Кіріспе

Психоделикалық дәуір – психоделикалық препараттардың ықпалымен болған әлеуметтік, музыкалық және көркемдік өзгерістердің кезеңі. Ол 1960 жылдардың ортасынан 1970 жылдардың ортасына дейін созылды. Бұл дәуір ЛСД-нің кеңінен тарауымен және оның Батыс әлемінде психоделикалық музыка мен киноның дамуына тигізген әсерімен ерекшеленеді. Психоделикалық дәуірде сананы зерттеу мүмкіндіктерін қарастырған жазушылар қатарында Алан Уоттс, Тимоти Лири, Ральф Метзнер және Рам Дасс болды. Сол кездегі маңызды басылымдардың бірі – «The Psychedelic Review» журналы.

Шығу тегі

1950 жылдары негізгі бұқаралық ақпарат құралдары ЛСД-ні зерттеулер мен оның психиатрияда кеңінен қолданылуы туралы хабарлады, ал психология факультетінің студенттері білім алу барысында ЛСД қолданып, оның әсерін сипаттады. 1954-1959 жылдар аралығында "Тайм" журналы ЛСД туралы алты жағымды мақала жариялады. 1950 жылдардың екінші жартысынан бастап Уильям Берроуз, Джек Керуак және Аллен Гинзберг сияқты "Бит" буынының жазушылары марихуана мен Бензедрин сияқты есірткілерді қолданып, олар туралы жазды, осылайша олардың қолданылуын танымал етуге және кеңінен таратуға көмектесті. 1960 жылдардың басында Тимоти Лири, Алан Уоттс, Алдус Хаксли және Артур Костлер сияқты сананы кеңейтуді жақтаған жаңа ойшылдар ЛСД және басқа психоделиктерді қолдануды ұсынды. Лоренс Вейсидің сөзіне сәйкес, олар жаңа буын жастардың ой-өрісіне зор әсер етті.

Мәдениеттің әсері

Психоделикалық өмір салты 1960 жылдардың ортасында Калифорнияда, әсіресе Сан-Францискода дамыды, Оусли Стэнлидің алғашқы ірі жер асты ЛСД зауыты құрылған кезде. 1964 жылдан бастап романшы Кен Кесидің айналасында біріккен «Merry Pranksters» тобы Acid Tests-ті ұйымдастырды – бұл ЛСД қабылдаумен (Стенли ұсынған), жарық шоуларымен, кино көрсетулермен және Grateful Dead тобының (алғаш Warlocks деп аталған, Стенли қаржыландырған) импровизациялық музыкасымен байланысты іс-шаралар сериясы, психоделикалық симфония ретінде танымал болды. Pranksters LSD қолдануды кеңінен таратуға көмектесті, Америка бойынша психоделикалық суреттермен безендірілген мектеп автобусында саяхаттап, есірткі таратып, бит қауымының көрнекті өкілдерімен кездесіп, Том Вольфтың «Электрлік Кул-Эйд Қышқылы Тесті» (1968) сияқты өз қызметтері туралы жарияланымдар жасады. Сан-Францискода студенттерге және қалаға тартылған бос ойлы адамдарға қызмет ететін халықтық клубтар, кофеханалар мен тәуелсіз радиостанциялар пайда болды. Джаз және блюз музыканттары арасында есірткі қолдану кең таралған, ал 1960 жылдардың басында фолк және рок музыканттары арасында марихуана, пейот, мескалин және ЛСД сияқты есірткілерді қолдану көбейе бастады. «Психоделикалық» терминін фолк сахнасында алғаш рет 1964 жылы Нью-Йорктегі «The Holy Modal Rounders» тобы Lead Belly-нің «Hesitation Blues» әнінің нұсқасында қолданды. Фолк/авангард гитарисі Джон Фейхи 1960 жылдардың басында бірнеше ән жазды, кері таспалар және флейта мен ситар сияқты жаңа аспаптық сүйемелдеуді қоса, әдеттен тыс жазу әдістерін сынады. Оның он тоғыз минуттық «Ұлы Сан-Бернардино Туған Күн Тойы» «жүйкелі импровизацияларымен және ерекше гитаралық құрылымдарымен психоделия элементтерін болжады». Оның 1963 жылғы «Fantasias for Guitar and Banjo» альбомы әртүрлі стильдерді зерттейді және «алғашқы психоделикалық жазбалардың бірі ретінде дәл сипатталуы мүмкін». Көп ұзамай музыканттар есірткі туралы (алғашқыда тікелей айтпай, кейіннен ашық түрде) сілтеме жасап, LSD қабылдау тәжірибесін музыкада қайта жасай немесе көрсете бастады, бұл психоделикалық өнерде, әдебиетте және кинода көрініс тапқандай. Бұл үрдіс Америка мен Ұлыбританияда параллель түрде, өзара байланысты фолк және рок сахналарының аясында жүрді. Поп музыка психоделикалық дыбыстарды қабылдаған кезде, жанр негізгі және коммерциялық күшке айналды. Психоделикалық рок онжылдықтың соңындағы жылдары өзінің шыңына жетті. 1967-1968 жылдары ол рок музыкасының басым дыбысы болды, британдық нұсқасында немесе американдық Батыс жағалауындағы қатты қышқыл рок ретінде. Америкада 1967 жылғы «Сүйіспеншілік жазы» Human Be In іс-шарасымен басталды және Монтерей поп-фестивалінде өзінің шыңына жетті. Бұл тенденциялар 1969 жылғы Вудсток фестивалінде толыққанды жетілді, онда Джими Хендрикс, Дженис Джоплин, Джефферсон Эйрплейн және Сантана сияқты көптеген ірі психоделикалық топтар өнер көрсетті. 1960 жылдардың соңында музыкада психоделияны зерттеу тенденциясы көбінесе тоқтатылды. ЛСД 1966 жылы АҚШ пен Ұлыбританияда заңсыз деп жарияланды. Шэрон Тейт және Лено мен Розмари Лабианканың өліміне «The Manson Family» тобының Битлз әндерімен, мысалы «Helter Skelter»мен байланыстыруы хиппилерге қарсы толқынға себеп болды. 1969 жылдың 6 желтоқсанында Калифорниядағы Алтамонтта өткен тегін концерт, басында The Rolling Stones және Jefferson Airplane өнер көрсеткенімен, психоделикалық музыка сахнасында күтілгендей оң нәтиже бермеді; керісінше, ол Hells Angels күзетшілерінің қара нәресте Мередит Хантерді өлтіруімен әйгілі болды.