Кіріспе

Марсель Бродтаерс (28 қаңтар 1924 – 28 қаңтар 1976) – бельгиялық ақын, кинорежиссер және суретші.

Ерте өмір

Бродтаерс 1924 жылдың 28 қаңтарында Бельгияның Брюссель қаласында туған.

Мансап

Бродтаерс 1945 жылдан бастап Groupe Surréaliste revolutionnaire тобымен байланыста болды.

Өнер

20 жыл кедейлікте күйінішті ақын 1963 жылдың соңында суретші болуға шешім қабылдады. Алғашқы өнер жұмысын жасау үшін, сатылмаған «Пенс Бете» өлеңдер жинағының елу данасын гипске кіріксітіп, символдық әрекет жасады. Сол жылы, 1964 жылы, алғашқы көрмесі үшін, ол журнал беттерінен қиылған беттерге басылған, жазбалы кіріспе жазды, ол көрменің хабарламасы ретінде қызмет етті: «Мен де бір нәрсені сату арқылы өмірде сәттілікке жете аламын ба деп ойладым. Біраз уақыт бойы ешнәрседе жақсы болмадым. Мен қырық жастамын. Соңында, ақылға сыймас нәрсені табу идеясы келді, мен бірден жұмысқа кірістім. Үш айдан кейін мен жасаған жұмысты «Сан-Лоран» галереясының иесі Филипп Эдуард Туссенге көрсеттім. «Бірақ бұл өнер», деді ол, «мен оны көрсетуге дайынмын». «Келісем», дедім мен. Егер мен бірдеңе сатсам, ол 30% алады. Бұл әдеттегі жағдай, кейбір галереялар 75% алады. Бұл не? Шын мәнінде, бұл заттар». Кейін Бродтаерс табылған заттар мен коллаждардан жиынтықтар жасады, көбінесе жазба мәтіндерді қамтыды. Ол өнерінде жазба тілін де пайдаланды, қолдағы бар шикізатты – әсіресе жұмыртқа және мидия қабықтарын, сондай-ақ жиһаз, киім, бақша құралдары, тұрмыстық техника және өнер туындыларын қолданды. «Визуалды мұнарасында» (1966) Бродтаерс жеті қабаттан тұратын дөңгелек мұнараны ағаштан жасады. Ол әр қабатты біртекті шыны ыдыстармен толтырды, әр ыдысқа әдемі жас әйелдің көзінің суретін, иллюстрациялық журналдан алынған бірдей суретті салды. «Surface de moules (avec sac)» (Мидия беті (сақпен)) (1966) үшін ол мидияларды шаршы панельге шайырмен жабыстырды; 1974 жылы суретші жұмыстың ортасына, мидия қабықтарымен толтырылған сауда сөмкесін ілуге арналған дискретті металл ілмек қосты. 1968-1975 жылдары Бродтаерс музей тұжырымын қайта қарастыратын кең ауқымды орталық жұмыстар жасады. Бұл инсталляциядан кейін «музейдің» тағы он бір манифестациясы болды, соның ішінде 1970 жылы Дюссельдорфтың Кунстхаллесінде өткен көрме және 1972 жылы Кассельдегі documenta 5. 1970 жылы Бродтаерс «қаржылық бөлімді» ойлап тапты, ол музейді «банкроттық жағдайына байланысты» сатуға тырысты. Сату туралы 1971 жылы «Art Cologne» көрмесінің каталогының мұқабасында хабарланды, бірақ сатып алушылар табылмады. «Қаржылық бөлімнің» бір бөлігі ретінде суретші музейдің эмблемасы – билік пен жеңістің символы – бүркіт басылған алтын құймалардың шексіз санын жасады. Музейге ақша жинау үшін, құймалар алтынның нарықтық құнының екі еселенген бағасымен сатылды, қосымша төлем құйманың өнер ретіндегі құнын білдірді. 1974 жылы Бродтаерс бір апта ішінде үш жеке көрме ұйымдастырды, олардың әрқайсысы ол «декор» деп атаған жаңа инсталляциялық өнер туындыларынан тұрды. Көрмелер Антверпендегі Wide White Space, Брюссельдегі Palais de Beaux-Arts-тағы Catalogue Catalogus және Базельдегі Kunstmuseum-дағы Eloge du sujet болып өтті. 1975 жылы Бродтаерс Париждегі Ұлттық заманауи өнер орталығында «L’Angelus de Daumier» көрмесін ұсынды, онда әр бөлме түстің атымен аталады. «La Salle Blanche» (Ақ бөлме) (1975) шығармасында, Бродтаерстің Брюссельдегі үйінің бір жарым бөлмесінің өмірлік өлшемдегі көшірмесінде, бос, жиһазсызданған бөлмелердің ағаш қабырғалары француз тілінде басылған сөздермен жабылған: «музей», «галерея», «май», «тақырып», «композиция», «суреттер» және «привилегия» – бәрі «тілдің әлемге қабылдауына және музейлердің өнерді өндіру мен тұтынуға қалай әсер ететінін» зерттеуге бағытталған. Мұндай жұмыстары үшін ол 20 ғасырдың соңында инсталляциялық өнердің де, «институционалдық сынның» да әлемдік таралуымен байланысты. Шындығында, Бродтаерстің «алғашқы ойдан туған музейі» оған бір мезгілде суретші, директор, куратор және сенімді тұлға ретінде музей экспонаттарын жасаудың тәртібі мен ережелерін өздігінен зерттеуге мүмкіндік берді. 2019 жылы The New York Times «Musée d'Art Moderne, Départment des Aigles» туындысын қазіргі заманды анықтаған 25 өнер туындысының бірі деп атады.

Фильмдер

Бродтаерс өзінің алғашқы фильмін 1957 жылы жасады, ал 1967 жылдан бастап 50-ден астам қысқаметражды фильмді құжаттық, көркем және тәжірибелік стильдерде түсірді. Ол бельгиялық режиссер Жан Харлезбен ынтымақтастықта жұмыс істеді, ол көп жыл бойы оның шамамен он фильмінде оператор ретінде де жұмыс істеді.

Баспа ісі

Ақын және саяси белсенді ретінде Бродтаерс баспа материалдарының – плакаттардың, графиканың, басылымдардың және суретшілер кітаптарының таралту күшіне өмір бойы қызығушылық танытты. Сауда галереяларының шектеулі басылымдарды сату мүмкіндігіне қоса, Бродтаерс Kunsthalle Düsseldorf, Deutsche Academischer Austauschdienst (DAAD), Берлин, Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Оксфорд және Жорж Помпиду орталығы, Париж сияқты мекемелермен бірлесіп шығарған суретші кітаптары, оның коммерциялық табысқа ұмтылысын коммерциялық емес концептуалды және философиялық идеяларымен үйлестірді. Мысалы, Бродтаерстің 1972 жылы Düsseldorf Kunsthalle-де өткен Musee d'Art Moderne, department des Aigles көрмесінің шығуы болған "Der Adler von Oligizän bis heute" каталогы екі томдық болып жарық көрді. I том көрменің ашылуында сатылатын экспонаттардың ғылыми тізімін қамтыды және II томды алуға болатын купонмен бірге келді, ал II том көрменің жабылуына қарай, инсталляцияның суреттерін ұсынды. Бродтаерс Photographieren Verboten/No Photographs Allowed суретші кітабында осы мотивті қайта пайдаланды, бірақ оны көрме каталогының қалыпты үлгісіне бағыттап, бірінші нұсқасын DAAD, Берлин, екінші нұсқасын Оксфордтағы Қазіргі заманғы өнер мұражайы шығарды. Оксфорд кітабы DAAD кітабымен бірдей мазмұнды ұсынады, бірақ кітабтың ішкі логикасын бұзады, оның стандартты құрамдас бөліктерінің – атақ парағының, тізімнің, ғылыми эссесінің, өмірбаянның – контекстін өзгертеді, соның салдарынан олардың әрқайсысының мағынасын өзгертеді. Әдетте көрме каталогының соңына арналған мазмұн (осы жағдайда суретшінің өмірбаяны) кітабтың ішкі мұқабасында сәндік өрнек ретінде, ал каталогтағы эссе сияқты ғылыми мазмұн сыртқы мұқабада жарнамалық хабарлама сияқты көрінеді.

Кейінгі өмір және өлім

1969 жылдың соңынан бастап Бродтаерлер негізінен Дюссельдорф, Берлин және соңында Лондон қалаларында өмір сүрді. Жақында өткен маңызды топтық көрмелердің бірі – 2021-2022 жылдары Майамидегі Пьерз өнер мұражайында өткен «Сәндігер ақын ретінде: Пэмм жинағынан таңдаулы туындылар».