Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим саясаткері және әскербасы (б.з.д. 87 – б.з.д. 15), б.з.д. 42 жылы консул.
Roman politician and soldier (87 – 15 BC), consul in 42 BC
Люций Мунаций Планк (шамамен б.з.д. 87 – шамамен б.з.д. 15) – римдік сенатор, б.з.д. 42 жылы консул, ал б.з.д. 22 жылы Паулус Эмилий Лепидпен бірге цензор болған. Ол – өз адалдығын үнемі өзгертіп, өте қауіпті жағдайлардан аман қалған адамдардың тарихи мысалына жатады. Юлий Цезарь кезінде мансабын бастаған ол, б.з.д. 44 жылы оның өлтірушісі Децимус Юний Брутпен одақтасып, содан кейін б.з.д. 43 жылы Екінші Триумвиратқа қосылып, б.з.д. 40 жылы Марк Антонийге бірігіп, б.з.д. 32 жылы одан Октавианға кетіп қалды. Ол сонымен қатар Аугуста Раурика (қазіргі Аугст) және Лугдунум (қазіргі Лион) қалаларын құрды. Оның мазары әлі де Гаетада көрініп тұр.
Lucius Munatius Plancus (c. 87 BC – c. 15 BC) was a Roman senator, consul in 42 BC, and censor in 22 BC with Paullus Aemilius Lepidus. He is one of the classic historical examples of men who have managed to survive very dangerous circumstances by constantly shifting their allegiances. Beginning his career under Julius Caesar, he allied with his assassin Decimus Junius Brutus in 44 BC, then with the Second Triumvirate in 43 BC, joining Mark Antony in 40 BC, and deserting him for Octavian in 32 BC. He also founded the cities of Augusta Raurica (now Augst) and Lugdunum (now Lyon). lt=His tomb is still visible at Gaeta.
Ерте мансап
Планк Тибурда, әкесімен аттас, ол туралы көп мәлімет жоқ. Оның үш ағасы мен бір әпкесі болды: ағаларының екеуі қоғамдық қызметпен айналысты, біреуі преторлыққа, екіншісі плебей трибунатының лауазымына жетті. 54 жылға дейін квестор болып сайланып, қоғамдық өмірге қадам басқан болуы мүмкін. Планктың мансабы туралы нақты мәліметтер Галлия соғыстары кезінде Юлий Цезардың легаттарының бірі болғанда пайда болады: ол 54 жылдан бастап Цезардың азамат соғысының 49 жылғы қаңтарда басталғанға дейін Галлияда Цезардың қасында қызмет етті. Азамат соғысы басталғанда, ол Цезарьмен Помпейге қарсы бірікті, Цезардың Ілерда жорығында Гай Фабиймен (б.з.д. 58 жылғы претор) бірге қызмет етті. 47 жылы Цезарьмен Африкаға теңізден өтті; сол жылы ол, мүмкін, преторлардың бірі болды. 45 жылы Цезарь Испанияға кеткенде, Планк сол жылға сайланбаған квесторлар мен эдилдердің орнына қала префектілерінің бірі болып тағайындалды. Цезарь Испаниядан оралғаннан кейін, Планкты б.з.д. 44 жылдың басында Трансальпілік Галлияның проконсулы болып тағайындады.
Plancus was born in Tibur, the son of his homonymous father, of whom very little is known. He had three brothers and a sister: two of the brothers pursued public lives, one ascending to the praetorship and the other reaching the plebeian tribunate. He must have entered public life with election as quaestor some time before 54 BC. More concrete information on Plancus' career only appears when he became one of Julius Caesar's legates during the Gallic Wars: he served under Caesar in Gaul from 54 BC through to the start of Caesar's civil war in January 49 BC. At the start of the civil war, he joined with Caesar against Pompey; he served under Caesar with Gaius Fabius (the praetor in 58 BC) during Caesar's Illerda campaign. He sailed with Caesar to Africa in 47 BC; this year he likely was one of the praetors. When Caesar left for Spain in 45 BC, Plancus was appointed one of the prefects of the city in place of quaestors and aediles who had not been elected that year. Upon Caesar's return from Spain, he appointed Plancus governor of Transalpine Gaul pro consule in early 44 BC.
Империяға көшу
44 жылдың 15 наурызында Юлий Цезарь қанымен өлтірілген кезде Планк әлі Римде болды. Осы оқиғадан кейін, көптеген басқа Цезарьдің жақтастары сияқты, ол тиранды өлтіргендерге кешірім беруді қолдады және өзінің провинциясына кетіп қалды. Ол Цезарьдің заңдық актілерін сақтауды да қолдаған болуы керек, бұл оның өзінің мансабына да пайдалы болған болар еді, себебі Цезарь өлімінен бұрын Планкты б.з.б. 42 жылы консулдардың бірі етіп тағайындаған. Ол қаладағы саяси жағдайды тығыз бақылап, қосымша әскер жинады. Сондай-ақ, ол Ретияда жорықтар жасап, қыркүйек айына қарай император деп жарияланған бірнеше жеңіске жетті.
Upon the assassination of Julius Caesar on 15 March 44 BC, Plancus was still in Rome. In the immediate aftermath of the deed, he – like many other Caesarians – supported amnesty for the tyrannicides and departed for his province. He must have also supported preservation of Caesar's acta, which would have been in service to his own career as well, as Caesar had before his death designated Plancus as one of the consuls for 42 BC. There, he raised more men while keeping a close eye on political developments in the city. He also campaigned in Raetia, winning some victories, for which he was proclaimed imperator, by September.
Триумвираттың құрылуы
44 жылы саяси дағдарыс орын алды. Планк және Децим Юний Брут Трансальпин және Цизальпин Галлияның әкімдері болды. Марк Антоний, сол кездегі консулдардың бірі, маусым айында сол провинцияларды өзіне беру туралы заң қабылдауда жиналысты қорқытуға сарбаздарды қолданды. Антоний 44 жылдың 28 қарашасында сол провинцияларды губернаторларынан алуға ұмтылды. Көп ұзамай Цицерон Антонийдің провинцияларды басып алуына қарсы тұру үшін әскери қолдау іздеп, сол жерде орналасқан губернаторларға хат жазды; ол Планкус пен Децимус Брутқа да жазды. 44 жылдың 20 желтоқсанында сенат қаулысы бойынша, қазіргі губернаторлар Антонийге қажет болса күшпен қарсы тұрулары керек. Оның жерлеу жазбасында осы уақытқа таман Аугуста Раурика (б.з.д. 44) және Лугдунум (Лион) (б.з.д. 43) қалаларын құрғаны және б.з.д. 43 жылдың маусымында, кейбір хаттар оның Дофин Альпісіндегі Куларо (қазіргі Гренобль) ауылынан өтуіне куәлік етеді. Планкус сенаттың қарулы күштерге шақыруына жауап беруде баяу болды. Бірнеше айдан кейін, б.з.д. 43 жылдың наурыз айында ол соғысқа асығудан ашық ескертті. Ол Цицеронға жеке хат жазып, өз легиондарын және көмекшілерін дайындап жатқанын айтты. Екі жақ та күштерін дайындап жатқан кезде, Планк Сенаттағы Цицерон мен Антонийдің ұсыныстарын қабылдағаны анық. Сол уақытта Планкустан тағы бір хабар келіп түсті, ол сенаттың атынан ашық мәлімдеді, Антоний Римге жазған хатында Планкустың қолдауы бар екенін мәлімдеді. Планк өзінің сақ болуын: дайындық басталмай тұрып, тым асығыс мәлімдеу Децимус Бруттың (сонда Мутинада қоршауда болған) жағдайына ұқсас тез зардаптарға әкеп соқтырмақ еді деген дәлелмен қорғады. Сенат Антонийден кейін үш қолбасшыны, екі консулды және Цезардың мұрагері Октавианды жіберді. Олар Антонийді б.з.д. 43 жылдың 21 сәуірінде Мутина шайқасында жеңіске жеткізді; бірақ екі консул да қаза тапты. Шайқастан кейін Планк Маркус Эмилий Лепидті сенаттың қатарына қосылуға көндіруге тырысты. Лепид 29 мамырда Антонийге қосылғаннан кейін, Планк Исра өзенінен өтіп, 42 жылдың б.з.д. консулы және жоғары деңгейдегі тиран өлтіруші Дециммен күш біріктіруге тырысты. Лепид сенатқа өзінің сарбаздарын өзінен бас тартуға мәжбүрлеуде кінәлайтын хабар жіберді; сонымен бірге Октавиан Децим Брутпен ынтымақтастық жасаудан бас тартты, өйткені оның сарбаздары Цезарьді өлтірушіге көмектесуден бас тартты. Планктың Цицеронға жазған соңғы хатында ол Цицеронның Октавианды көтеру стратегиясын сынға алады, ол ол кезде бос консулдықтардың бірін іздеп жүргені белгілі болды және әрекетсіздігімен Антонийдің күшін қалпына келтіруге мүмкіндік берді. Осы соңғы хаттан үш апта өткен соң Октавианның сарбаздары Римге аттанды және оның Квинт Педиймен бірге консулдығына сайлануын ұйымдастырды. Педийдің "lex Pedia" заңын қабылдауы, тиран өлтірушілерді іс жүзінде елден қууға үкімдегені Планкустың есептеулерін өзгертті; Дециммен бірнеше айлық ынтымақтастықтан кейін ол бұрылды. Антоний Планкустың сенаттың жағына шыққандығына ашуланса да, ол өзінің бес легионын және галл атты әскерін консулдықты және жеңісті сақтауға мәжбүр етті.
A political crisis unfolded over the year 44 BC. Plancus and Decimus Junius Brutus were the governors of Transalpine and Cisalpine Gaul, respectively. Mark Antony, then one of the consuls, used soldiers to intimidate the assembly in passing a law in June transferring those provinces to himself. Antony left on 28 November 44 BC seeking to take those provinces from their governors. Soon afterwards, Cicero was writing to the governors already stationed there seeking military support to resist Antony's assumption of the provinces; he wrote both to Plancus and Decimus Brutus. On 20 December 44 BC, the senate decreed that the existing governors should resist Antony by force if necessary. His funerary inscription attests that around this time he founded the cities of Augusta Raurica (44 BC) and Lugdunum (Lyon) (43 BC) and in June 43 BC, some letters attest to his passage through the village of Cularo (present Grenoble) in the Dauphiné Alps. Plancus was slow to respond to the senate's call to arms. Responding months later in March 43 BC, he publicly warned against the rush to war. Privately, he wrote to Cicero that he was preparing his legions and auxiliaries. While both sides were preparing forces, it is clear that Plancus was entertaining offers from both Cicero in the senate and Antony. Around the same time a further message arrived from Plancus publicly declaring for the senate, Antony asserted in a letter to Rome that he had Plancus' support. Plancus defended his caution with the argument that declaring too rashly before preparations would have meant swift consequences like those that befell Decimus Brutus (then besieged in Mutina). The senate sent three commanders, the two consuls and Caesar's heir Octavian after Antony. They defeated Antony on 21 April 43 BC at the Battle of Mutina; but both consuls were killed. After the battle, Plancus sought to persuade Marcus Aemilius Lepidus to join with the senate. After Lepidus joined Antony on 29 May, Plancus retreated across the river Isara and sought to join forces with Decimus, his co consul designate for 42 BC and a high profile tyrannicide. Lepidus sent a message to the senate blaming his soldiers for forcing his defection; at the same time, Octavian refused to cooperate with Decimus Brutus, ostensibly due to his soldiers refusing to help an assassin of Caesar. In the last letter from Plancus to Cicero, he castigates Cicero's strategy of elevating Octavian, who was by then well known to be seeking one of the vacant consulships and, by inaction, allowing Antony to regain strength. Three weeks after this last letter, Octavian's soldiers marched on Rome and engineered his election as suffect consul with Quintus Pedius. Pedius' passage of the lex Pedia which sentenced the tyrannicides to exile in absentia changed Plancus' calculations; after a few months of cooperation with Decimus, he broke off. While Antony was angry at Plancus for his having sided with the senate, he was able to parley his five legions and Gallic cavalry into keeping his consulship and a triumph.
Триумвираттың тұсында
Октавиан Антоний және Лепид б.з.д. 43 жылы Lex Titia заңы арқылы Екінші Триумвират құрғаннан кейін, олар мен олардың басты одақтастары әрқайсысы бір жақын туысын немесе досын жазалау тізіміне берді. Планк өзінің ағасы – Луций Плотий Планкты – өлтіру тізіміне қосыпты. Ол Раетияда галлдарға қарсы жеңісі үшін б.з.д. 43 жылғы 29 желтоқсанда жеңіс тойын өткізді. Содан кейін ол Лепидпен бірге б.з.д. 42 жылғы консулдық қызметін атқарды. Консулдық кезеңінде ол Екінші Триумвираттың жазалау тізіміндегі кейбір есімдерді жоюға бағытталған заң қабылдады және Беневентум маңындағы ардагерлерге жерлер бөліп берді. Келесі жылы ол Беневентум маңындағы жаңа жерлерді игеруді қадағалауын жалғастырды және Перузин соғысы кезінде Луций Антонийге Октавианның легиондарының бірін жеңуге көмектесті. Содан кейін ол Антонийдің әйелі Фулвиямен бірге Грекияға қашып кетті. Б.з.д. 40 жылы Брундизий бейбіт келісімі Октавиан мен Антоний арасындағы келіспеушілікті бейбіт шешіп берді. Ол Азия провинциясын басқаруға pro consule ретінде тағайындалды және б.з.д. 38 жылға дейін Азияда болды деген болжам бар.
After Octavian joined with Antony and Lepidus to form the Second Triumvirate in 43 BC through passage of the lex Titia, they and their main allies all gave one close family member or friend to the proscriptions. Plancus is said to have put his brother – Lucius Plotius Plancus – on the death lists. For the victories he won over the Gauls in Raetia, he celebrated a triumph on 29 December 43 BC. Thereafter, he held the consulship of 42 BC with Lepidus. During his consulship, he brought legislation to overturn some of the names on the Second Triumvirate's proscription lists and distributed land to veterans near Beneventum. The next year, he continued supervising colonisation near Beneventum and, during the Perusine War, assisted Lucius Antony in defeating one of Octavian's legions. After the defeat of the plot, he fled with Antony's wife Fulvia to Greece. After the peace of Brundisium in 40 BC healed the rift between Octavian and Antony, he was assigned to Asia pro consule. He likely stayed in Asia through 38 BC.
Антонийдің астында қызмет ету және одан бас тарту
Марк Антонийдің б.з.д. 36 жылы Армения мен Парфияға, 17 жыл бұрынғы Красс өлімінен кек алу үшін жасаған жорығы барысында ол Сирияның проконсулы (немесе, мүмкін, легаты) болды. Ол Секст Помпейді Антонийдің атынан өлім жазасын беруге бұйрық бергені үшін айыпталды, Секст Азия арқылы Парфияға қашуға тырысқанда қолға түсті. Планк б.з.д. 32 жылы Антонийден жалтап кетті. Бұған себептер белгісіз. Рональд Сайм Октавианның күштірек екенін есептегендіктен осылай істегенін болжады. Дегенмен, б.з.д. 32 жылы Октавианның жеңісі әлі толық анық болмаған. Планк және оның жүрегі туысқан Марк Тиций Октавиан үшін Антонийдің өсиетінің мазмұнын алуға көмектесті, бұл Антонийдің беделіне ауыр соққы берді. Хорацийдің Ода 1.7 сияқты жағымды баяндаулар Планкты Антонийдің уәделерінің жалғандығын сезінгендігі үшін және Рим мен Италияға адал оралып келгендігі үшін мақтайды.
During Mark Antony's expedition in 36 BC, to Armenia and Parthia to avenge Crassus' death from 17 years earlier, he was proconsular governor (or perhaps legate) of Syria. He was blamed for ordering the execution of Sextus Pompey in Antony's name after Sextus was caught attempting to flee to Parthia via Asia. Plancus deserted Antony's side in 32 BC. The reasons are unclear. Ronald Syme speculated that he did so merely because he calculated Octavian was in the stronger position. However, Octavian's victory was likely not yet clear in 32 BC. Plancus and his nephew Marcus Titius were instrumental in securing for Octavian the contents of Antony's will, which gravely damaged Antony's reputation. Complimentary sources, such as Horace's Ode 1.7, praise Plancus for having realised the falsity of Antony's promises and having returned virtuously to the side of Rome and Italy.
Қабір және отбасы
Планк Гаетада қайтыс болды және оның мәйіті көп бұрын жоғалған болса да, оның қабірі сақталған және анықталатын Римнің маңызды тарихи тұлғаларының санатында. Планкустың кесенесі, қазір қалпына келтірілген (және 19 ғасырдың соңында Құдай анаға бағышталған) зор цилиндр пішіндес қабір, Гаетада, теңізге қарайтын төбеде орналасқан: онда оның құрметіне арналған шағын тұрақты көрме бар. Планкустың балалары – бір ұл және бір қыз. Оның ұлы Луций Мунаций Планк (шамамен б.з.б. 45 – б.з. 14 жылдан кейін), б.з. 13 жылы консул, б.з. 14 жылы легат, Паулус Эмилиус Лепидтің қызы Аэмилия Паулламен және оның әйелі Корнелиямен үйленген. Б.з. 14 жылы ұлы Рейн легиондарының бүліктерін басуға көмектесу үшін Германияға барды, бірақ көп жетістікке жете алмады. Планкустың қызы Мунатия Планцина (шамамен б.з.б. 35 – б.з. 20 жылдан кейін) жаман даңқымен белгілі Гней Кальпурний Пизонға үйленді, олардың Гней және Марк Пизон деген екі ұлы болды. Планцина мен оның күйеуі Германды улауда айыпталды. Сирияда ол атты әскер жаттығуларына қатысып, халықтың сезімдерін қынжырды және белгілі у тастаушыны жалдады. Германның өлімінен кейін Пизон мен Планцина алдымен провинцияны қайта бақылауға тырысты, содан кейін Римге қайтып келді, онда олар азаматтық соғыс қоздырды және Германды улады деген айыппен сотталды. Соңында Ливия Планцинаны құтқару үшін араласты және ол кешірілді. Көп жылдар өткен соң, б.з. 34 жылы ол тағы да сотталып, өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды. Оның екі ұлы одан кейін өмір сүрді. Гней Пизон өзінің атын Луций Пизонға өзгертуге мәжбүр болды, бірақ кейін Калигуланың билігінде б.з. 39 жылы Африканың губернаторы болды. Марк Пизонға қарсы айыптау Тиберий тарапынан жойылды.
Plancus died in Gaeta and is one of the very few important Roman historical figures whose tomb has survived and is identifiable, although his body has long since vanished. The Mausoleum of Plancus, a massive cylindrical tomb now much restored (and consecrated to the Virgin Mary in the late 19th century), is in Gaeta, on a hill overlooking the sea: it houses a small permanent exhibit in honor of him. Plancus' children included one son and one daughter. His son was Lucius Munatius Plancus (ca 45 BC aft. 14), consul in AD 13 and legate in 14, who married Aemilia Paulla, daughter of Paullus Aemilius Lepidus and wife Cornelia. In AD 14 the son went to Germany to help suppress the Rhine legions' mutiny with little success. Plancus' daughter Munatia Plancina (ca 35 BC aft. 20) married the infamous Gnaeus Calpurnius Piso, and they had two sons, Gnaeus and Marcus Piso. Plancina and her husband were accused of poisoning Germanicus. In Syria, she offended common sensibility by attending cavalry exercises and hired a notorious poisoner. After the death of Germanicus, Piso and Plancina first tried to take back control of the province, then slowly returned to Rome, where they were put on trial for fomenting civil war and for poisoning Germanicus. Eventually Livia intervened to save Plancina and she was pardoned. Many years later in AD 34 she was again prosecuted and driven to suicide. Her two sons survived her. Gnaeus Piso had to change his name to Lucius Piso, but later became governor of Africa in AD 39 under Caligula. The charges against Marcus Piso were dismissed by Tiberius.
Беделі
Планкустың ежелгі мәтіндер мен қазіргі заманғы зерттеулерде жағымсыз беделі бар. Цицерон б.з.б. 44 жылдың соңында жазған хатында оған "заманға тым әуес" екенін айтқан. Цицеронның сөздерінің нақты мағынасы пікірталас тудырып отыр; Митчелл бұл сөйлемдегі "заман" дегенінің жалпы принципсіздікке емес, Цезардың мемлекет үстінен билігіне қатысты екенін айтады. Велей Патеркулдың тарихы Планкусқа өте жаулы. Ол Планкусты ағасының өліміне кінәлі деп айыптайды және б.з.б. 32 жылы Антонийден өткенінің себебін саяси ұстанымдары жоқ, патологиялық сатқындықпен түсіндіреді. Ол сондай-ақ Планкусты Клеопатраның құлындай табынушысы, ашкөз және Антонийдің дұрыс емес шешімдерін қолдаушы ретінде көрсетеді. Б.з.б. 43 жылы галлдарды жеңгені үшін әскерлер оны "Галлияны емес, өз бауырын жеңген" деп әжуалады. Соңғы зерттеулер бұл бағаны сәл жұмсартса да, Планкустың мансабы көбінесе жеке мүддесі үшін қалыптасқан жағдайларға икемделу арқылы сипатталады.
Plancus has a negative reputation in both ancient texts and modern scholarship. Cicero, writing a letter in late 44 BC told him that he was "too much as the service of the times". The specific meaning of Cicero's words are debated; Mitchell argues that the times in that sentence refers to Caesar's dominatio over the state rather than a generalised lack of principle. The history of Velleius Paterculus was very hostile to Plancus. He blamed Plancus for his brother's death and paints his defection from Antony in 32 BC in terms being a pathological traitor with no political principles. He also painted Plancus as a fawning flatterer of Cleopatra, as greedy, and as furthering Antony's poor judgement. For his triumph over the Gauls in 43 BC. the soldiers coined a pun on him alluding that he did not celebrate over the Gauls but over his brother. While more recent scholarship has perhaps softened slightly, Plancus' career is still largely seen in terms of flexibly adapting to prevailing circumstances out of self interest.