Кіріспе

Norton Winfred Simon (5 ақпан 1907 – 2 маусым 1993) – американдық өнеркәсіпші және қайырымдастық ісіне қызмет етуші. Ол бір кезде Американың ең бай адамдарының бірі болған. Өмірінің соңында оның жалпы байлығы шамамен 10 миллиард долларды құрады. Саймон Орегон штатының Портленд қаласында еврей отбасында дүниеге келген. Оның әкесі сол жерде көтерме сауда дүкенімен айналысқан. Саймон он алты жасқа келгенде анасының қазасына байланысты отбасымен Портлендтен Сан-Францискоға көшіп келді. Калифорния университетінің Беркли бөлімінен оқуын тастағаннан кейін Саймон Калифорнияның Фуллертон қаласындағы банкрот болған апельсин шырыны құю зауытына инвестиция жасаудан бұрын металл жақтарынан жасалған бұйымдар компаниясын құрды. Компания Val Vita Food Products Company деп аталды және Саймонның басшылығымен өнімдер тізіміне көптеген басқа жеміс-жидектер мен көкөністер қосылып, кеңейтілді. Ақырында Саймон компанияны Hunt's Foods компаниясына сатты, содан кейін 1969 жылы зейнетке шықты. Өмірінің соңғы жылдарын қайырымдастық және коммерциялық емес ұйымдарда қызмет етуге арнады, Калифорния университеті мен Рид колледжінің, сондай-ақ Лос-Анджелес музыка орталығының, Калифорния кәсіби психология мектебінің және Жоғары оқу институтының директорлар кеңесінде регент ретінде жұмыс істеді. Саймон Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Нортон Саймон мұражайында сақталатын маңызды өнер жинағын жинады. 1993 жылы қайтыс болғаннан кейін Саймонның екінші әйелі, актриса Дженнифер Джонс 2009 жылы қайтыс болғанға дейін Мұражайдың құрметті директоры болып қалды.

Ерте өмір

Саймон Орегон штатының Портленд қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Ол Майер мен Лилиан Саймонның (қыз есімі Глюкман) үлкен баласы еді. Оның екі кіші әпкесі болды: Эвелин мен Марсия. Саймонның Сан-Францискода туған әкесі Портлендте өсті, кейіннен ол жеке көтерме сауда дүкенін басқаратын кәсіпкер болып жұмыс істеді, «Саймон арзанға сатады»; Саймонның анасы, Чикаго тумасы, негізінен Калифорния штатының Сакраменто қаласында өсті. Саймонның бала кезінде ата-анасы Орегон штатының Сисайд қаласында шағын үй сатып алды, ол балалық шағының көп бөлігін сонда өткізді. Саймон он төрт жасқа келгенде анасы 1-ші типті қант диабетіне байланысты асқазан-ішек жүйесінің жедел ауруынан қайтыс болды. Анасының қайтысынан кейін Саймонның әкесі Ұлы депрессия кезінде ақшасының көп бөлігін жоғалтты, бұл оның тауар дүкеніне ауыр соққы болды. Саймон он алты жасқа келгенде әкесі мен бауырларымен бірге Сан-Францискоға көшті, онда олар оның тәтесі мен күйеуінің үйіне қоныстанды. Сол жерде Саймон Лоуэлл орта мектебін бітіріп, 1923 жылы мектепті аяқтады. 1925 жылы әкесінің талабы бойынша Берклидегі Калифорния университетіне түсті.

Іскерлік мансап

Саймон алты аптадан кейін Берклиден металл жақтарын тарату компаниясын ашу үшін кетіп қалды. Ол ерте табысқа қол жеткізді және 1927 жылы Калифорния штатының Фуллертон қаласында апельсин шырынын бөтелкеге құю зауытына 7000 доллар инвестициялады, ол банкрот болды және оны Val Vita Food Products Company деп атады. Көп ұзамай ол өнімдер қатарына басқа да жемістер мен көкөністерді қосты және консервілеу жабдығын сатып алды. Оның алғашқы маңызды корпоративтік қадамдарының бірі ретінде Саймон Val Vita-ны біріктірілген бизнесте бақылау үлесіне айырбастау үшін Hunt's Foods-қа сатты. 1943 жылы ол компанияның атын Hunt Food and Industries деп өзгертіп, оны қатаң шығындарды бақылау және маркетингке бейәлгімді тәсілмен басқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Саймон өнімнің танылуына назар аударды. Ол кездегі азық-түлік компаниясына тән емес, ол Hunt кетчуптарының бөтелкелері мен томат соусының банкаларының түрлі-түсті суреттерімен Vogue және Life журналдарында толық беттік жарнамалар жариялады. Оның белсенді жарнамасы компанияның "Ең жақсысын ізде" деген слоганының жақсы көрінуін қамтамасыз етті. Оның маркетингтік стратегиясы сәтті болды және 1945 жылға қарай Hunt Foods тұрмыстық атаққа ие болды және Батыс жағалаудағы ең ірі азық-түлік өңдеу кәсіпорындарының біріне айналды. Hunt Foods компаниясының өсіп келе жатқан табысымен ол өсу әлеуеті бар басқа арзан бағаланған компаниялардың акцияларын сатып ала бастады, олардың көптегені Ұлы депрессиядан кейін акцияларға сенімсіздік туғаннан кейін әлі де арзан бағаланған еді. Ол Norton Simon Inc. холдингтік компаниясы арқылы McCall's Publishing, Saturday Review of Literature, Canada Dry Corporation, Max Factor косметикасы, телевизиялық өндіріс компаниясы Talent Associates және Avis Car Rental сияқты белгілі бизнеске иелік ету арқылы әртараптандырды. Norton Simon Inc. 1968 жылы Hunt, McCall's және Canada Dry компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл бизнес өкілдерінің көптегені АҚШ-тан тыс жерлерде де кең қызмет көрсетеді. Norton Simon Inc. кейін 1983 жылы Esmark компаниясы сатып алды, ол келесі жылы Beatrice Foods компаниясымен бірікті. Beatrice 1990 жылы ConAgra Foods, Inc. компаниясына сатылды.

Көркем туындылар жинағы

Саймон импрессионистердің, ескі шеберлердің, қазіргі заманғы және жергілікті өнер туындыларын қамтитын маңызды жеке өнер коллекциясын жинады. 1960 жылдары ол өнер туындыларына 6 миллион доллар жұмсады – 800-ден сәл кем нысанды құрайтын инвентарь – және жылжымайтын мүлікті, яғни Манхэттендегі Дувен галереясынан, ескі шеберлерге маманданған 18 East 79th Street мекенжайындағы ғимаратты сатып алды. Критик Клемент Гринберг және Метрополитен өнер мұражайының кураторы Теодор Руссо сияқты ғалымдар Саймонның Дувен галереясынан сатып алған туындыларын зерттеді және көптеген дұрыс емес атрибуцияларды анықтады. Саймон коллекцияның көп бөлігін сатты және негізінен суреттер, бірнеше мүсіндер, аздаған фарфор және Испанияның Карл IV киген деген жорамалмен сақталған плащ сияқты шамамен 130 нысанды ғана өзінде қалдырды. Кейін ол 1973 жылғы 13 мамырдағы «Los Angeles Times» газетінде жарияланған сөздерін жоққа шығарды, бұл туындының АҚШ-қа заңды түрде әкелінгенін мәлімдеді. Сол «Los Angeles Times» мақаласында ол: «Өнерге терең және эмоционалды түрде байланысы бар коллекционер ретінде, мен кез келген елдің өнер қазыналарын тонауға қарсымын» деді. 1976 жылы Саймон Үндістанмен достық келісімге келді, ол Натараджаны қайтаруға келісті. Қарсылықта, Үндістан үкіметі Саймонға бұл қола мүсінді тоғыз жыл бойы өз мұражайында сақтап, көрсетуге рұқсат берді. 4000-нан астам нысанды қамтитын коллекциясына тұрақты орын іздеген Саймон 1972 жылы қаржылық қиындыққа тап болған Пасадена заманауи өнер мұражайынан ұсыныс алды. Ақырында ол мұражайдың бақылауын және атау құқығын өз қолына алды, ал 1974 жылы ол Нортон Саймон мұражайы деп аталды. 1987 жылы Калифорния университеті, Лос-Анджелес, Саймонмен екі Саймон қоры – Нортон Саймон қоры және Нортон Саймон өнер қоры иелігіндегі өнер коллекциясын университетке беру туралы «принцип бойынша келісім» жасағанын жариялады. Жоспар бойынша коллекцияның көп бөлігі Пасаденада сақталып, UCLA, Саймон кеңесі және Нортон Саймон қоры басқаруына берілетін еді. Университет кампуста коллекцияның бір бөлігі үшін жеке мұражай салуға тиіс болды. Алайда Саймон жарияланғаннан үш ай кейін ұсынысынан бас тартты.

Кейінгі жылдар

1969 жылы оның ұлы Роберт Саймон өз-өзіне қол жұмсады, бұл Дональд (Нортонның тағы бір ұлы), Люсиль және Нортонды үлкен қайғыға баттырды. 1970 жылы ол әйелі Люсиль Эллиспен ажырасты. 1971 жылы Дэвид О. Селзниктің жесірі, актриса Дженнифер Джонсқа үйленді. 1969 жылы ол бизнес ісіне белсенді қатысуын тоқтатты. Ол Калифорния университетінің регенттер кеңесіне, жоғары білім берудің болашағы жөніндегі Карнеги комиссиясына, Рид колледжінің (оның туған қаласы Портлендтегі) басқармасына, Лос-Анджелес музыка орталығына, Альянс халықаралық университетінің Калифорния кәсіби психология мектебіне және Жоғары оқу институтына тағайындалды. 1970 жылы Саймон АҚШ сенаторы Джордж Мерфидің республикалық партиясының ішкі сайлауында екінші мерзімге кандидат болуына қарсы шықты. Мерфи қайтадан үміткерлігін сақтап қалды, бірақ жалпы сайлауда демократ Джон В. Тунниге жеңіліп қалды, ал республикашыл Рональд Рейган губернаторлық тағы бір мерзімге ие болды.

Өлім

1984 жылы Саймонға Гийен-Барре синдромы деген неврологиялық ауру диагнозы қойылды, бірақ ол Нортон Саймон мұражайындағы қызметін жалғастырды. 1993 жылғы 2 маусымда Лос-Анджелестің Бел-Эйр аймағындағы үйінде пневмониядан көз жұмды.