Кіріспе

Америкалық екі ғылыми фантастикалық журнал – Other Worlds, Universe Science Fiction және Science Stories – Реймонд Палмер редакциялаған үш американдық журнал еді. Other Worlds журналы 1949 жылдың қараша айында Палмердің Clark Publications басылымымен жарық көрді және алғашқы рет төрт жыл бойы жарияланды. Онда А. Е. ван Вогттың "Сыйырлы ауыл" және Рэй Брэдберидің "Марс хроникасы" жинағынан "Ауаның ортасындағы жол" сияқты жақсы қабылданатын туындылар жарияланды. Палмер баспагер де, редактор да болғандықтан, өзінің редакциялық саясатын еркін жүргізіп, ғылыми фантастиканың кең спектрін ұсынды. 1953 жылы Палмер Чикаголық кәсіпкермен серіктестікке келісіп, Bell Publications баспасын құрды және 1953 жылдың маусымынан бастап Universe Science Fiction журналын басып шығарды. Палмер жаңа компанияны пайдаланып, Clark Publications басылымының қаржылық қиындықтарынан құтылу үшін Other Worlds журналын тоқтатып, Science Stories журналын іске қосты. Осылайша Science Stories журналы Other Worlds журналының жалғасы саналады. Science Stories визуалды тұрғыдан тартымды болғанымен, есте қаларлық көркем шығармалар жоқ еді. Ал Universe журналы сыртқы түрінен қарапайым болғанымен, Теодор Стерджонның гомосексуализм тақырыбын зерттеген "The World Well Lost" сияқты жақсы қабылданатын туындыларын қамтыды, бұл сол кезде даулы мәселе еді. Палмердің Чикагодағы серіктесі қызығушылығын жоғалтқандықтан, Палмер жаңа компания арқылы Science Stories және Universe Science Fiction екеуін де өз басқаруына алды. 1955 жылы ол екі журналды да жариялауды тоқтатып, Other Worlds журналын қайта іске қосты, оның нөмірін жаңа журналдың түпнұсқа Other Worlds және Universe журналының жалғасы болып көрінуі үшін тізбектеп берді. Бұл жаңа нұсқада журнал бұрынғыдай сәтті болмады, бірақ Марион Циммер Брэдлидің "Нарабедланың бүркіттері" атты алғашқы романын басып шығарды. 1957 жылы Палмер журналдың басты назарын ұшқыш зәулім объектілерге (ҰЗО) ауыстырып, оны "Басқа әлемдерден келген ұшқыш тәрелкелер" деп атады, ал 1957 жылдың қыркүйек айындағы санынан кейін енді көркем әдебиет жарияланбады. Палмер ақырында "Ұшқыш тәрелкелер, ғарыш дәуірінің құпиялары" деген атауға тоқталды және ол 1976 жылдың маусымына дейін жарияланып тұрды.

Баспа тарихы

Қаңтар ақпан наурыз сәуір мамыр маусым шілде тамыз қыркүйек қазан қараша желтоқсан 1949 1/11950 1/2 1/3 1/4 2/1 2/2 2/3 2/4 1951 3/1 3/2 3/3 3/4 4/1 4/6 4/7 1952 3/5 4/2 4/3 4/4 4/5 4/6 4/7 4/8 4/9 1953 5/1 5/2 5/3 5/4 5/5 5/6 5/7 “Басқа әлемдердің” алғашқы төрт жылы, том мен нөмірін көрсетеді. Палмер тұрақты түрде редактор болды. 1945 жылы “Amazing Stories” журналының редакторы Реймонд Палмер Ричард Шевердің “Мен Лемурияны еске аламын” атты туындысын 1945 жылғы наурыз айындағы санында жариялады. Тарихқа дейінгі өркениеттер туралы бұл әңгімеде Жердегі барлық апаттар зұлым роботтардың салдары деп түсіндірілді. Палмер оқиғаны шындық пен қиялдың қоспасы ретінде ұсынды, ал оқырмандардың реакциясы соншалықты күшті болды, ол Шеверден тағы да әңгімелер сатып алып, “Шевер құпиясы” деп атаған нәрсені насихаттады. Таралым күрт өсті, бірақ баспагер Зифф Дэвис бұл әңгімелер баспасөзde қысымға ұшырағандықтан Палмерге материалды жұмсартуды бұйырды. Палмер келісті, бірақ кететін жоспар құрды. 1947 жылы ол өзінің жеке баспа компаниясы “Clark Publications” құрды, ал 1948 жылы “Fate” журналын іске қосты. 1949 жылы Палмер Зифф Дэвистен кетіп, “Басқа әлемдер ғылыми әңгімелері” жинағын шығарды; редактор ретінде Роберт Н. Вебстер тізімделді, ол Палмердің қызметін жасыру үшін қолданған псевдоним болды, себебі ол әлі де Зифф Дэвисте жұмыс істеп жүрген кезде алғашқы саны жарық көрді. Ол сондай-ақ 1950 жылдың мамыр айында төртінші санынан бастап Кливленд фанаты Беа Махаффиді бас редактор ретінде жұмысқа алды. Бірақ маусым айында ол ауыр жазаға ұшырап, уақытша паралич болды, ал Махаффи оның орнына өтті. Палмер ауруханада жатқан кезде де екі журналдың редакциясына көмектесе алды, бірақ қыркүйекте ол “Imagination” журналын Уильям Хэмлингке сатуға және “Басқа әлемдерді” өзінде қалдыруға шешім қабылдады. Екеуі де Палмерге қол жеткізе алмайтын жоғары бюджеттермен өте табысты болды, нәтижесінде “Басқа әлемдер” зардап шекті. Бірақ Палмердің қаржылық жағдайы нашарлап, ол баспасына ақша төлей алмады. Қаңтар ақпан наурыз сәуір мамыр маусым шілде тамыз қыркүйек қазан қараша желтоқсан 1953 1 2 1954 3 4 “Science Stories” журналының төрт саны, нөмірін көрсетеді; төрт санының барлығы Палмер мен Махаффи редакциялаған. Палмермен Чикаголық бизнесмен ғылыми-фантастикалық журнал ашуға қызығушылық танытты және ол өзінің қаржылық проблемаларын шешу мүмкіндігін пайдаланып, бизнесменмен серіктестік құрып (аты ешқашан ашылмаған) жаңа “Bell Publications” компаниясын құрып, екі журнал іске қосты: “Universe Science Fiction” және “Science Stories”. “Science Stories” қазан айында жарық көрді, сонымен қатар Палмер мен Махаффи “Джордж Белл” ретінде редакциялады және “Bell Publications” баспасынан шықты; бұл іс жүзінде “Басқа әлемдер ғылыми әңгімелері” журналының өзі болды, тек атауынан “Басқа әлемдер” деген сөз алынып тасталды. “Басқа әлемдер” журналына жазылғандар екі журналдың қайсысына жазылуды жалғастыруды таңдауға мүмкіндік алды. Ол “Mystic Magazine” журналын іске қосты, ол “Fate” сияқты құпия материалдарды, шындық пен қиял араластырып жариялады. “Science Stories” жақсы сатылмады және 1954 жылдың сәуір айындағы санынан кейін жарық көруін тоқтатты, бірақ “Universe” 1954 жылдың наурыз айындағы санынан кейін екі ай сайын жарық көре берді. “Басқа әлемдердің” жаңа нұсқасы бастапқыда “Universe” нөмірлеуін және “Басқа әлемдердің” бастапқы шығарылымынан нөмірлеуді алып жүрді. Келесі жылы Палмер журналдың назарын ұшатын тарелкаларға аударды. Қолданыстағы оқырмандарды сақтап, жаңа оқырмандарды тарту үшін Палмер ғылыми-фантастикалық және ұшатын тарелкалар туралы материалдарды баламалы сандарда баса назар аударды: мысалы, 1957 жылдың маусым айындағы саны “Басқа әлемдерден ұшатын тарелкалар” деп аталды, ал шілдедегі саны “Басқа әлемдерден ұшатын тарелкалар” болды. Ол сондай-ақ таратушылар екі журналмен жұмыс істеп жатырмыз деп ойласа, әр саны газет стендтерінде ұзақ сақталады деп үміттенді. Тәжірибе ұзаққа созылмады; 1958 жылдың шілде/тамыз айларында басылымның атауы “Flying Saucers” деп қысқартылды, ал журнал көркем әдебиеттерді жариялауды тоқтатты. Палмер Амхерстке (Висконсин штаты) көшіп, баспасын басқарды.

Мазмұны мен қабылдануы

Палмердің «Shaver Mystery» туралы қызығушылығы «Amazing Stories» журналынан кеткеннен кейін де азайған жоқ. «Other Worlds» журналының бірінші санының басты мақаласы Шейвердің «Лемурияның құлауы» болды, ол әлі де көркем әңгіме түрінде шындық ретінде ұсынылды. Мұқаба суретін «Amazing» журналының суретшісі Малкольм Смит салған. Басқа ғылыми-фантастикалық журналдардан айырмашылығы, «Other Worlds» журналын бір адам басқарды, бұл Палмердің редакциялық саясатына ешқандай шектеу болмады дегенді білдірді. Ол жаңа және батыл материалдарды іздеуге тырысты, ал журналдың алғашқы жылдарында жақсы әңгімелердің біразын алды. Ғылыми фантастика тарихшысы Майк Эшли Эрик Франк Расселдің «Dear Devil» («Қымбат шайтан»), Реймонд Ф. Джонстың «Portrait of a Narcissus» («Нарцисс портреті»), Рей Брэдберидің «Martian Chronicles» («Марс жылнамалары») жинағынан «Way in the Middle of the Air» («Ауаның ортасындағы жол») және А. Е. ван Вогттің екі әңгімесін атады: «Enchanted Village» («Қарамтал ауыл»), ван Вогттің ең жақсы көретін әңгімелерінің бірі, және «War of Nerves» («Нервтер соғысы»), оның «Voyage of the Space Beagle» («Көңілді бигль») сериясының бөлігі. Фриц Лейбер «The Seven Black Priests» («Жеті қара діни қызметкер») атты «Fafhrd and the Gray Mouser» («Фафред және сұр тышқан») әңгімесін жазды, ал ғарыш операларымен танымал болған Э. Е. Смит «Tedric» («Тедрик») фантастикалық әңгімесімен айналысты, ол 1953 жылдың наурыз айында жарық көрді. Эшли «Shaver Mystery» Палмерге жабысып, журналға зиян келтіргенін айтады. Фикция емес материалдардың ең бастысы – Л. Спраг де Камптың 1952-1953 жылдар аралығында жарық көрген «Lost Continents: The Atlantis Theme in History» («Жоғалған құрлықтар: Атлантида тақырыбы тарихта») кітабынан қысқартылған мақалалар сериясы. Мұқабалары әдемі болды, көбінесе екі мұқабада да Малкольм Смит, Роберт Гибсон Джонс, Гарольд МакКоули және Ханнес Бок сияқты белгілі суретшілердің суреттері болды. «Science Stories» («Ғылым оқиғалары») көркемдік тұрғыдан тартымды болғанмен, есте қаларлық көркем шығармалары болмады. «Universe Science Fiction» («Ғаләм ғылымы») керісінше, қызықты емес мұқабалары мен нашар ішкі суреттерімен көзге түсті, бірақ алғашқы екі санында жақсы әңгімелер болды, оларды ғылыми фантастика тарихшысы Э. Ф. Кейсбиер Махаффидің ықпалына байланыстырады. Мюррей Лейнстер, Марк Клифтон және Мак Рейнольдс журналдың алғашқы сандарына үлес қосты, ал Роберт Блох «Constant Reader» («Тұрақты оқырман»), Теодор Стерджон және 1950-ші жылдарда даулы болған гомосексуализмді қарастыратын «The World Well Lost» («Жаралы дүние») әңгімелерін ұсынды. Палмер журналға көбірек араласқаннан кейін суреттері жақсарды, Финлей, Лоуренс Стивенс және Эдд Картье ішкі бөлімдерге жақсы иллюстрациялар қосты. Кейсбиердің пікірінше, Финлей мен Лоуренстің суреттері журнал ұсына алатын ең жақсылары еді, және ол көркем әдебиеттің сапасы үміт берушілікпен басталып, кейін төмендегенін санайды. Соңғы үш санында суреттері де нашар болды, сапасы төмен қара-ақ мұқабалар мен ішкі суреттердің азаюы байқалды. 1955 жылдың мамырында қайта жаңғыртылған «Other Worlds» журналының бірінші санының мұқабасында қара-ақ сурет болды, ал кейінірек шыққан сандар түсті болды, бірақ 1956 жылға дейін журналдың алғашқы нұсқасынан алынған мұқабалардың қайта басылымдары болды. Сент-Джонның суреттері Палмердің тағы бір журналы «Fantastic Adventures»-ті 1939 жылы жабылудан сақтап қалды. Палмер ұзақ уақыттан бері НЛО-ға қызығушылық танытып келді және 1951 жылы «Other Worlds» журналында «I Flew in a Flying Saucer» («Мен ұшатын табақта ұштым») атты мақала жариялады, автор ретінде «Captain A. V. G.» көрсетілген, бірақ ғылыми фантастика журналдарының тарихын жазған Лестер дель Рей оны Палмердің өзі жазған болуы мүмкін деп хабарлайды. Ақырында Палмер ғылыми фантастикадан бас тартты, 1957 жылдың маусымынан бастап тек үш санында – маусым, шілде және қыркүйек – фантастикалық әңгімелер болды, ал содан кейін ол НЛО туралы ғылыми емес журналға айналды. 1965 жылы Палмер Жердің қуыс екендігі туралы идеяны жоққа шығарған Делмар Х. Брайанттың мақаласын жариялады, бірақ келесі жылы Жердің пончик пішінде болуы мүмкін екенін тағы да айтты. 1970 жылдың маусым айындағы санында мұқабада ғарыштан көрінген пончик пішіндес Жер суреті болды, Палмер бұл спутниктік суреттен алынған дәлел деп мәлімдеді.

Кітаптар тізімі

Басқа әлемдер Раймонд Палмер редакциялаған және 1949 жылдың қарашасынан 1953 жылдың шілдесіне дейін Кларк Публикацияларымен, ал 1955 жылдың мамырынан 1957 жылдың қарашасына дейін Палмер Публикацияларымен жарияланды. Ол көркем емес журналға айналғаннан кейін, 1958 жылдың шілде/тамыз санынан бастап атауы Flying Saucers, The Magazine of Space Conquest болып өзгерді. 1961 жылы атауы тағы екі рет өзгерді: біріншісі – Flying Saucers, The Magazine of Space Mysteries, содан кейін – Flying Saucers, Mysteries of the Space Age деп өзгерді, және ол 1976 жылы жабылатынға дейін осы атаумен шығарылды.