Кіріспе

Америка тіл білімі маманы Макс Вайнрайх (Мейер Лазаревич Вайнрайх, Майер Лазаревич Вайнрайх; 22 сәуір 1894 - 29 қаңтар 1969) – орыс-американдық еврей тіл білімі маманы, социолингвистика және идиш тілі саласында маманданған, сонымен қатар тіл білімі маманы Уриэль Вайнрайхтың әкесі. Уриэль Вайнрайх социолингвистикадағы жаңашыл ғалым, ол "Қазіргі заманғы идиш-ағылшын және ағылшын-идиш сөздігін" редакциялаған. Ол идиштің стандартталған тіл ретіндегі тілдік санасын арттырумен белгілі; ол "Тіл – армиясы мен флоты бар диалект" деген фразаны танымал етті.

Өмірбаян

Вайнрайх Голдингендегі (қазіргі Кулдига) неміс мектебінде оқуын бастады, төрт жылдан кейін Либаудағы (қазіргі Лиепая) гимназияға ауысты. Содан кейін Даугавпилс және Лодзь қалаларында тұрды. 1909-1912 жылдары Санкт-Петербургте тұрып, И. Г. Эйзенбеттің жеке еврей гимназиясында білім алды. Ол неміс тілінде сөйлейтін отбасында өсті, бірақ идиш тіліне қызығушылық танытты. 1920-ші жылдардың басында Вайнрайх Германияда тұрып, Берлин және Марбург университеттерінде тіл білімі саласын зерттеді. 1923 жылы Марбургтағы неміс тіл білімі маманының жетекшілігімен "Идиш тілінің тарихы және диалектілік жіктелуі туралы зерттеулер" тақырыбында диссертациясын қорғады. Диссертациясы 1993 жылы "Идиш тіл білімінің тарихы" ("Geschichte der jiddischen Sprachforschung") деген атаумен жарияланды. 1925 жылы Вайнрайх, Нохум Штиф, Элиас Чериковер және Зальман Райзен бірлесіп YIVO (алғашқыда Yidisher Visnshaftlekher Institut — Идиш ғылыми институты деп аталған) институтын құрды. Институт 1925 жылдың тамызында Берлинде өткен конференцияда ресми түрде құрылса да, оның қызметінің орталығы Вильнода (қазіргі Вильнюс, Литва) орналасты, ол ақырында оның ресми бас кеңсесіне айналды. YIVO-ның алғашқы кеңсесі Вайнрайхтың Вильнодағы пәтеріндегі бөлмеде болды.