетис Ахиллдің күлін сақтаған Дунайдың сағасындағы Лейке аралына жорық жасағандығы айтылады. Қайтыс болған батырдың көрінісі жылқыларды қатты үркітіп, олар жаулап келгендерді лақтырып, тұптап тастады, нәтижесінде олар кері шегінуге мәжбүр болды.

Квинт Смирнаи

Квинт Смирней, "Постгомерика" еңбегінің авторы, Пентселиеяның қасындағы жауынгерлерді былай тізімдейді: "Клония, Полемуза, Дериноя, Эвандра және Антандра, сондай-ақ Бремуза, Гиппотоя, қара көзді Гармотоя, Алцибия, Деримахея, Антиброте және найзасымен мақтанған Термодоса болды".

Диодор Сицилийлік

Диодор Сицилийлік Гепполитаның белдеуін іздеу кезінде Гераклға қарсы шығып, шайқаста қаза болған он екі амазонканы тізімдейді: Аелла, Филиппис, Протоя, Эрибоя, Целаэно, Эврибия, Фиби, Деянейра, Астерия, Марпе, Текмесса және Альциппе. Альциппе өлгеннен кейін, бірнеше амазонка бірдей шабуыл жасады. Диодор Меланиппе туралы да айтады, Геракл оның белдеуін қабылдап, Антиопаны құтқару үшін ақы төледі. Диодор тағы бір топты еске алады, олар Ливиядағы әскери жорықта амазонкаларға басшылық еткен патшайым Мирина және оның қарындасы Митилен, ол содан кейін сол атпен қала салды. Мирина өзінің бағынындағы ең маңызды қолбасшылықтарды атқарған амазонкалардың құрметіне тағы үш қалаға ат қойды: Киме, Питан және Приен.

Юстин мен Паулус Оросий

Юстин өзінің "Трогус Помпейдің қысқаша мазмұны" және Пауль Орозий екеуі де Амазонкалар туралы айтады, бірдей есімдерді келтіреді. Марпесия мен Лампедо патшайымдары Еуропа мен Азияға жорық жасағанда билікті бөлісіп, сонда қаза тапты. Марпесияның қызы Орития олардың орнын басып, соғыстағы шеберлігімен үлкен даңққа ие болды. Ол қарындасы Антиопамен бірге билік жүргізді, бірақ Геракл шабуыл жасаған кезде ол шетелде соғыста болды. Антиопаның екі қарындасы тұтқынға алынды: Меланиппе Гераклға, ал Гипполита Тесейге. Геракл Меланиппеге патшайымның қаруын алғаннан кейін, оны қарындасына қайтарды, алайда басқа деректерде оны Теламон өлтіргені айтылады. Сондай-ақ, олар Пентселияның Троя соғысындағы рөліне де тоқталады.

Гигинус

Амазонкалардың тағы бір тізімі Гигинустың "Фабулаларында" табылады. Гипполита, Отрера, Антиопа және Пентселиеямен қатар, ол Окиал, Диоксиппе, Ифином, Ксанте, Гиппотоэ, Лаомах, Глауке, Агаве, Тезеис, Климен, Полидора есімдерін де куәландырады. Ең маңыздысы, бұл Отрера патшайымы, Арес әйелі және оның Гипполита мен Пентселиея анасы. Ол сонымен қатар Эфесте Артемидаға арналған ғибадатхана салғанымен де белгілі.

Валериус Флакус

Басқа бір есімдер тізімі Валерий Флаккның "Аргонавтика" шығармасында кездеседі. Ол Эвриала, Гарпа, Лике, Мениппе және Тоя есімдерін атайды. Бұлардың ішінде Лике латын антологиясында сақталған бір үзіндіде де айтылады, онда ол Дориклдің ұлы Мосиялық Клонус батырын сүйретін найзасымен өлтіргені жазылған.

Амазонкалар өнерде

Шамамен 550 ж.б.д. бастап, Амазонкалардың батыл жауынгерлер және атты әскерлер ретінде бейнеленген суреттері құмыраларға түсіріле бастады. 490 ж.б.д. Марафон шайқасынан кейін Амазономахия шайқасы қыш ыдыстарда кең таралған мотивтерге айналды. Біздің заманымыздан бұрынғы VI ғасырда, қоғамдық және жекеменшік өнер Афинадағы Парфенон сияқты маңызды ғимараттарды безендіретін фронтонды бейнелеулер, саркофагтар, мозаикалар, қыш ыдыстар, зергерлік бұйымдар және тіпті монументальді мүсіндер үшін Амазонка бейнелерін пайдаланды. Амазонка мотивтері Рим империясы кезеңінде және кейінгі антикалық дәуірде де танымал болды. Амазонканың жауларының еркектігіне қарама-қарсы, олардың құмарлық әйелдігін көркемдік тұрғыдан бейнелеуге ұмтылыстан басқа, кейбір қазіргі тарихшылар Амазонканың өнердегі танымалдығын қоғамдық дамудың оң және теріс көрсеткіштері ретінде қарастырады. Алайда, грек және римдік қоғамдар Амазонка мифологиясын ортақ жауға қарсы бірігу үшін әдеби және көркем құрал ретінде пайдаланды. Амазонканың метафизикалық сипаттамалары табиғат пен діннің символы ретінде қарастырылды. Рим авторлары – Вергилий, Страбон, Плиний кіші, Курций, Плутарх, Ариан және Паусаний – мемлекеттің ұлылығын жақтады, себебі Амазонка аңыздары рим халқының шығу тегі мен ұлттық ерекшеліктерін талқылауға мүмкіндік берді. Бірақ, уақыт өте келе бұл көзқарас өзгерді. Рим әдебиеті мен өнеріндегі Амазонкалардың түрлі бейнелері болды: Троялық одақтас, жауынгер құдай, жергілікті латын, соғысшыл келт, мақтаншақ сармат, құмарлық пен жалынды тракийлік патшайым, бағындырылған азиялық қала және лайықты римдік қарсылас. Еуропадағы Ренессанс дәуірінде суретшілер Амазонкаларды христиандық этика негізінде қайта қарастыра бастады. Англия королевасы Елизавета өзінің билік кезеңінде Амазонканың жауынгерлік қасиеттерімен (феминизмнің алғашқы мысалдары) байланысты болды және осылай бейнеленді. Алайда, Винфрид Шлейнердің "Divina Virago" еңбегінде айтылғандай, Селеста Т. Райт Ренессанс дәуірінде Амазонканың жаман беделіне егжей-тегжейлі тоқталды. Ол Елизавета патшаны Амазонкамен салыстырған ешкімді таппағанын және олар Амазонканың әйелдердің құқықтарын кеңейтумен байланысты болғандықтан, мұндай салыстырудан тартынған болуы мүмкін деп болжайды. Елизавета 1565 жылдың 11 қарашасында Уорвик графы мен Энн Расселдің Вестминстер сарайындағы тойын тойлауға арналған турнирге қатысты, онда ер адамдар Амазонкалар киімін киіп атқа мінген. Олар өздерінің геральдикалық белгілерін алып жүретін қарсыластарға сүйеніп жүрді. Бұл атты әскерлер қызыл көйлек, ұзын шашы бар маска және қылыштар киген. Питер Пауль Рубенс және Ян Брюгель 1598 жылы Амазонка шайқасын суреттеді, бұл барокко стиліндегі ең драматикалық картина болды, содан кейін Иоганн Георг Платцердің Рококо дәуіріндегі "Амазонка шайқасы" атты суреті пайда болды. 19 ғасырдағы еуропалық романтизмде неміс суретшісі Ансельм Фейербах та Амазонкаларға қызығушылық танытты. Фейербахтың суреті туралы Герт Шифф былай деп жазды: Ол романтиктердің барлық ұмтылыстарын бейнеледі: эго мен белгілі әлемнің шекарасын басып өтуге деген құштарлық; табиғаттағы және жандағы құпиялыққа деген қызығушылық; ұлттық сәйкестікті іздеу және герман ұлтының мифтік бастауларын табу; соңында, идеалданған өткенге батырып, қазіргі заманның қатал шындықтарынан қашу тілегі.

Beginning around 550 BC. depictions of Amazons as daring fighters and equestrian warriors appeared on vases. After the Battle of Marathon in 490 BC the Amazon battle Amazonomachy became popular motifs on pottery. By the sixth century BC, public and privately displayed artwork used the Amazon imagery for pediment reliefs, sarcophagi, mosaics, pottery, jewelry and even monumental sculptures, that adorned important buildings like the Parthenon in Athens. Amazon motifs remained popular until the Roman imperial period and into Late antiquity. Apart from the artistic desire to express the passionate womanhood of the Amazons in contrast with the manhood of their enemies, some modern historians interpret the popularity of Amazon in art as indicators of societal trends, both positive and negative. Greek and Roman societies, however, utilized the Amazon mythology as a literary and artistic vehicle to unite against a commonly held enemy. The metaphysical characteristics of Amazons were seen as personifications of both nature and religion. Roman authors like Virgil, Strabo, Pliny the Elder, Curtius, Plutarch, Arrian, and Pausanius advocated the greatness of the state, as Amazon myths served to discuss the creation of origin and identity for the Roman people. However, that changed over time. Amazons in Roman literature and art have many faces, such as the Trojan ally, the warrior goddess, the native Latin, the warmongering Celt, the proud Sarmatian, the hedonistic and passionate Thracian warrior queen, the subdued Asian city, and the worthy Roman foe. In Renaissance Europe, artists started to reevaluate and depict Amazons based on Christian ethics. Queen Elizabeth of England was associated with Amazon warrior qualities (the foremost ancient examples of feminism) during her reign and was indeed depicted as such. Though, as explained in Divina Virago by Winfried Schleiner, Celeste T. Wright has given a detailed account of the bad reputation Amazons had in the Renaissance. She notes that she has not found any Elizabethans comparing the Queen to an Amazon and suggests that they might have hesitated to do so because of the association of Amazons with enfranchisement of women, which was considered contemptible. Elizabeth was present at a tournament celebrating the marriage of the Earl of Warwick and Anne Russell at Westminster Palace on 11 November 1565 involving male riders dressed as Amazons. They accompanied the challengers carrying their heraldry. These riders wore crimson gowns, masks with long hair attached, and swords. Peter Paul Rubens and Jan Brueghel depicted the Battle of the Amazons around 1598, a most dramatic baroque painting, followed by a painting of the Rococo period by Johann Georg Platzer, also titled Battle of the Amazons. In 19th century European Romanticism German artist Anselm Feuerbach occupied himself with the Amazons as well. Of Faeurbach's painting, Gert Schiff wrote that: It engendered all the aspirations of the Romantics: their desire to transcend the boundaries of the ego and of the known world; their interest in the occult in nature and in the soul; their search for a national identity, and the ensuing search for the mythic origins of the Germanic nation; finally, their wish to escape the harsh realities of the present through immersion in an idealized past.

Археология

Амазонка идеясының шындыққа жақындығы туралы болжамдар Украина мен Ресейдің оңтүстік далаларындағы курган зираттарында жасалған археологиялық жаңалыстарға негізделген. Көптеген жоғары ранкті скиф және сармат әйел-жауынгерлерінің қабірлерінен табылған түрлі соғыс қарулары ғалымдарды Амазонка жырларының нақты өмірден пайда болғаны деген қорытындыға жеткізді: Төменгі Дон мен Төменгі Еділдегі жауынгерлер зираттарының шамамен 20 пайызында ерлер секілді шайқасқа дайын киінген әйелдер кездесті. Сарматтардың әскери зираттарындағы қарулы әйелдердің үлесі 25 пайызға дейін жетеді. Ресей археологы Вера Ковалевская скиф ерлері алыс елдерде соғысқа қатысқанда немесе аң аулағанда, әйелдердің өздерін, малларын және жайылымдарын тиімді қорғауға қабілетті болуы керек екенін айтады. 20 ғасырдың басында миной археологиясында Льюис Ричард Фарнелл мен Джон Майрес жазған мақалада Амазонканың миной өркениетінде пайда болғаны туралы теория көтерілді. Майрес пікірінше, Амазонкаға табынушылардың берген куәліктеріне сүйене отырып түсіндірілген дәстүрлер өте ұқсас болған және тіпті миной мәдениетінде бастау алған болуы мүмкін.

Қазіргі заманғы мұра

Қазіргі Түркияның Самсун провинциясындағы Самсун қаласында Амазонкалардың мұрасын жария ету және академиялық қызығушылықты, сондай-ақ туризмді дамыту мақсатында Амазонка ауылы мұражайы орналасқан. Терме ауданында жыл сайын Амазонка мерекесі фестивалі өткізіледі. 1826 жылы Маниге Осман империясы мен Египеттің шабуылы кезінде Дирос шайқасында Мани әйелдері Осман әскерін жеңіп, осы үшін олар "Дирос Амазонкалары" деп аталды. 1936 жылдан 1939 жылға дейін нацистік Германияда Мюнхендегі Нимфенбург сарайының саябағында жыл сайынғы үгіт шаралары өткізілді. Халықаралық жылқы жарысы апталығының кешкі бағдарламасы ретінде Мюнхен Римде SS кавалериясының жалаңаш кеуделі әртістері, 2500 қатысушы және халықаралық қонақтар ашық аспан астындағы ревюде өнер көрсетті. Бұл ревюлер әйелдердің эмансипацияланғаны туралы идеяны және нацистік режимнің космополиттік және шетелдіктерге қатысты достық көзқарасын насихаттауға арналған еді.

Ойындар

Амазонкалар келесі роледік ойындарда және бейнеойындарда кездеседі: Diablo, Heroes Unlimited, Aliens Unlimited, Amazon: Guardians of Eden, Flight of the Amazon Queen, A Total War Saga: Troy, Rome: Total War, Final Fantasy IV, Age of Wonders: Planetfall, Legend of Zelda ойындарының сериясы және Yu Gi Oh ойындары.

Әскери бөлімдер

1787 жылы орыс генералы және мемлекет қайраткері Григорий Потемкин, кейін Екатерина Ұлының сүйіктісі, амазонкалар жасағын құрды. Балаклава грек батальонының сарбаздарының әйелдері мен қыздары осы жасаққа қатарына енді. Мино немесе Минон ("Аналарымыз") – 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы бұрынғы Дагоме Корольдігінде (қазіргі Бенин) құрылған толық әйелдерден тұратын ресми әскери полк. 18 ғасырдың басынан бері әйелдер әскерге қосылып келген, көбінесе әскер санын арттыру мақсатында. Бірақ, олар өздерін батыл және жауынгерлік қақтығыстарда тиімді деп көрсетті, нәтижесінде тұрақты бөлім құрылды. Батыс байқаушылары осы әйелдерде амазонкаларға тән кейбір физикалық және рухани қасиеттер бар деп есептеді және оларды "Дагомея амазонкалары" деп атады.

Әлеуметтік және діни белсенділік

1905–1913 жылдар аралығында суфражистка қозғалысының мүшелері кітаптар мен газет мақалаларында жиі "Амазонкалар" деп аталды. Украинада Катерина Тарновская "Асгарда" деп аталатын, өздерін Амазонкалардың жаңа руы деп есептейтін топты жетектейді. Тарновская Амазонкалардың украин әйелдерінің тікелей ата-аналары екеніне сенеді және ол тобы үшін өзін-өзі қорғауға ерекше назар аударатын, әйелдерге арналған жаңа жекпе-жек өнерін жасады, ол "Combat Hopak" деп аталатын күрес түріне негізделген.

Ғылым

Нептун трояндары — Нептун орбитасы бойынша 60 градусқа алдында немесе одан кейін орналасқан астероидтер, олардың әрқайсысы мифологиялық амазонкалардың есімдерімен аталады.