Апраксия: Қозғалыс жоспарлаудың бұзылуы және емдеу әдістері
Apraxia
Апраксия – мидың зақымдануынан туындайтын қимыл-қозғалыс бұзылысы. Балаларда туа біткен немесе ми травмасынан пайда болады. Симптомдар, түрлері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Апраксия – мидың (әсіресе, артқы тері қабығының немесе шанышқы денесінің) зақымдалуынан туындайтын моторлық бұзылу, ол міндеттерді немесе қозғалыстарды орындау үшін моторлық жоспарлауда қиындықтарға әкеледі. Зақымданудың сипаты бұзылудың ауырлығын анықтайды, ал сезімнің жоғалтылуы немесе сал болудың болмауы қиындық деңгейін түсіндіруге көмектеседі. Балалар апраксиямен тууы мүмкін; оның себебі белгісіз, ал көріністері әдетте дамудың ерте кезеңдерінде байқалады. Өмір бойында пайда болатын апраксия, қабылданған апраксия деп аталады, әдетте мидың жарақатынан, инсульттан, деменциядан, Альцгеймер ауруынан, ми ісігінен немесе басқа да нейродегенеративті аурулардан туындайды. Апраксияның көптеген түрлері әсер ететін нақты қабілетке және/немесе дене бөлігіне қарай жіктеледі. "Апраксия" термині грек тіліндегі ἀ (a) – "сызбасыз" және πρᾶξις (praxis) – "әрекет" сөздерінен шыққан.
Apraxia is a motor disorder caused by damage to the brain (specifically the posterior parietal cortex or corpus callosum), which causes difficulty with motor planning to perform tasks or movements. The nature of the damage determines the disorder's severity, and the absence of sensory loss or paralysis helps to explain the level of difficulty. Children may be born with apraxia; its cause is unknown, and symptoms are usually noticed in the early stages of development. Apraxia occurring later in life, known as acquired apraxia, is typically caused by traumatic brain injury, stroke, dementia, Alzheimer's disease, brain tumor, or other neurodegenerative disorders. The multiple types of apraxia are categorized by the specific ability and/or body part affected. The term "apraxia" comes from the Greek ἀ a ("without") and πρᾶξις praxis ("action").
Емдеу
Апраксиямен ауыратын адамдарды емдеуге логопедиялық терапия, кәсіби терапия және физиотерапия кіреді. Қазіргі уақытта апраксияны емдеу үшін ешқандай дәрі-дәрмек тағайындалмайды, тек терапиялық емдер ғана қолданылады. Жалпы алғанда, апраксияны емдеуге бірнеше себептермен аз назар бөлінеді, соның ішінде жағдайдың жедел сатысында спонтанды түрде шешілуге бейімділігі бар. Сонымен қатар, апраксияны сипаттайтын моторлық дағдылардың автоматты және ерікті араласуының ерекшелігі, егер науқасқа күнделікті өмірде іс-әрекеттерді орындауға түрткі берілсе, олар автоматты түрде орындай алатынын білдіреді. Дегенмен, апраксиямен ауыратын науқастардың күнделікті өмірде функционалдық тәуелсіздігі төмендеуі мүмкін, сондай-ақ апраксияны емдеу бойынша дәлелдер жеткіліксіз. Алайда, апраксияны емдеу туралы әдебиеттерді қарап шығу көрсетіп тұрғандай, бұл салада емдеуді жоспарлау әлі де бастапқы кезеңде болғанымен, апраксияны емдеу үшін белгілі бір аспектілерді қосуға болады. Бір әдіс – реабилитациялық емдеу, ол апраксияға және күнделікті өмірлік жағдайларға (ADL) жағымды әсер етеді. Апраксиямен ауыратын науқастарға ауытқудың ауырлығына байланысты баламалы және толықтырушы коммуникацияның түрлерін пайдалану қажет болуы мүмкін. Жоғарыда айтылған қол жестілерінен басқа, қажет болған жағдайда науқастар коммуникация тақталарын немесе одан да күрделі электрондық құрылғыларды қолдана алады. Апраксиямен ауыратын науқасты емдеудің ең тиімді жолы ретінде ешқандай бір терапия түрі немесе тәсілі дәлелденбеген, себебі әр науқастың жағдайы ерекше. Бірақ, отбасы мүшелері мен достарының қолдауымен жеке сеанстар ең жақсы нәтиже береді. Әркім емге әртүрлі жауап беретіндіктен, кейбір науқастарда айқын жақсару байқалады, ал басқаларында үлкен прогресс болмайды. Апраксияны емдеудің жалпы мақсаты – сөйлеудің моторлық жоспарларын емдеу, емес фонема (дыбыс) деңгейінде емдеу. Сөйлеу апраксиясы бар адамдар мақсатты сөздерді қайталау және сөйлеу жылдамдығына баса назар аударатын ем алуы керек. Апраксияны емдеудің жалпы мақсаты – сөйлеудің түсініктілігін, сөйлеу жылдамдығын және мақсатты сөздерді дұрыс айтуды жақсарту.
Treatment for individuals with apraxia includes speech therapy, occupational therapy, and physical therapy. Currently, no medications are indicated for the treatment of apraxia, only therapy treatments. Generally, treatments for apraxia have received little attention for several reasons, including the tendency for the condition to resolve spontaneously in acute cases. Additionally, the very nature of the automatic voluntary dissociation of motor abilities that defines apraxia means that patients may still be able to automatically perform activities if cued to do so in daily life. Nevertheless, patients experiencing apraxia have less functional independence in their daily lives, and that evidence for the treatment of apraxia is scarce. However, a literature review of apraxia treatment to date reveals that although the field is in its early stages of treatment design, certain aspects can be included to treat apraxia. One method is through rehabilitative treatment, which has been found to positively impact apraxia, as well as ADLs. Patients with apraxia may need to use a form of alternative and augmentative communication depending on the severity of the disorder. In addition to using gestures as mentioned, patients can also use communication boards or more sophisticated electronic devices if needed. No single type of therapy or approach has been proven as the best way to treat a patient with apraxia, since each patient's case varies. One on one sessions usually work the best, though, with the support of family members and friends. Since everyone responds to therapy differently, some patients will make significant improvements, while others will make less progress. The overall goal for treatment of apraxia is to treat the motor plans for speech, not treating at the phoneme (sound) level. Individuals with apraxia of speech should receive treatment that focuses on the repetition of target words and rate of speech. The overall goal for treatment of apraxia should be to improve speech intelligibility, rate of speech, and articulation of targeted words.
Болжам
Апраксиямен ауыратын адамдардың болжамы әртүрлі. Ем-терапияның нәтижесінде кейбір науқастардың жағдайы айтарлықтай жақсарады, ал басқаларында жақсару өте аз болады. Апраксиямен ауыратын кейбір адамдарға коммуникация құралдары көмектесуі мүмкін. Дегенмен, көптеген апраксиямен ауыратын адамдар тәуелсіздікке ие бола алмайды. Аяқ-қолдың кинетикалық және/немесе қозғалыс апраксиясы бар адамдар өздеріне немесе басқаларға зиян келтіруі мүмкін әрекеттерден сақтануы керек. Апраксиямен ауыратын науқастарға қолдау көрсету үшін еңбек терапиясы, физиотерапия және ойын терапиясы да қарастырылуы мүмкін. Бұл емдеу түрлері сөйлеу терапевтімен бірлесіп, апраксиямен ауыратын адамдарға ең тиімді терапияны ұсынуға мүмкіндік береді. Алайда, апраксиясы бар адамдар моторикалық қозғалыстарын бақылауда қиындықтарға тап болғандықтан, инсульт немесе басқа да ми зақымдануларынан кейінгі еңбек терапиясы күрделі болуы мүмкін.
The prognosis for individuals with apraxia varies. With therapy, some patients improve significantly, while others may show very little improvement. Some individuals with apraxia may benefit from the use of a communication aid. However, many people with apraxia are no longer able to be independent. Those with limb kinetic and/or gait apraxia should avoid activities in which they might injure themselves or others. Occupational therapy, physical therapy, and play therapy may be considered as other references to support patients with apraxia. These treatments could work along with the SLP to provide the best therapy for people with apraxia. Because people with limb apraxia may have trouble directing their motor movements, however, occupational therapy for stroke or other brain injury can be difficult.