Кіріспе

Балинт синдромы – сирек кездесетін және толыққанды түсіндірілмеген ауыр нейропсихологиялық бұзылыстардың үштігі: көру өрісін тұтас ретінде қабылдау мүмкін болмауы (симультанагнозия), көзді бір тұсқа бекітудегі қиындық (окуломоторлық апраксия) және көру арқылы қолды нақты бір нысанға жеткізе алмау (оптикалық атаксия). Ол 1909 жылы австро-венгр неврологі және психиатры Резо Балинттің құрметіне аталған. Балинт синдромы көбінесе екі немесе одан көп соқпаның салдарынан екі ми шарында шамамен бірдей жерде жедел басталады. Сондықтан ол сирек кездеседі. Толық Балинт синдромының ең көп кездесетін себебі кейбір мамандардың пікірінше, кенеттен және ауыр гипотензия болып табылады, бұл оқиптальды-париетальді аймақта екі жақты шекаралық инфарктқа әкеледі, немесе мидың париетальді және оқиптальді бөліктерінің шекарасындағы басқа да жарақаттарға байланысты туындауы мүмкін. Осы синдром туралы білімнің жетіспеуі дұрыс емес диагноз қоюға және тиімсіз немесе толық емес емдеуге алып келуі мүмкін. Сондықтан клиникалық дәрігерлер Балинт синдромымен және оның түрлі этиологиясымен таныс болуы керек.

Презентация

Балинт синдромының белгілері өте қиындық тудыруы мүмкін, себебі олар визуалды-кеңістіктік дағдыларға, көруді сканерлеуге және назар механизмдеріне әсер етеді. Бұл синдром көру және тіл функцияларының бұзылуын білдіреді, сондықтан ол пациенттің қауіпсіздігіне, тіпті үй жағдайында да әсер етеді және адамды жұмыс істеуге қабілетсіз етеді. Көптеген жағдайларда толық үш белгі – көру өрісін тұтас қабылдау қабілетінің жоқтығы (симультанагнозия), көзді бекітудегі қиындық (окуломоторлық апраксия) және көру арқылы қолды нақты нысанға жылжыту мүмкіндігінің болмауы (оптикалық атаксия) – пациент оңалту кезеңінде ғана байқалуы мүмкін. Балинт синдромымен таныс емес мамандар пациенттің осы белгілердің кез келгені бойынша үміттелген нәтижеге жетпеуін, әділдемелі дәстүрлі терапиядан пайда көре алмайтындығы деп қате диагноз қоюы мүмкін. Балинт синдромының әрбір белгісінің өзіндік ерекшелігі басқа белгілердің оңалту үдерісін қиындатады. Мүгедектердің өзара байланыстылығын ескере отырып, Балинт синдромының белгілерін жиынтық түрде қарастыратын терапиялық протоколдарды әзірлеу үшін қосымша зерттеулер қажет.

Бір мезгілдегі анагнозия

Симултаногнозия – бұл көру өрісіндегі бір мезгілдегі оқиғаларды немесе нысандарды қабылдауға келмейтін жағдай. Балинт синдромы бар адамдар әлемді бір көріністің толық бейнесін көрудің орнына, жеке-жеке нысандар тізбегі ретінде дұрыс емес қабылдайды. Көрнекі назардың бұл кеңістіктік бұзылысы – көріністің жеке элементтерін анықтау қабілеті, бірақ оның жалпы тұтастығын емес – адамның жаһандық гештальт терезесінің, яғни олардың назарының визуалды "терезесінің" тарылуы ретінде сипатталады. Адамдар әлеуметтік көріністердегі нақты бейнелерге көздерін тігуі мүмкін, себебі олар көріністің мағынасына қатысты ақпарат береді. Симултаногнозияда жақсарудың болашақтағы кез келген мүмкіндігі осы бұзылыстың ерекшелігі болып табылатын шектеулі назар терезесін кеңейтумен байланысты болуы мүмкін. Симултаногнозия – бұл терең көру кемістігі. Ол визуалды дисплейде бірнеше нысанды қабылдау қабілетін нашарлатады, бірақ жеке нысандарды тану қабілетін сақтайды. Бір зерттеуде симултаногнозия нысандар арасындағы бәсекелестіктің өте күшті түрінен туындауы мүмкін екендігі көрсетілген, бұл назарды бір нысанды таңдағаннан кейін одан ауыстыруды қиындатады. Симултаногнозиясы бар пациенттердің кеңістіктік көру терезесі шектеулі, олар бір уақытта бір ғана нысанды көре алады. Олар әлемін бөлінген, дақтанған түрде көреді. Сондықтан олар жалпы "үлкен суретті" көре алмай, бір нысанды немесе тіпті жеке нысанның бөліктерін ғана таңдайды. Симултаногнозияда назар терезесінің тарылуы мен дені сау адамдардың қалыпты көру қабілеті арасындағы байланысты тікелей зерттеген бір зерттеу, симултаногнозиясы бар пациенттердің қиындықтарының шектеулі екенін растады. Адам миының негізінен екі функционалдық ағымға бөлінгендігіне көптеген дәлелдер бар: "қайда" ақпаратын өңдейтін омыртқа-жемірік-алдыңғы жол және жеке тұлғаға "не" ақпаратын жеткізетін омыртқа-жемірік-алдыңғы жол.

Көз-қозғалыс апраксиясы

Балинт мұны "көздің психологиялық салқауы" деп атады – көз қозғалысын қалауынша бағыттап, көру нүктесін өзгерте алмау. Окуломоторлық апраксияның басты белгісі – адамның көз қозғалысын бақылауға шамасы келмейді, алайда тік қозғалыстар көбінесе бұзылмайды. Мысалы, олар көздерін қалаған бағытта жылжытуда қиындыққа тап болады. Яғни, саккадтар (көздің жылдам қозғалысы) қалыптан ауыққан. Осы себепті, окуломоторлық апраксиямен ауыратын көптеген пациенттер қоршаған аймақтан келетін нысандарды қадағалау үшін бас айналдыруға мәжбүр болады.

Оптикалық атаксия

Оптикалық атаксия – бұл қолды көру ақпаратын пайдалана отырып нысанға бағыттау мүмкіндігінің жоқтығы, мұнда бұл қабілетсіздікті моторлық, соматосенсорлық, көру өрісінің кемістігі немесе көру қабілетінің нашарлауымен түсіндіруге болмайды. Оптикалық атаксия Балинт синдромында кездеседі, ол көзге көрінетін нысанаға қолды жеткізу бағытының бұзылуымен сипатталады, сонымен қатар қолдың дұрыс бағытталмауы және нысанды ұстау қиындықтарымен бірге жүреді. Бұл визуалды кеңістікті дұрыс қабылдамаумен байланысты емес, нақты визуалды-моторлық бұзылыс саналады. Оптикалық атаксия сондай-ақ визуалды қабылдау кемістігіне байланысты туындайтын қате жеткізу немесе дисметрия деп те аталады. Балинт синдромымен ауыратын науқастың аяқ-қолдарының күші қалыпты болғанына қарамастан, көзбен бақылап қол қозғалысын жасауда қиындықтар туындауы мүмкін. Науқас көз және қол қозғалысының үйлесімсіздігінен нысанға қарап тұрып оны ұстай алмайды. Бұл әсіресе дененің қарсы жағындағы қолда көбірек байқалады. Дисметрия – бұл қол, қол, аяқ немесе көзбен қалаған орынға жеткенде артық немесе жеткіліксіз қозғалу арқылы сипатталатын қозғалыстың үйлесімсіздігі. Ол кейде қашықтықты немесе масштабты дұрыс бағалай алмау ретінде де сипатталады.

Себеп

Балинт синдромындағы көру қиындықтары көбінесе мидың екі жағындағы париеталды-оксипиталдық бөліктерінің зақымдануынан туындайды. Париеталды бөлік – мидың жоғарғы жағының орталық аймағы, ал оксипиталды бөлік – мидың артқы жағы. (Әдетте, бұл уақытша бөлікке әсер етпейді.)

Диагностика

Синдром туралы хабардарлықтың жетіспеуі соқырлық, психоз немесе деменция сияқты дұрыс емес диагнозға алып келуі мүмкін. Екі жақты париетті аймақтардың зақымдануынан кейін кенеттен пайда болатын кеңістіктік қабылдаудың кез келген ауыр бұзылысы Bálint синдромының болуын күшті көрсетеді және оны осы ретте зерттеу қажет. Бір зерттеуде екі жақты дорсальды окципитопариетті аймақтардың зақымдануы Bálint синдромымен байланысты екені көрсетілген.

Нейроанатомиялық дәлелдер

Балинт синдромы екі жақты артқы париеталды қабықша зақымдалған пациенттерде кездеседі. Зақымданудың негізгі себебі және синдром бірнеше инсульт, Альцгеймер ауруы, ми ішілік ісіктер немесе мидың жарақатынан туындауы мүмкін. Прогрессивті көп ошақты лейкоэнцефалопатия және Крейцфельдт-Якоб ауруы да осыған ұқсас зақымдануға себеп болуы мүмкін. Бұл синдром артқы жоғарғы суайдыру аймақтарының зақымдануынан пайда болады, ол париеталды-тоқпандық тамырлық шекаралық аймақ деп те белгілі (Бродманның 19 және 7 аймақтары).

Емдеу

Визуалдық-перцепциялық бұзылулардың, мысалы Балинт синдромының нақты оңалтуы туралы әдебиет өте сирек. Симптомдар мигрень басталғанға дейін де, өткеннен кейін де байқалған жоқ. Кортикобазалды ганглиондық дегенерациясы (КГД) бар науқаста жасалған зерттеуде Балинт синдромының дамуы да анықталды. КГД салдарынан науқас көзінің шеткі өрісіндегі нақты көру объектілеріне көзе алмады. Ол сондай-ақ шеткі өрістегі заттарға қол жеткізе алмады. Бостон диагностикалық афазиясын тексеруден алынған «печенье ұрлығы» суретін көрсеткен кезде бір уақытта бірнеше затты тануда қиындықтар туды. 58 жастағы ер адам ауыр ми жарақатынан кейін 4 ай өткен соң Балинт синдромымен ауырды. Ол ми жарақатынан кейінгі толыққанды оңалту бағдарламасын аяқтаған. 6 ай бойы стационарлық емделуші ретінде оңалту қызметтерін алды. Қолданылған үш бағытты тәсілге мыналар кірді: (а) компенсаторлық стратегиялар, (б) оңалту жаттығулары және (в) оқу дағдыларын түрлі ортада және жағдайда қолдану. Науқас ауруханаға түскенде және шыққанда толыққанды нейропсихологиялық және еңбек терапиясы сараптамасынан өтті. Визуалды-кеңістіктік функцияларды бағалайтын тапсырмаларда нейропсихологиялық тесттердің жақсаруы байқалды, бірақ көбінесе функционалдық және физикалық қабілеттерде жақсару тіркелді. 7 жастағы бала да ұқсас нәтижелер көрсетті. Балаларда бұл синдром түрлі кәсіби қиындықтарға, бірақ ең бастысы мектепте, әсіресе оқуда қиындықтарға әкеледі. Зерттеушілер синдромды жақсырақ тануға шақырады, бұл тиімді оңалту мен ортаға бейімделуге мүмкіндік береді.

Сын

Кейбіреулер Балинт синдромының дұрыстығына күмәндануда. Синдромның үштік бұзылыстарының құрамындағы компоненттер (бір мезгілде көруге келмейтін жағдай, көз қозғалысын бақылаудағы қиындық, көру атаксиясы) әрқайсысы әртүрлі біріктірілген бұзылыстарды көрсете алады.