Кіріспе
Мельбурн метрополитеніндегі трамвай маршруты, Виктория штаты
Мельбурн трамвай маршруты 109 – Yarra Trams компаниясымен Мельбурн трамвай желісінде Box Hill мен Port Melbourne арасында жүзеге асырылады. 19,3 шақырымдық маршрут Kew депосынан A және C класты трамвайлармен қамтамасыз етіледі.
Тарих
109-маршруттың бастауы бөлек трамвай желілерінде: Спенсер көшесінен Ярра өзеніне дейінгі кабельді трамвай, Ярра өзенінен Кью зиратына дейінгі ат трамвайы, Кью тораптарынан Бокс Хиллге дейінгі электр желісі (жылдар бойы кеңейтілген), сондай-ақ Порт Мельбурн теміржол желісі. Мельбурн трамвай және омнибус компаниясы 1886 жылғы 2 қазанда Спенсер көшесінен Брансуик көшесіне дейін Коллинс көшесі, Макартур көшесі, Гисборн көшесі және Виктория Парады бойымен кабельдік желіні ашты. 1886 жылғы 22 қарашада Виктория Парады және Виктория көшесі бойымен Ярра өзенінің батыс жағына дейін желі ұзартылды. 1887 жылғы 28 желтоқсанда ашылған Баркерс жолы, Оңтүстік және Жоғары көше бойындағы Кью зиратына дейін Ярра өзенінің шығыс жағынан жалғастыратын ат трамвайы салынды. Prahran & Malvern Tramways Trust (PMTT) 1913 жылғы 30 мамырда Котам жолы бойындағы Хай-стриттен Берк-роудқа дейінгі желісін ашты. 1914 жылғы 1 қарашада PMTT ат трамвай желісін электрлік күшке көшіруге рұқсат алды, ал жаңа электр желісі 1915 жылғы 24 ақпанда ашылды. PMTT Котам жолы желісін 1916 жылғы 30 қыркүйекте Уайтхорс жолы бойындағы Монт Альберт қаласындағы Юнион-роудқа дейін ұзартты. 1929 жылы Мельбурн және Метрополитен трамвайлар кеңесі (MMTB) Коллинз көшесі кабельдік желілерін электрлік күшке көшіруді бастады. Соңғы кабельдік трамвай 1929 жылғы 14 қыркүйекте Коллинз көшесімен, ал алғашқы электрлік трамвай 1929 жылғы 8 желтоқсанда жүрді. Сонымен қатар, MMTB 15 қыркүйекте ашылған кабельдік желіні ауыстыру үшін Виктория Парадтың ортасына жаңа электр желісін салды. Алдағы алты онжылдықта Мельбурннан Монт-Альбертке дейінгі трамвай 42 нөмірленді, 1982 жылы театрландырылған қойылыммен атап өтілді – «Трамваймен Монт-Альбертке шабуыл», ол Монт-Альберт аялдамасынан қалаға және кері бағытта арнайы жалға алынған 42-маршруттық трамвайда орындалды. 1987 жылғы 21 желтоқсанда 111-маршрут Экзибишн (Карлтон Гарднс) қаласынан Николсон көшесінен Порт-Мельбурн қаласына дейін Бурк көшесі, Спенсер көшесі және бұрынғы Порт-Мельбурн теміржол желісі арқылы жүруге бастады, бұл теміржолдың (сондай-ақ Сент-Килда желісімен бірге) жеңіл теміржолға айналуына байланысты болды. Кең өлшемді 1600 мм жол стандартты өлшемге – 1435 мм-ге ауыстырылды, ал жоғары кернеу 1500 В тұрақты тоқтан 600 В тұрақты токқа төмендетілді, бұрынғы станциялар платформаларына жақын немесе жанында жаңа жеңіл теміржол платформалары салынды. 1993 жылғы 19 желтоқсанда 42 және 111-маршруттар 109-маршрут ретінде біріктірілді. 42-маршрут 109-маршруттың шың сағаттағы нұсқасы ретінде жалғасты, ал 2002 жылғы 18 қарашадан бастап маршрут 109-маршруттан ауысты және Бокс Хилл мен Доклендстегі Коллинз-Стрит-Уэст кеңейтуінің арасында жүрді. 2004 жылғы 28 маусымынан 2005 жылғы 21 қарашасына дейін маршрут Спенсер көшесіне дейін қысқартылды, ал Спенсер көшесі бекеті (қазіргі Оңтүстік Крест бекеті) қайта құрылды. Ол 2009 жылғы 21 қыркүйекте Коллинз көшесімен Виктория гаваніне (Саудагер көшесі) дейін ұзартылды. 42-маршрут соңғы рет 2010 жылдың соңында / 2011 жылдың басында ресми маршрут ретінде тіркелген, кейін ол ресми түрде жарияланбастан бірте-бірте жоғалып кетті. 1999 жылы Станция айлағының жаңартылуы кезінде 109-маршрутты айлаққа дейін ұзартуға мүмкіндік беру үшін трамвай жолдары салынды, бірақ олар ешқашан қосылмады. Жолдың бастапқы аялдамасы Монт-Альберттен Бокс-Хиллге дейін Уайтхорс жолы бойындағы 2,2 шақырымға дейін 2003 жылғы 2 мамырда ұзартылды. 2016 жылғы қаңтар айында 109-маршрут түнгі желінің бөлігі ретінде жұма және сенбі күндері түнде жұмыс істей бастады.
Бағыт
109-шы маршрут Бокс-Хиллден басталып, Уайтхорс-роуд арқылы Монт-Альберт, Суррей-Хиллз, Балуин және Дипдин елді мекендері арқылы батысқа қарай жүреді. Бёрк жолынан Кьюге кіргенде Уайтхорс жолы Котем жолына айналады. Ол батысқа қарай, Кью-жанкшн арқылы және одан кейін оңтүстік-батысқа қарай Хай-стрит, Хай-стрит-Саут бойымен жалғасады және батысқа қарай Баркерс-роудқа бұрылады. Ол Ярра өзенінен өтіп, Виктория көшесіне, Ричмондқа дейін батысқа қарай жалғасады, Ходдл көшесінде Виктория көшесі Виктория Парадына айналады, ол Сент-Винсент Плазасынан өтіп, Сент-Винсент ауруханасы, Корольдік Викториандық көз және құлақ ауруханасынан өтіп, оңтүстікке қарай Гисборн көшесіне бұрылады, оңтүстік-батысқа қарай Макартур көшесімен жалғасады және батысқа қарай Коллинз көшесіне бұрылады, қала орталығына (CBD) кіреді, Мельбурн қалалық әкімдігі мен Сити-скверден өтеді. Ол оңтүстікке қарай Спенсер көшесіне бұрылады, Оңтүстік Крест станциясынан өтіп, Ярра өзенін кесіп өтеді және Кларендон көшесінде Саутбанкке кіреді. Бұдан кейін Оңтүстік Мельбурн және Порт-Мельбурн елді мекендері арқылы, бұрынғы Порт-Мельбурн темір жол желісімен солға қарай жүріп, Станция Пирінің жанындағы Порт-Мельбурн темір жол станциясында аяқталады.
Операция
109-жол Кью депосынан А және С1 класты трамвайлармен қызмет көрсетеді. 2002 жылға дейін кейбір бағыттар Southbank депосынан да іске асырылды.
Автобустар бағыты
Круиздік кемелер Станциялық пирске тоқтағанда, «Транзит жүйелері Виктория» Станциялық пирс пен Өнер орталығы арасында 109-шы маршрут бойынша қосымша автобус қызметін іске қосады.