Кіріспе

Америкалық миллиардер бизнес магнаты (1938 жылы туған) кәсіпкер

Филипп Хэмпсон Найт (24 ақпан 1938 жылы туған) – американдық миллиардер бизнес магнаты, Nike, Inc. әлемдік спорттық жабдықтар мен киім компаниясының негізін қоюшысы және құрметті төрағасы. Бұрын ол компанияның төрағасы және бас директоры болған. 2023 жылдың желтоқсанына қарай Forbes журналы оның жеке капиталын 45,0 миллиард долларға бағалады. Ол сонымен қатар "Laika" тоқтаулы анимациялық фильмдерді шығару компаниясының иесі. Найт Орегон университетінің және Стэнфорд бизнес мектебінің түлегі. Ол Орегон университетінде Билл Бауэрманның жеңіл атлетика клубының мүшесі болды, ол кіммен кейіннен Nike компаниясын құрды. Найт өзі білім алған екі университетіне, сондай-ақ Орегон денсаулық және ғылым университетіне жүздеген миллион доллар сыйлық ретінде берген. Ол осы үш мекемеге 2 миллиардтан астам доллар қаржы жұмсады.

Ерте өмір және білім

Фил Хэмпсон Найт 1938 жылғы 24 ақпанда Орегон штатының Портленд қаласында заңгерлік қызметтен газет баспашылығына ауысқан Билл Найт пен оның әйелі Лота Клой (қызметтес аты Хэтфилд) Найт отбасында дүниеге келді. Ол Портлендтің Истморленд ауданында өсіп, Кливленд орта мектебінде оқыды. Бір дереккөз бойынша, "Әкесі ұлының өз күшімен жұмыс табуы керек деп санап, [қазір жабылып қалған Oregon Journal] газетінде жазғы жұмыс беруден бас тартқанда", Найт "басқа жақтағы Oregonian газетіне барды, онда таңертеңгі ауысымда спорт есептерін тізімдеп, әр таңда жеті шақырымды жүгіріп үйге оралды". Найт Орегон университетінде білімін жалғастырды, онда ол Орегонның танымал жеңіл атлетика мектебінде жарысты, Oregon Daily Emerald газетінің спорт жаңалықтарын жазды және Phi Gamma Delta студенттік қауымдастығының мүшесі болды. Найт 1959 жылы үш жылдың ішінде бизнес мамандығы бойынша бакалавр (B.B.A.) дәрежесін алды. Сол жылы Найт Армия резервінің офицерлік құрамына қабылданды және "Ұлттық әскери түлек" атағын иеленді. Ол 1957, 1958 және 1959 жылдары жеңіл атлетикадағы жетістіктері үшін университет құрамасының марапатталған спортшысы атанды. 1977 жылы Найт Боверман мен Джефф Холлистермен бірге "Атлетикс Вест" атты американдық жүгіру командасын құрды.

Ерте мансап

Blue Ribbon Sports – кейін Nike – өркендегенге дейін Найт аттестатталған есепші (Certified Public Accountant) ретінде жұмыс істеді, бірінші Coopers & Lybrand, содан кейін Price Waterhouse компанияларында. Одан кейін Найт Портленд мемлекеттік университетінде есеп бойынша профессор болды.

Nike Inc.

Орегон университетін бітіргеннен кейін Найт дереу әскерге қатарына алынып, бір жыл активтік қызметте, ал жеті жыл әскер резервінде қызмет етті. Алғашқы Tiger үлгілерін Найтқа жеткізуге бір жылдан астам уақыт кетті; сол кезде ол Портлендте бухгалтер болып жұмысқа орналасты. Найт, ақыры аяқ киім үлгілерін алғаннан кейін, екі жұпты Орегон университетінің Боуэрманға жіберді, сатуға және ықпалды қолдауға үміттене отырып. Найттың таңқалуына орай, Боуэрман Tiger аяқ киімдерін ғана тапсырыс беріп қоймай, сонымен қатар Найтпен серіктес болуға және өнім дизайны бойынша идеялар ұсынуға келісті. Екі адам 1964 жылдың 25 қаңтарында қолдасып серіктестік туралы келісімге келді, осы күні Blue Ribbon Sports компаниясы құрылды, ол кейіннен Nike атанды. Найттың алғашқы сатулары Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы жарыстардағы жасыл Plymouth Valiant көлігінен жасалды. 1969 жылға қарай, осы ерте сатулар Найтқа бухгалтерлік жұмысын тастап, Blue Ribbon Sports компаниясында толық уақыт жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Ал Blue Ribbon Sports 1971 жылы Nike деп қайта аталды. Nike-тің "swoosh" логотипі, қазір әлемдегі ең құнды логотиптердің бірі саналады, 1971 жылы графикалық дизайн студенті Кэролин Дэвидсонға 35 долларға тапсырылды. Nike сайтында айтылғандай, сол кезде Найт: "Маған ол ұнамайды, бірақ уақыт өте келе жарасады" деді. 1983 жылдың қыркүйегінде Дэвидсон компания брендіне қосқан үлесі үшін Nike акцияларының белгілі бір мөлшері табыс етілді. 2011 жылдың сәуірінде Опра телебағдарламасында Найт компания акцияларын биржаға шығарғанда Дэвидсонға "бірнеше жүз акцияны" бергенін мәлімдеді. Nike-та Найт әлемдегі ең танымал спортшылармен, соның ішінде Майкл Джордан мен Тайгер Вудспен жеке қарым-қатынас орнатты.

Винтон студиясы Лайкаға айналады

1990 жылдардың соңында үлкен жетістікке ие болғаннан кейін, Уилл Винтон анимациялық студиясы қарқынды өсуіне байланысты сыртқы инвесторлар іздеді. 1998 жылы Найт компанияның 15 пайызына ие болды, ал оның ұлы Трэвис – реп музыкасындағы мансабы сәтсіз аяқталғаннан кейін Портленд мемлекеттік университетін бітірген – студияда аниматор болып жұмысқа орналасты. Басқарудағы кемшіліктерді айта отырып, Найт ақырында Уилл Винтон студиясын сатып алып, Nike жетекшілерінің көмегімен компания басқармасын өз бақылауына алды. 2003 жылдың соңында Найт ұлын басқарма мүшесі етіп тағайындады, ал Винтон компаниядан кетіп, компенсация алғаннан кейін Найт компанияны «Laika» деп қайта аттады. Одан кейін ол «Laika» студиясына 180 миллион доллар инвестициялады және студия 2009 жылы «Коралин» атты тоқтатылған анимациялық фильмін шығарды. «Коралин» қаржылық тұрғыдан сәтті болды, содан кейін Трэвис Найт «Laika» компаниясының бас директоры және президенті болып тағайындалды.

Мэтью Найт қайтыс болды

2004 жылдың мамыр айында, Найт Винтонды сатып алғаннан екі жыл өткен соң, оның 34 жастағы ұлы Мэтью, Портлендтегі коммерциялық емес Christian Children of the World ұйымы үшін қайырымдылық көтерілуін мақсат тұтқан бейнежазба түсіру үшін Сальвадорға сапар шекті. Бірақ, Сан-Сальвадорға жақын орналасқан Илопанго көлінде әріптестері Винченцо Януццелли мен Роберт МакДоналлмен суға батқанда, оның анықталмаған туа біткен жүрек кемістігінен 150 фут (46 метр) тереңдікте жүрек тоқтауынан қаза болды. Найт пен Трэвис Мэтьюдің денесін АҚШ-қа қайтару үшін Сальвадорға ұшып келді. Найт 2004 жылдың 18 қарашасында Nike компаниясының бас директоры қызметінен кетті. Мэтьюнің қосылуынан кейін бірнеше ай өткен соң, оның орнына 2006 жылы Марк Паркер келді, алғашқыда S. C. Johnson & Son, Inc. компаниясының бұрынғы бас директоры Уильям Перез тағайындалған еді. 2011 жылы Орегон университетіндегі аренаға Мэтью Найт есімі берілді.

Nike-тен кейінгі CEO рөлі

2009–2010 жылдар аралығында Найт Орегон штатының 66 және 67 нөміріндегі референдумдарға қарсы науқанға ең ірі жеке үлес қосушы болды. Бұл референдумдар қабылданған жағдайда, кейбір корпорациялар мен жоғары табысқа ие адамдарға салық ставкалары жоғарылатын еді. 2015 жылдың маусым айында Найт пен Nike компаниясы оның компания төрағасы лауазымынан қанағаттанғанын, ал президенті және бас директоры Марк Паркер оның орнына келетінін мәлімдеді. Найттың Nike компаниясының директорлар кеңесінен зейнетке шығуы 2016 жылдың маусым айының соңында күшіне енді. 2017 жылдың қыркүйегінде Найт зейнеттен қайта оралып, Орегон штатының Портленд қаласында өткен Фил Найт турнирі үшін UNC командасының жейделеріне қара түс енгізуге шешім қабылдады.

Мемориал

Найттың "Шоу Дог" атты мемуары 2016 жылғы 26 сәуірде Simon & Schuster баспасынан шықты, 2018 жылғы шілдеде The New York Times-тың бизнес кітаптарының бестселлер тізімінде бесінші орынды иеленді және Nike брендінің қалыптасу жолын – жапон аяқ киімдерін импорттаудан бастап федералдық тергеуге қатысуға дейін баяндайды.

Қайырымдылық

2021 жылдың шілде айына дейін Найттың таза байлығы 60,8 миллиард долларды құрады. 1990 жылы Найт Филип Х. Найт қайырымдылық қоры трастын құрды. 2016 жылы Portland Business Journal мәліметінше, "Найт Орегон тарихындағы ең жомарт меценат. Оның өмір бойындағы сыйлықтары қазір 2 миллиард долларға жақындап қалды". 2023 жылы Найт Америкадағы екінші ірі қайырымдастық көмек көрсетуші болды, оның сыйлықтары 1,2 миллиард долларды құрады.

Стэнфорд университеті

2006 жылы Найт Стэнфорд бизнес мектебіне 105 миллион АҚШ долларын сыйлады, бұл сол кезде АҚШ-тағы бизнес мектебіне жеке тұлғадан түскен ең ірі қайырымдылық болды. Кампус Найттың мектепке жасаған қайырымдылық қызметінің құрметіне «Найт менеджмент орталығы» деп аталды. 2016 жылы Найт Род стипендиясы үлгісіндегі Knight Hennessy Scholars жоғары білім беру бағдарламасын іске қосу үшін 400 миллион доллар бөлгені жарияланды. Бағдарлама түлектері климаттың өзгеруі және кедейлік сияқты жаһандық мәселелерді шешуге міндетті. 21 елден келген 51 шәкірімнен тұратын алғашқы топ 2018 жылдың күзінде Стэнфордқа келуге жоспарланған. 2022 жылдың мамырында Фил мен Пенни Найттар Стэнфордқа 75 миллион доллар сыйлық ретінде беріп, «Фил мен Пенни Найт мидың төзімділігін зерттеулер» бастамасын құрды. Бұл бастама Стэнфордтың Ву Цай нейроғылым институтында орналасады және Паркинсон және Альцгеймер сияқты мидың дегенеративті аурулары мен когнитивтік қабілеттің төмендеуін зерттеуге бағытталған.

Орегон университеті

2023 жылға қарай Найт Орегон университетіне бір миллиард доллардан астам қаржы бөлген. Найттың алғашқы маңызды үлесін 1980-жылдардың аяғында жасағаны күдік тудырмайды. Ол 2018-2019 жылдары Орегон университетінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды.

ОО Академиялық

Негізгі сыйлықтарға Найт кітапханасын жаңартуға және Найт құқық орталығын салуға жұмсалатын қаражат кіреді. Баспасөз хабарламаларында айтылғаннан өзгеше, Найт кітапхананың жаңарту жобасының барлық құнын қаржыламады, ол кітапхананың бір бөлігін ғана қаржылады. Найт сонымен қатар кампустың барлық бөлімдерінде марапатталған профессорлық қызметтерді (endowed chairs) құрды. 2016 жылдың күзінде Найт UO университетіне жаңа үш ғимараттан тұратын зертханалық және ғылыми-зерттеу кешенін салуға 500 миллион доллар сыйға беретіні жарияланды. Бұл сыйлық жоғары білім беруге жасалған ірі сыйлықтардың қатарынан орын алды.

Орегонның спорттық бөлімі (Орегон Дакс)

Найт 1998 жылы ашылған Мохофский орталығының құрылысына үлес қосты. 2010 жылы UO баскетбол командасының Мэтью Найт Аренасының салынуы Найт пен бұрынғы Орегон штатының спорт директоры Пэт Килкенни арасындағы серіктестіктің нәтижесі болды. Найт жобаны тікелей төлемесе де, 100 миллион долларлық «Атлетикалық мұра қорын» құрды. Бұл қор спорт бөлімін қолдайды. Найттың қайтыс болған ұлының құрметіне аталған бұл арена МакАртур соты ғимаратын алмастырды және құрылысы 200 миллион АҚШ долларынан астам қаражатқа бағаланды. Нысан Орегон штатының кепілдік берген облигациялары есебінен салынды. 2015 жылдың қараша айында Найт пен оның әйелі Орегон университетіндегі жаңа спорт кешені жобасына 19,2 миллион доллар көмектесетіні жарияланды. 29 000 шаршы фут (шамамен 2690 шаршы метр) аумақты құрайтын кешеннің жоспарлары қыркүйек айында жарияланды. Құрылыс 2016 жылдың қаңтар айында басталып, 2016 жылдың қыркүйек айында аяқталды. Спорт кешені Маркус Мариота спорттық дайындық орталығы деп аталды және қозғалысты тіркеу жүйелері, нейрокогнитивті бағалау құралдары, 40 ярдтық (шамамен 36,5 метр) жүгіру жолы және Nike компаниясы жасаған бу машиналары бар, олар спортшыларға жаңа аяқ киімдерін тез киюге көмектеседі. 2021 жылы Найт университеттегі жеңіл атлетика стадионы – Хейвард Филдтің жаңартылуына қаржы жұмсады. Жобаның құны 270 миллион долларға бағаланды, бірақ Найттың жалпы үлесі құпия сақталды.

Дау

Найттың UO-дағы спорт бөліміне қосқан үлесі де дау тудырды. 2000 жылдың сәуірінде студенттік лидерлер тер төгуге қарсы және әділ еңбек аясындағы науқанды ұйымдастыра бастады, сондай-ақ мектеп президенті Дейв Фронмайерден Жұмысшылар құқықтары консорциумын (WRC) қолдауды талап етті. 2000 жылдың 4 сәуірінде студенттер UO-ның әкімшілік орталығы – Джонсон Холлда отырыс өткізді. Сәуір айының басында студенттердің ашық отырысында «Әділ еңбек қауымдастығы» (FLA) ұйымына университет тарапынан ешқандай назар бөлмеуі керек екені талап етілді, себебі ол Nike және басқа корпорациялар құрған, қаржылаған және қолдаған ұйым ретінде қарастырылды. Сондай-ақ, жұмысшылар құқықтарын қорғаушылар бұл ұйымды адал емес жарнамалық науқан ретінде сынға алды. Университет президенті Дейв Фронмайер кейін WRC-мен бір жылдық келісімге келді. Содан кейін Найт Autzen стадионының кеңейту жобасына бөлген 30 миллион АҚШ долларын қайтарып алды және университетге қосымша қаржы жәрдемі көрсетпеді. Жария мәлімдемесінде Найт WRC-нің негізсіз талаптары бар екенін сынап, оны жаңылыс деп атады, ал FLA-ны «тепе-теңдік сақтайтын» ұйым деп мақтады. Студенттермен қақтығыс жалғасқанда Фронмайер Найттың WRC тепе-теңдіксіз өкілдік көрсетеді деген пікірін қолдады. 2000 жылдың қазан айында Eugene Weekly басылымы Фронмайердің былай дегенін жазды: cquote ол UO Бас кеңесшісі Мелинда Гриердің WRC-ге жарна төлеу заңсыз болып табылады және университетті жауапкершілікке түсіретіні туралы заңдық пікіріне сүйене отырып, WRC-ге жарна төлеуден бас тартады. Гриер WRC әлі тіркелмегенін, коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелмегенін және жарна төлеуді негіздейтін ешқандай қоғамдық мақсаты жоқ екенін мәлімдеді. Университет пен WRC арасындағы қарым-қатынас тоқтатылғаннан кейін Найт бұрынғы қаржылай көмегін қайта қалпына келтіріп, оның сомасын 50 миллион АҚШ долларынан асырды. Сондай-ақ, Найттың бұрынғы сақтандыру компаниясының бас директоры Пэт Килкенниді университеттегі спорт директоры қызметіне лоббилеу арқылы тағайындауы да даулы болды. Килкенниде жоғары білімі де, спорттық басқаруда тәжірибесі де болмады. Ол UO-ға түсіп, бірақ бітірмеді, себебі оқуын аяқтамай университеттен кетіп қалды. UO-ға тағайындалғанға дейін Килкенни Сан-Диегодағы Arrowhead General Insurance Agency компаниясының төрағасы және бас атқарушы директоры болды. Ол компанияны 2006 жылы сатқанда, 1 миллиард долларға жуық сыйлықақымен бүкіл елге таралған ұйымға айналдырды.

Басқа жобалар

2008 жылдың қазан айында Найт және оның әйелі Орегон денсаулық сақтау және ғылым университеті тарихындағы ең ірі сыйлық – ОХСУ Онкология институтына 100 миллион АҚШ долларын аударды. Осының құрметіне университет ұйымды «OHSU Knight Cancer Institute» деп қайта атады. 2010 жылдың қазан айында Найт Катлин Гейбел мектебіне келіп түсетін бірінші курс студенттері үшін стипендия құруға бірнеше миллион доллар сыйлады. 2012 жылдың 18 мамырында Найт Колумбия Sportswear компаниясының бас директоры Тим Бойл құрған жоғары білім беру саяси әрекет комитетіне (PAC) 65 000 АҚШ долларын берді. Бойлдың сөзіне сәйкес, бұл PAC Орегон университеті жүйесіндегі мектептердің тәуелсіздігін арттыруға көмектеседі. 2013 жылдың 27 қыркүйегінде Найт OHSU Knight Cancer Institute-тің екі жылдық гала-кешінде, егер OHSU келесі екі жылда осы соманы теңестіре алса, зерттеулерге 500 миллион АҚШ долларын сыйлайтынын мәлімдеді. 2015 жылдың 25 маусымында OHSU 500 миллион долларлық мақсатына жетті, ал Найт алдағы 500 миллион долларлық сыйлығын жариялады, осылайша жиналған сома 1 миллиард долларға жетті. Найт пен оның әйелі Пенни сондай-ақ Мэрильхурст университетіндегі Мэрильхурст Найтс мүмкіндік стипендиялық бағдарламасына сыйлық берді, бұл Мэрильхурст қаласындағы жеке Рим-католик университеті; нәтижесінде университет олардың кампусындағы газонды отбасының құрметіне «Найтс Грин» деп атады. 2016 жылдың желтоқсан айында Найт қайырымдылыққа Nike акцияларының 112 миллион долларын сыйлағанын хабарлады.

Марапаттар

2000 жылы Найт Орегон штатының спорттық даңқы залына Орегон спортына ерекше үлес қосқаны үшін енгізілді. Ол енгізілген кезде UO-ға шамамен 230 миллион АҚШ доллары көмектескен, оның басым бөлігі жеңіл атлетикаға жұмсалды. 2012 жылдың 24 ақпанында Найт «Нейсмит мемориалдық баскетбол даңқы залының» 2012 жылғы мүшесі ретінде жарияланды, ол үлес қосқан тұлға ретінде танылды. Даңқ залы оны Nike-тің АҚШ баскетбол және оның ойыншыларын қаржылық тұрғыдан үлкен қолдауының қозғаушы күші ретінде мойындады. Найт 2012 жылдың 7 қыркүйегінде ресми түрде даңқ залына енгізілді. 1989 жылы Найт Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығын алды. «Іскерлікке, корпоративтік және қайырымдылық көшбасшылығына қосқан үлесі» үшін Найт 2015 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2020 жылы университет әлеуметтік желілерде түлектер мен жанкүйерлерге сауалнама жасап, университеттің символдық «Тау Рашмор» құрамына қайсысын қоюға болады деп сұрады. Найт төрт түлек арасында Стив Префонтейн – «Қаздардың» жеңіл атлетика жұлдызы, Маркус Мариота – қазіргі NFL ойыншысы және 2014 жылғы Хейсман жүлдесінің иегері, сондай-ақ «Қаздар» үшін керемет колледж баскетбол карьерасын аяқтаған Сабрина Ионескумен бірге соңғы төрттікке ілікті.

Жеке өмір

Найт әйелі Пенелопа "Пенни" Паркспен Портленд мемлекеттік университетінде жұмыс істеген кезде танысты. Олар 1968 жылдың 13 қыркүйегінде үйленді. Олар Калифорния штатындағы Ла-Кинта қаласында үй иесі. 2004 жылы Найттың ұлы Мэтью Эль-Сальвадорда су астына түсу кезінде қайтыс болды. Найттың тағы бір ұлы, Трэвис Найт, "Laika" анимациялық студиясын басқарады. Фил Найт төрағалық қызметін атқарады. Найт Nike компаниясының Орегон штатындағы Бивертон қаласындағы штаб-пәтерін мемлекеттік тіркемелердегі үй мекенжайы ретінде көрсетеді. Ол Орегон штатының Хиллсборо қаласының шетіндегі ауылдық жерде тұрады және Хиллсборо әуежайында екі жеке ұшағымен бірге жеке ұшу ангарына ие.

Саясат

Найт тіркелген республикашыл және Орегондағы республикалық саяси кандидаттарға жиі үлес қосады. 2010 жылы ол Орегон губернаторының сол кездегі республикалық кандидаты Крис Дадлиге 400 000 доллар берді. Алайда, Найт кейде демократтарды да қолдайды; 1986 жылы ол Нил Голдшмидттің сәтті науқанын қаржыландырды, ал 2014 жылы демократ Джон Китжабердің қайта сайлау науқанына 250 000 доллар берді. 2018 жылы Орегон губернаторы сайлауында ол республикашыл Кнут Бюлерге 3,5 миллион доллар сыйлады. Бұл сыйлыққа байланысты Найт Орегон мемлекеттік қызметкерлері зейнетақы қорының қаржыландырылмауы мен Орегонның жалпы қаржылық жағдайына сын танысты, демократ губернатор Кейт Браунның кінәлі екенін айтты. Джонсонның қолдауы төмендегеннен кейін, ол республикалық Кристин Дразанды қолдауға көшті және сол жылдың 6 қазанында оған 1 миллион долларлық чек жазды. Ол қазан айының соңында Дразанның науқанына тағы қаржы жұмсады. 2022 жылы Найт Орегон штатында республикалық заң шығарушыларды сайлауды мақсат тұтқан саяси әрекеттер комитетіне 2 миллион доллар берді. Найт әдетте сұхбат беруге құлшынбаса да, 2022 жылдың қазан айында «Нью-Йорк Таймс» газетіне республикалық кандидаттарға қолдау көрсету туралы айтты. Ол Орегон үкіметінің тым солға жығылғанын, ал өзін «Nike-ден консервативті» деп сипаттады. Бұл компанияның прогрессивті әлеуметтік әділеттілікті қолдау бейнесіне қайшы келетін абортқа қарсы кандидатты қолдағанына байланысты сынға жауап болды. Nike компаниясы Дразан мен Джонсонның демократиялық қарсыласы, сайлаудың жеңімпазы Тина Котекке 75 000 доллар берді.