Кіріспе
Каталония Розасы (кат. Roses, /ˈrosas/) – Испанияның Каталония автономдық облысындағы Коста-Брава жағалауында орналасқан Альт-Эмпорда аймағындағы муниципалитет. Розас – бұрынғы Ротдон епископтығының орны, қазір латын католиктерінің титулярлық кафедрасы. Қала Розалар шығанағының солтүстік жағасында орналасқан және маңызды балық аулау порты және туристік орталық болып табылады. C-260 тас жолы қаланы Фигерас қаласымен байланыстырады. Испанияның Жерорта теңізі жағалауымен созылатын GR 92 ұзақ қашықтықты жаяу жолы Розас қаласында тоқтайды. 3-кезең солтүстікке қарай Кадакес қаласына дейін, ал 4-кезең оңтүстікке қарай Эль Корталет көліне дейін жалғасады.
Roses (; lang es, ˈrosas) is a municipality in the comarca of the Alt Empordà, located on the Costa Brava, Catalonia, Spain. Roses is the site of the former bishopric of Rotdon, now a Latin Catholic titular see. It is situated on the coast at the northern end of the Gulf of Roses, and is an important fishing port and tourist centre. The C 260 road links the town with Figueres. The GR 92 long distance footpath, which roughly follows the length of the Mediterranean coast of Spain, has a staging point at Roses. Stage 3 links northwards to Cadaqués, a distance of , whilst stage 4 links southwards to the El Cortalet pond in the Parc Natural dels Aiguamolls de l'Empordà, a distance of .
Ерте тарих
Розаның шығу тегі даулы. Классикалық деректерге сәйкес, ол б.з.д. 8 ғасырда Родос аралынан келген грек отаршыларымен құрылған және оны Роде (Ῥόδη), Родос (Ῥόδος) және Ῥοδίπολις/Ῥόδη πόλις деп атаған. Бірақ б.з.д. 5 ғасырда Массалиядан (Марсель) келген гректермен, немесе көршілес Эмпорионнан (қазіргі Эмпури) келген отарлаушылармен бірге құрылғандығы ықтимал көрінеді. Грек қонысының қалдықтары әлі де көрініп тұр. Рим дәуірінің қалдықтары б.з.д. 2 ғасырға дейін жетеді және христиандық дәуірде де жалғасты, онда көне христиан шіркеуі мен некрополі табылды. Рим билігінің құлауынан кейін қала тасталып қалған сияқты, бірақ жақын маңдағы Пуиг-Ром төбесінде вестготтар дәуіріне жататын бекінілген қоныс қазылған. Орта ғасырлық қала Санта-Мария-де-Роза монастырының (944 жылдан бері айтылған) айналасында өсті. Оның билігі Санта-Мария-де-Розес абаттары мен Эмпури графтары арасында бөлісті. 1402 жылы Эмпури графлығы Арагон тажына қосылды және Роза өздік муниципалдық басқаруын және экономикасын ұйымдастыру құқығын алды.
Беделдеу
XVI ғасырдың алғашқы онжылдықтарында Розес Солтүстік Африкадан келген каперлердің қайта-қайта шабуылдарына ұшырады. Бұл қауіпке қарсы тұру үшін Карл V 1543 жылы Ситадель деп аталатын ауқымды бекініс салуға бұйрық берді. Сақтық шараларына қарамастан, бірнеше айдан кейін түрік адмиралы Барбаросса басқарған теңіз күштері қалаға шабуыл жасап, тонады. Көптеген түзетулерден кейін, 1553 жылы Карлдың ұлы Филипп II тұсында бекіністер толыққанды аяқталды. Ортағасырлық қала толығымен бесбұрышты қабырғамен қоршалған (суретті қараңыз, төменде). Қорғаныс жүйесі шығысқа қарай 2,5 км қашықтықта орналасқан Кастель де ла Тринитатпен күшейтілді. Қалаға тұрақты әскери гарнизон орнатылды, бұл оның мінезін түбегейлі өзгертті. Азаматтар мен әскерлер арасындағы шиеленісті азайту үшін казармалар салынды, бірақ бұл халықтың бір бөлігінің қазіргі Розес қаласы орналасқан қабырғалардың сыртындағы жерге біртіндеп көшуіне кедергі болмады. Келесі ғасырларда бекіністердің беріктігі бірнеше рет сынақтан өтті. 1645 жылы Каталония көтерілісі кезінде француз әскерлері Розесті қоршап алып, басып алды. Пиреней келісімі (1659) қаланы Испанияға қайтарды. 1693 жылы Ұлы Одақ соғысы кезінде француздар қаланы қайтадан басып алды. Бұл жолы француз оккупациясы 1697 жылғы Рисвик бейбіт шартына дейін жалғасты. 1712 жылы Испания мұрагерлік соғысы кезінде австриялық әскерлер қаланы алуға тырысты, бірақ олар ығыстырылды. 1719 жылы Төрттік Одақ соғысы кезінде француздар тағы да шабуыл жасады, бірақ Розесті басып алуға қол жеткізе алмады. Ұзақ уақыт бойы салыстырмалы тыныштық орнағаннан кейін, Француз революциясы соғыстары жаңа қақтығыстардың толқынына жол ашты. 1793 жылы француз революциялық үкіметі Испанияға соғыс жариялады. Бастапқыда испан әскерлері Францияда бекініп алды, бірақ 1794 жылы революциялық әскерлер Каталонияға басып кірді. Розес қаласын қоршау 1794 жылдың 28 қарашасынан 1795 жылдың 3 ақпанына дейін созылды, одан кейін испан теңіз эскадрильясы гарнизонды, 300 сарбазды қоспағанда, қауіпсіз түрде эвакуациялады. Қала Францияға берілді, бірақ Франция мен Испания арасындағы соғыс 1795 жылдың шілдесінде қол қойылған Базель бейбіт шартымен аяқталды. Қала тез арада испандықтардың бақылауына қайта оралды. 1808 жылы Франция императоры Наполеон I Испания королі Карл IV және оның ұлы Фердинандты тақтан түсіріп, оның бауыры Жозеф Бонапартты таққа отырғызды. Испания халқы осы авторитарлық әрекетке қарсы көтерілгенде, француз әскерлері тағы да елге басып кірді, Пиреней соғысы басталды. Розестің төртінші және соңғы қоршауы 1808 жылы болды. Операция кезінде шотландық Корольдік теңіз күштерінің капитаны Томас Кокрейн испандарға көмектесіп, өзінің адамын Кастель де ла Тринитатқа қаланың қорғанына қойды. Шотландиялық сарай мен қала берілмей тұрып, өзі мен адамын эвакуациялады. 1814 жылы жеңілген француздар Испаниядан шығып кеткенде, олар қаланың бекіністерін, соның ішінде Кастель де ла Тринитатты да жарылқады. Осы кезде Ситадель деп аталған ежелгі қала толығымен қирады. Ал шығыста қазіргі қала баяу өсе берді.
Қазіргі заман
1879 жылы Розес филоксера деген жүзімдіктерге зиян келтіретін жәндіктердің салдарынан шарап өсіру өнеркәсібін құлатқан қатты экономикалық дағдарысқа ұшырады. Халықтың бір бөлігі Барселонаға көшіп кетті немесе АҚШ-қа эмиграциялады. 20 ғасырда, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Розес туризмнің дамуынан үлкен пайда көріп, өркендеді. Соңғы онжылдықтарда Цитадель қабырғаларының ішінде грек және римдік ескерткіштері ғана емес, сонымен қатар ортағасырлық қаланың бір бөлігі мен оның қабырғаларына қатысты маңызды қазба жұмыстары жүргізілді. 1990 жылдары Цитадель қабырғаларын кең ауқымды қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді, ал 2004 жылы оның ішінде музей ашылды. Кастель де Тринитаттың күрделі қайта жаңарту жұмыстары 2010 жылы ресми түрде аяқталды. Розес 1961 жылдан 2011 жылдың шілдесінде жабылатынға дейін әлемдегі ең жақсы және ең танымал мейрамханалардың бірі – Эль Булиге мекен болды. Эль Були 1997 жылдан бері үш Мишлен жұлдызына ие болды және 2005 жылдан бастап Restaurant Magazine журналы бойынша қатарынан төрт жыл әлемнің үздік мейрамханасы деп танылды.
Дін тарихы
Санта-Мария-де-Розе монастыры 944 жылғы құжатта еске алынады. Монастырь төңірегінде ортағасырлық Розас қаласы қалыптасты, оның билігі Санта-Мария-де-Розе абаттары мен Эмпури графтары арасында бөлісілді. Ротдон ретінде ол Таррагонаның Рим-католик архиепископиясының қарасты епископтығы болды, бірақ уысып қалды.
Атауы бойынша қараңыз
Епархия 1969 жылы латын католик титулярлық епископтығы ретінде номиналды түрде қайта жаңартылды. Оның титулын төмендегілер иеленді:
Уильям Тибертус Маккарти, C. SS. R. (1969.09.11 – 1971.01.13)
Фрэнсис Ленни (1974.05.03 – 1978.07.16)
Лоранс Форристаль (1979.12.03 – 1981.06.30)
Джон Энтони Ровсторн (1981.11.09 – 1997.06.04)
Нестор Хьюго Наварро (1998.04.15 – 2003.03.19)
Энрике Бенавент Видал (2004.11.08 – 2013.05.17)
Хесус Фернандес Гонсалес (2013.12.10 – 2020.06.08)
Аурелио Гарсия Макиас (2021.05.27 – қазірге дейін)
William Tibertus McCarty, C. SS. R. (1969.09.11 – 1971.01.13)
Francis Lenny (1974.05.03 – 1978.07.16)
Laurence Forristal (1979.12.03 – 1981.06.30)
John Anthony Rawsthorne (1981.11.09 – 1997.06.04)
Néstor Hugo Navarro (1998.04.15 – 2003.03.19)
Enrique Benavent Vidal (2004.11.08 – 2013.05.17)
Jesús Fernández González (2013.12.10 – 2020.06.08)
Aurelio García Macías (2021.05.27 – present)