1629 жылғы Фердинанд II жарлығы: Реституция эдикты және Отыз жылдық соғыс
Edict of Restitution
1629 жылғы Фердинанд II жарлығы: Тридцати жылдық соғыста католиктердің жеңісінен кейін шіркеу жерлерін қайтару туралы. Аугсбург бейбіт шарты, діни келіспеушіліктер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1629 жылғы император Фердинанд II-нің жарлығы
1629 edict of Emperor Ferdinand II
1629 жылдың 6 наурызында Вена қаласында Киелі Рим императоры Фердинанд II жариялаған бұл жарлық, отыз жылдық соғыстың он бірінші жылына сәйкес келеді. Католик әскерлерінің табыстарынан кейін Фердинанд 1555 жылғы Аугсбург бейбіт шартында көрсетілген жерлерді қайта бақылауға алуды үміттенеді. Аталған шарттың "Шіркеулік резервациясы" 1555 жылдан кейін католик шіркеуіне тиесілі жерлерді секуляризациялауға тыйым салған, осылайша оларды протестанттардың бақылауына өткізуге жол бермеген. Дегенмен, Киелі Рим империясы отыз жылдық соғысқа батқан кезде, әлсіз императорлар бұл ережені протестанттардың енуіне қарсы қолдана алмады.
The Edict of Restitution was proclaimed by Ferdinand II, Holy Roman Emperor in Vienna, on 6 March 1629, eleven years into the Thirty Years' War. Following Catholic military successes, Ferdinand hoped to restore control of land to that specified in the Peace of Augsburg (1555). That treaty's "Ecclesiastical Reservation" had prohibited further secularization of lands held by the Catholic church after 1555, disallowing any transfer of such lands to Protestant control. However, as the Holy Roman Empire descended into the Thirty Years' War, weak emperors had been unable to enforce this provision against Protestant encroachments.
Өмірбаян
Шпейерлік собор (1529) «cuius regio, eius religio» қағидасын енгізді: мәнінде, Киелі Рим империясы шеңберінде келіспеушілікке келісу. Аугсбург бейбіт шартымен бұл қағида бекітілгеннен кейін, Германиядағы лютерандар мен католиктер арасындағы кең ауқымды зорлық-зомбылық уақытша болдырды. Кейбір протестант әміршілер бұл қағиданы Аугсбург бейбіт шарты католик шіркеуінің лауазымдарындағы адамдар протестанттық дінге өткен жағдайда жерлерді секуляризациялауға рұқсат етеді деп түсіндірді. Императорлар өздеріне тиімді түсіндіруді жүзеге асыра алмағандықтан, католик шіркеуінің дәстүрлі иелігіндегі жерлер Аугсбург бейбіт шартынан кейін де осылай секуляризациялануын жалғастырды. Бұл кезде Еуропада, әсіресе Киелі Рим империясының құрамындағы неміс мемлекеттерінде жерді және оның мұрагерлік құқығын бақылау жиі дау туды, себебі ол билік пен байлықтың басты көзі болатын. Ақсүйек отбасылар кеңейтілген отбасы шеңберінде мүмкіндігінше көп жерді бақылауға ұмтылды, оның ішінде кіші ұлдарын князь-епископтар немесе князь-абаттар етіп тағайындады. Бұл жүйе протестанттық дінге көшуге және жерді секуляризациялауға, осылайша оны католик шіркеуінен тартып алуға күшті түрткіс берді.
The Diet of Speyer (1529) introduced the principle of cuius regio, eius religio: in essence, agreeing to disagree within the Holy Roman Empire. With that principle confirmed by the Peace of Augsburg, large scale violence between Lutherans and Catholics in Germany was temporarily avoided. Some Protestant princes interpreted this principle to mean that the Peace of Augsburg allowed secularization of lands held under Catholic church officials who converted to Protestantism. With the Emperors unable to enforce an interpretation more favorable to them, lands traditionally held by the Catholic church continued to be secularized in this way after the Peace of Augsburg. In Europe at this time, and in particular the German states within the Holy Roman Empire, control over land and its inheritance was frequently contested, as it was the main source of both power and wealth. Noble families sought to control as much land within the extended family as possible, including by appointing younger sons prince bishops or prince abbots. This system created strong incentives to convert to Protestantism and secularize land, thereby seizing control of it from the Catholic Church.
Жарлық
"Реституция туралы жарлық" Фердинандтың Аугсбург келісімінің "Шіркеулік резервация" тұжырымын кері күшімен қолдануға тырысты, тиімді түрде жерге иелік етудегі өзгерістерді жойды. Бұл күшті ықпалдастыру әсеріне ие болды, нәтижесінде Киелі Рим империясының шамамен 1800 мемлекеті зорлыққа толы, қарама-қарсы блоктар құрды. Егер толыққанды жүзеге асса, ол Германияның әлдеқашан секуляризацияланған Бремен және Магдебург архиепископтықтарының, 12 епископтықтың және Германия аймақтарындағы 100-ден астам діни ошақтардың билеушілерін өзгертер еді. Іске асырылған нәрсе протестанттардан католиктерге билік пен мүліктің үлкен ауысуына әкелді, көптеген кіші неміс князьдері арасындағы династиялық билік үшін күреске діни тартысты күшейтіп, олардың бейтараптығын сақтауы мүмкін еді. Отыз жылдық соғыстың ауқымы мен маңыздылығының осы күрт кеңеюі Германияның жерлері мен халқы үшін қатты зиян келтірді, себебі жалдамалы әскерлер бейтарап мемлекеттер арқылы өтіп, немесе азық-түлік іздеу кезінде оларды қиратты. Он мыңдаған протестанттар протестанттар бақылауындағы мемлекеттерге қашып, соғысты кеңейтті. Орталық Германия бірнеше рет қиратылды, соғысқа дейінгі халқының 25%-дан 50%-ға дейін жоғалды, өйткені бәсекелес әскерлер үнемі азық-түлікті тартып алып, кең таралған ашаршылық пен өлімге себеп болды. Фердинандтың билігі ең әлсіз болған Солтүстік-Шығыс Германияда Фердинанд секуляризацияланған мемлекеттер мен қалаларды басқаруға императорлық әкімшілерді тағайындады, бұл бір ғасыр бойы өте тәуелсіз болған аймақта императорлық билікті қайта орнатты. Фердинандтың рөлі өсті және оның патшалығы күштірек деп есептелді. Көптеген князьдер бұған қарсы болды, бірақ оған қарсы тұрудың бірден-бір құралы болмады, Коалиция жойылды және Валенштейн императорлық билікті сақтау үшін 134 000 сарбаздан тұратын әскерді ұстады. Бірлескен империяның қаупінен француздар қорқып, соғысқа француз араласуына әкелді. Валенштейн жарлықты жеке өзі ұнатпады, өйткені ол өзінің аймағы деп санайтын жерге кедергі келтірді, бірақ император үшін өз міндетін толық орындады, "ол сайлаушыларды әдепке үйретеді. Олар императорға тәуелді болуы керек, император оларға емес." Князьдер Баварияның Максимилианымен бірге Фердинандты Валенштейнді қызметтен босатуға мәжбүрлеуге қосылды. Олардың мүмкіндігі 1630 жылы Фердинандтың Регенсбургте сайлаушылардың жиналысын шақырғанда келді, өйткені ол өзінің ұлы Фердинандты Рим патшасы (болашақтағы Киелі Рим императоры) етіп сайлауды қалады. Фердинанд ұлын мұрагер ретінде бекіту үшін олардың қолдауына мұқтаж болды. Фердинанд сонымен қатар сайлаушыларды Еуропа соғыстарына императордың тікелей араласуын мақұлдауға көндіруді үміттенеді. Саксонияның Иоанн Георг I және Бранденбургтың Георг Вильгельм (екеуі де протестант) жарлыққа наразылық білдіру үшін жиналысқа қатыспады. Жиналысқа қатысқан сайлаушылар соғыстарға қосымша араласудан көп пайда көре алмайтынына келді және Максимилиан Фердинандтан Валенштейнді жұмыстан босатуды сұрады. Сайлаушыларды жеңу үшін Фердинанд 1630 жылдың тамызында Валенштейнді қызметтен шеттетуге мәжбүр болды, бұл оған беделді сақтау үшін отставкаға кетуге мүмкіндік берді. Еуропадағы ең күшті әскери тұлғаның қызметтен шеттелуі сайлаушылар үшін үлкен жеңіс болды және Регенсбург соборы Фердинанд үшін жеңіліс деп есептелді. 1630 жылдың шілдесінде Густав Адольф протестанттарды қудалауға жауап ретінде 4000 сарбазымен Померанияға қонды. Валенштейн болмағандықтан Фердинанд жаңа қауіпті тоқтату үшін Максимилиан мен Тиллиге жүгінуге мәжбүр болды. Бұл Отыз жылдық соғыстың бағытын өзгертті. Реституция туралы жарлық 1635 жылғы Прага бейбітшілігінің шарттарымен күшін жойды. Кардинал Дитрихштейн басшылығымен, негізінен доминикандықтар мен капуциндардан, Дон Диего Кирога басшылығымен 22 теолог оны жоюға дауыс берді. Ламормани басқарған иезуиттердің аз бөлігі күшін жоюға қарсы дауыс берді.
The "Edict of Restitution" attempted to retroactively enforce Ferdinand's interpretation of the "Ecclesiastical Reservation" of the Augsburg treaty, effectively undoing changes in control over large areas of land. This had a strong polarizing effect, causing the approximately 1,800 states of the Holy Roman Empire to form disparate, violently opposed blocs. If fully effected, it would have changed the rulers of the already secularized Archbishopric of Bremen and Archbishopric of Magdeburg, 12 bishoprics, and over 100 religious houses throughout the German states. What was implemented resulted in a great transfer of power and property from the Protestants to the Catholics, compounding a divisive religious struggle with conflict for dynastic power among many smaller German princes, who might otherwise have stayed neutral. This dramatic expansion in the scope and stakes of the Thirty Years' War was very destructive to Germany's lands and people, as mercenary armies marched through neutral states or ravaged them in the course of their foraging expeditions. Tens of thousands of Protestants fled to Protestant controlled states, generally broadening the war. Central Germany was ravaged repeatedly, probably losing between 25% and 50% of its pre war population because the competing armies continually seized food, causing widespread famine and deaths. In northeastern Germany, where Ferdinand's power had been weakest, Ferdinand appointed Imperial administrators to take control of the secularized states and cities, re establishing Imperial authority in an area that had been highly autonomous for a century. Ferdinand's role grew and his kingdom was deemed to be more powerful. Many princes opposed this, but had no immediate means of resisting it, with the Coalition destroyed and Wallenstein keeping an army of 134,000 troops in the field to enforce Imperial authority. French alarm at the threat a united Empire could pose ultimately led to French intervention in the war. Wallenstein personally disliked the Edict, as it interfered with the region he considered his own, but he did his duty for the emperor to the fullest, stating that "he would teach the Electors manners. They must be dependent on the emperor, not the emperor on them." The princes responded by joining the effort of Maximilian of Bavaria to compel Ferdinand to dismiss Wallenstein. Their chance came in 1630, when Ferdinand called a meeting of the Electors in Regensburg because he wanted his son Ferdinand elected King of the Romans (future Holy Roman Emperor). Ferdinand needed their cooperation to approve his son as successor. Ferdinand also hoped to persuade the Electors to approve greater direct Imperial involvement in European wars. John George I of Saxony and George William of Brandenburg (both Protestant) did not attend the meeting, in protest against the Edict. The Electors who were present concluded that they had little to gain from additional involvement in the wars, and Maximilian asked Ferdinand for the dismissal of Wallenstein. To win over the Electors, Ferdinand removed Wallenstein in August 1630, allowing him to resign to save face. The dismissal of the most powerful military figure in Europe was a major victory for the Electors, and the Regensburg conclave is considered a defeat for Ferdinand. In July 1630, Gustavus Adolphus landed in Pomerania with 4,000 men in response to the persecution of the Protestants. Without Wallenstein, Ferdinand had to turn to Maximillian and Tilly to stop the new threat. This turned the tide of the Thirty Years' War. The Edict of Restitution was effectively revoked by the terms of the Peace of Prague (1635). Led by Cardinal Dietrichstein, 22 theologians, mostly Dominicans and Capuchins led by Don Diego Quiroga, voted in favor of its repeal. A minority of Jesuits led by Lamormaini voted against repeal.