Кіріспе

Ойынның аяқталғанын білдіретін хабарлама – "Ойын аяқталды" – видео ойындарда ойыншыға өмірдің бәрін жоғалту немесе маңызды міндетті орындамау сияқты себептермен ойын сессиясының мерзімінен бұрын аяқталғанын хабарлайтын мәлімдеме. Ол кейде ойынның жаңа сынақтары таусылғаннан кейін, әсіресе аркада ойындары үшін жасалған ойындарда, сеансты сәтті аяқтаған кезде де пайда болады. Бұл фраза кейіннен жартылай сленгке айналып, көбінесе адамға ауыр зиян, жарақат, бақытсыздық немесе тіпті өлімге әкелетін жағдайды сипаттау үшін қолданылады.

Тарих

Бұл тіркес 1950 жылы электромеханикалық флипер автоматтары сияқты құрылғыларда қолданылды, онда тіркес шаммен (жарық шам) жарықтандырылатын. Үй консольдары мен жеке компьютерлер пайда болғанға дейін аркадалар ойын ойнаудың басты платформасы болды, ойын ойнау үшін пайдаланушылардан аркада ойын автоматына монета немесе жетон салу талап етілді. Алғашқы аркадалық бейне ойындарының көпшілігінде ойын таймер біткен кезде аяқталар еді, ал 1978 жылғы Space Invaders ойыны кейіннен ойыншының жаулардан өлтірілуінен (оққа ұшу арқылы немесе жаулар ойыншыға жеткенде) туындайтын «Ойын аяқталды» хабарламасын танымал етті, ойыншыға ойын аяқталғанға дейін шектеулі өмір саны берілді. Аркадалық бейне ойындардың алтын ғасырында ойыншыларға ойынды аяқтау үшін шектеулі өмірлер (немесе әрекеттер) берілетін, олардың таусылуы әдетте «Ойын аяқталды» хабарламасының пайда болуына әкелетін. Осы тіркестен кейін «Қайта ойнауға көшесіз бе?» деген хабарлама да келуі мүмкін, ойыншыдан ойынның аяқталуын болдырмау үшін қосымша монеталар салуын сұрап, оған прогресін жалғастыруға мүмкіндік берілетін. Хабарлама кейбір аркадалық ойындарда тартымды режимде, ойыншы монета салғанға дейін көрінетін, сол кезде хабарлама енгізілген монеталар санына және «1 немесе 2 ойыншыны бастау» немесе оның басқа да нұсқаларына ауысатын. Бұл ойындар үй консольдарына көшірілгенде «Ойын аяқталды» экраны мен «Жалғастыру?» сұрауы сақталды, бірақ көбінесе ойынды жалғастыру үшін тек бір түймешікті басу жеткілікті болды. Видео ойын индустриясы аркадалық ойындардан үй ойындарына ауысқанда, мұндай экранды қосудың қажеттілігі азайды, себебі ол қаржылық пайда әкелмейтін. Дегенмен, «Ойын аяқталды» тұжырымы одан әрі тәуекел элементін қосу құралы ретінде сақталды: ойынның мақсатын орындауда сәтсіз болған ойыншы (бірнеше рет) мұндай экранмен кездесіп, ойынның басынан немесе деңгейден немесе бұрын сақталған күйден қайта бастауға мәжбүр болады. Кейбір ойындар өмірі қалмаған ойыншылардан жалғастыруды немесе мәзірде «Ойын аяқталды» опциясын таңдауды сұрайды. Toei компаниясының 1988 жылы Famicom үшін шығарған Kamen no Ninja Akakage ойынында «Ойын аяқталды» жазуы «Жалғастыру» батырмасының үстінде орналасқан, дұрыс таңдау жасау үшін курсорды дұрыс позицияға қою қажет. Аталған сақтау функциясының дамуымен (қазіргі кезде көне деп есептелетін пароль жүйесімен толықтырылған) «Ойын аяқталды» хабарламасы сирек кездеседі, себебі ойыншыларға ойынның бұрынғы күйіне қайта оралуға рұқсат беріледі, ол ойыншының ойынды қасақана сақтауы немесе бақылау нүктесіне жетуі арқылы есте сақталады (сонда ойын автоматты түрде сақталады). Көптеген қазіргі заманғы ойындар техникалық тұрғыдан толыққанша аяқталғанға дейін «тоқтамайды», және «Ойын аяқталды» экрандары олардың көпшілігінде қандай да бір түріде болса да, олардың ойынның басына мәжбүрлі түрде оралуын білдіруі сирек, ал прогрестің айтарлықтай жоғалуын білдіруі де аздап жиі кездеседі. Roguelike ойындары бұл ережеден ең көп ерекшеленеді, себебі «мұңайту» жанрдың маңызды бөлігі болып табылады.

Вариациялар

"Ойын аяқталды" деген фразаның көптеген нұсқалары бар. Мысалы, "Кішкентай корольдің тарихында" ойыншының кейіпкері өлген кезде "ӨМІР АЯҚТАЛДЫ" деген хабар пайда болады. "Nights into Dreams" және "Nights: Journey of Dreams" ойындарында "NIGHT OVER" қолданылады. "Антарктикалық оқиғалар" және "Соник кірпіші" "УАҚЫТ АЯҚТАЛДЫ" дегенді пайдаланады. Эквивалентті нүктелерде көрсетілетін экрандар "Ойын аяқталды" экрандары деп есептеледі, тіпті көрсетілген хабарлама мүлдем басқа болса да, мысалы, "СЕН ӨЛДІҢ" ("YOU ARE DEAD") – "Resident Evil", "God of War" және "Left 4 Dead" ойындарында, "СЕН ҚАЙТЫС ҚАЛДЫҢ" ("YOU DIED") – "Dark Souls", "Cuphead" және "Minecraft" (бірақ "Minecraft" қатаң режимде өлгенде "Ойын аяқталды" дегенді де қолданады), "ЖАҚСЫ ТҮН" ("GOOD NIGHT") – "Klonoa" және "Луиджидің үйі" ойындарында. 2020 жылғы Nintendo 3DS ойыны "The Queen TV Game 2" ойыншының ашуын пародизациялау үшін "FUCK" сөзін қолданады. 1980 жылғы аркадалық ойын "Missile Command" "The End" дегенді қолданады, бұл көбінесе жеңіске жеткенде көрінетін "Ойын аяқталды" экраны. Тағы бір нұсқаға "Байонета" сериясындағы "СИҚЫРШЫЛАР АУЫ АЯҚТАЛДЫ" ("THE WITCH HUNTS ARE OVER"), "Terraria" ойынындағы "СЕН ЖАРАЛАНДЫҢ" ("YOU WERE SLAIN") және "Hill Climb Racing" ойынындағы "ЖҮРГІЗУШІ ТҰСАУҒА ТҮСТІ" ("DRIVER DOWN") жатады. Кейбір ойындар белгілі бір деңгейге, миссияға немесе жағдайға тән нақты сәтсіздік туралы хабарлама береді. Мысалы, "Grand Theft Auto V" ойынында "Миссия сәтсіз аяқталды: бір машина зақымдалды" деген хабар көрсетілуі мүмкін.

Сыртқы бейнеойындар

Бұл тіркес кейде нақты өмірдегі пікір таластың немесе процестің аяқталуын білдіру үшін қолданылады. 2011 жылдың қаңтар айында Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстағы бірнеше елде наразылық білдірушілер мен бүлікшілер өздерінің үкіметке қарсы көзқарастарын білдіру үшін баннерлерде "Ойын бітті" деген ұранды қолданды. "Ойын бітті" кейде жеңіліске бас иіп, мойындау үшін де қолданылады, мысалы, "Шет елдіктер" фильміндегідей, онда басты кейіпкерлердің бірі, жеке Уильям Хадсон (Билл Пакстон), оны құтқаруға келген тікұшақ пен оның экспедициясы жойылғаннан кейін, "Ойын бітті, дос! Ойын бітті!" деп айғайлайды. Пакстонның осы тіркесті қолдануы Alien 3 ойынының SNES нұсқасына қысқартылған түрінде енгізілген, бірақ Хадсон кейіпкері фильмде болған жоқ. "Ойын бітті" деген сөз Zen Studios-тің "Шет елдіктер" фильміне арналған виртуалды пинбол нұсқасында соңғы шар түскеннен кейін толық естіледі. "Ойын бітті" деген фраза "Шет елдіктер" сценарийінде болмаған, Пакстонның өзі қосымша айтқан сөзі. Бұл тіркес "Пила" фильмінің бірнеше бөлімінде де қолданылады, себебі антагонист өзі құрған тұзақтарды "ойындар" деп атауға бейім. "Скотт Пилигрим әлемге қарсы" фильмінде Скотт кейіпкері классикалық Super Mario World видео ойынының "Ойын бітті" әуенімен ойнайды. Кейбір ойын кітаптары да осы тіркесті пайдаланады. Nintendo Adventure Book сериясының әр кітабында тек бір жақсы аяқталу бар, ал қалған жаман аяқталулары "Ойын бітті" дейді.