Хейден Уайт: Тарихты түсіндіру және әдеби тәсілдер
Hayden White
Хейден Уайт – американдық тарихшы, «Метатарих» еңбегімен танымал. 19 ғасыл Еуропа тарихын зерттеген, әдеби сынның дәстүрінде жұмыс істеген. Биогрфиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық тарихшы Хайден В. Уайт (12 шілде 1928 – 5 наурыз 2018) – әдеби сын дәстүріндегі американдық тарихшы, ең белгілі еңбегі «Метатарих: XIX ғасырдағы Еуропа тарихи қиялы» (1973/2014) еңбегімен танымал.
American historian
the historian
Hayden V. White (July 12, 1928 – March 5, 2018) was an American historian in the tradition of literary criticism, perhaps most famous for his work Metahistory: The Historical Imagination in Nineteenth Century Europe (1973/2014).
Мансап
Уайт 1951 жылы Уэйн штаттық университетінен бакалавр, 1952 жылы Мичиган университетінен магистр және 1955 жылы философия докторы ғылыми дәрежелерін алды. Уэйн штатында оқып жүрген кезінде Уайт сол кездегі сыныптасы Артур Дантомен бірге Уильям Дж. Боссенбруктың басшылығымен тарихты зерттеді. 1991 жылы Америка өнер және ғылым академиясының толық мүшесі болып сайланды. 2000 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып қабылданды. Уайтқа екі маңызды тұлға үлкен әсер етіп, «тарихшы бір нәрсені қалай түсіндіретінін» үйретті. Біріншісі – Уайтты Уэйн штаттық университетінде бакалавр ретінде оқытқан Уильям Дж. Боссенбрук. Боссенбрук тарихты идеялар, құндылықтар мен армандар арасындағы қақтығыстың тарихы деп қарастырды. Сондықтан ол тарихты шешілетін жұмбақ емес, үнемі зерттеліп, ойланатын нәрсе деп санады. Соңғы кітабы «Практикалық өткен» (2014) шығармасында Уайт Боссенбруктың зор ықпалына құрмет көрсетті. Ол тарихи жазудың әдеби жазуға көп жағынан әсер еткенін, мағына үшін повествоға (аңызға) үлкен сүйенетінін айтты. Сондықтан Уайт «тарихи жазу өзі объективті немесе толыққанды ғылыми бола алмайды, оған ештеңе әсер етпейді» деген пікірге қарсы тұрады. Уайт тарихтың объективтілігі туралы сұрақтар тудырған екі тұлғаны атады: Маркс және Ницше. Олардың пікірінше, бұл ойшылдар өз философияларын тарихты қарастыру үшін пайдаланды, бұл «бізге тарихи процестің өзі туралы ғана емес, оны қалай білетініміз туралы да білуге мүмкіндік береді». Олар тарих мәселесіне назар аударды. Маркс тарих мәселесін түсіндіру әдісінің мәселесі деп қараса, Ницше үшін бұл мәселе – оқиғаны құру (эмплотмент) әдісінің мәселесі. Осылайша, тарих қай әдіс таңдалғанына байланысты әртүрлі жазылады. Нәтижесінде «құндылықтан ада тарих» болуы мүмкін емес. Маркс пен Ницшенің аргументтерін көрсету арқылы Уайт тарих философиясының маңыздылығын және тарихты жақсы жасалған немесе құрылған повество ретінде қайтадан баса көрсетті. Ол, әсіресе 7-тарауда, тарих философиясының тарихнамадан ажыратылмайтын элемент екенін қатысты түрде айтады. Оның ойынша, тарих – жай ғана хронологиялық оқиғалардың тізімі емес. Бірақ Уайт тарихтың осы «повестволық сипатын» пайдаланғанда ең табысты болатынын, себебі ол тарихқа мағына беруге мүмкіндік береді деді. Тарихты тіл арқылы баяндау ретінде атап, ол нағыз тарих синхрондық және диахрондық ерекшеліктерді қамтуы керек деп санайды. Бұл көзқарас тарихшылар Эдуард Фютер, Джордж Пибоди Гуч және Бенедетто Кроче сияқты тарихнама мен тарих философиясын ажыратуға тырысқандарға қарсы келеді. Ол өзінің мансабын Калифорния университетінің Санта-Круз қаласындағы сана тарихы кафедрасының зейнеткер профессоры ретінде аяқтады, бұрын Стэнфорд университетінің салыстырмалы әдебиет кафедрасынан зейнеткерлікке шыққан болатын.
White received his Bachelor of Arts degree from Wayne State University (1951) and his Master of Arts (1952) and Doctor of Philosophy (1955) degrees from the University of Michigan. While an undergraduate at Wayne State, White studied history under William J. Bossenbrook alongside then classmate Arthur Danto. He was elected to the American Academy of Arts and Sciences in 1991. In 2000, he was elected to the American Philosophical Society. Among White's influences, there were two major figures who taught him "how the historian interprets something." The first was William J. Bossenbrook, who taught White as an undergraduate at Wayne State University. Bossenbrook saw history as fundamentally a story of the conflict between ideas, values, and dreams. Therefore, Bossenbrook regarded history as a mystery to be constantly pondered and studied rather than a puzzle to be solved. In his last book, The Practical Past (2014), White paid tribute to the significant effect of Bossenbrook. He argued that historical writing was influenced by literary writing in many ways, sharing the strong reliance on narrative for meaning. Therefore, White contradicts the view that "historiography can be objective or truly scientific in itself, unaffected by anything." White mentions two figures who have enabled people to ask questions about history's objectivity: Marx and Nietzsche. According to White, these thinkers both use their philosophy to consider history which “not only makes us know something about the historical process but know how it knows it." They focus on the problem of history. Marx regards the problem of history as the problem of the mode of explanation, while, for Nietzsche, the problem is the problem of the mode of emplotment. Thus, history is recorded differently depending on which mode the historian chooses. As a result, ‘a value free history’ cannot exist. By showing Marx’s and Nietzsche’s argument, White once again emphasizes the importance of the philosophies of history, and history as a well made or well constructed narrative. He insists, in particular in chapter 7, that philosophies of history are indispensable elements in historiography, which cannot be separated from historiography. For him, history is not simply a list of chronological events. White also argued, however, that history is most successful when it uses this "narrativity", since it is what allows history to be meaningful. Emphasizing history as a narrative using language, he argues that true history should contain both characteristics of synchronic and diachronic. This view is contrary to historians such as Eduard Fueter [it] George Peabody Gooch, and Benedetto Croce, who tried to distinguish between historiography and philosophies of history. He ended his career as University Professor Emeritus at the history of consciousness department of the University of California, Santa Cruz, having previously retired from the comparative literature department of Stanford University.
LAPD-ге қарсы сот ісі
Уайт Калифорния Жоғарғы Сотының Лос-Анджелес полиция бөлімінің қызметкерлері колледжтердегі құпия ақпарат жинау жөніндегі маңызды ісінде елеулі рөл атқарды. Уайт Дэвиске қарсы, 13 Cal.3d 757, 533 P.2d 222, 120 Cal. Rptr. 94 (1975 ж.). 1972 жылы, UCLA-да тарих профессоры болып жұмыс істеген және жалғыз талапкер ретінде сотқа жүгінген Уайт, полиция бастығы Эдвард М. Дэвисті UCLA-да полицияның құпия барлау жұмыстарын жүргізуге байланысты мемлекеттік қаражатты заңсыз жұмсады деп айыптады. Осы құпия әрекеттерге полиция қызметкерлерінің студент ретінде тіркелуі, сабақтардағы пікір-талқылауларды жазып алуы және осы пікір-талқылаулар туралы полицияға есеп беруі кірді. Уайт Дэвиске қарсы, 762-бет. Калифорния Жоғарғы Соты бірауыздан Уайттың пайдасына шешім шығарды. Бұл іс Калифорниядағы саяси қызметтің заңды түрде бақылану шегін анықтайтын стандартты белгіледі; полиция қылмысқа қатысты нақты күдік болмаса, мұндай бақылауды жүзеге асыра алмайды ("Lockyer Manual").
White figured prominently in a landmark California Supreme Court case regarding covert intelligence gathering on college campuses by police officers in the Los Angeles Police Department. White v. Davis, 13 Cal.3d 757, 533 P.2d 222, 120 Cal. Rptr. 94 (1975). During 1972, while a professor of history at UCLA and acting as sole plaintiff, White sued Chief of Police Edward M. Davis, alleging the illegal expenditure of public funds in connection with covert intelligence gathering by police at UCLA. The covert activities included police officers registering as students, taking notes of discussions occurring in classes, and making police reports on these discussions. White v. Davis, at 762. The California Supreme Court found for White in a unanimous decision. This case set the standard that determines the limits of legal police surveillance of political activity in California; police cannot engage in such surveillance in the absence of reasonable suspicion of a crime ("Lockyer Manual").
Шығармалары
Хайден Уайт, ең алдымен 19 ғасыр тарихнамасын талдауымен белгілі болғанымен, оның тарихи әңгімелерге қатысты жұмыстары да ошақты күйдіреді. "Форманың мазмұны" – Уайттың мақалалар жинағы. Ол тарихтағы әңгімелердің маңыздылығын анықтауға баса назар аударады.
While Hayden White is especially known for his analysis of 19th century historiography, his work concerning historical narratives in a more general sense are equally important. The Content of the Form is a collection of essays by White. It shifts his focus in the direction of identifying the importance of narratives in history.