Кіріспе

2003 жылы Иракқа басып кіруге қарсы белсенді қозғалыс.

Иракқа Адамдық Қалқан әрекеті – 2003 жылы Иракқа басып кіру кезінде АҚШ бастаған коалициялық күштердің белгілі бір нысандарды бомбалауын болдырмау мақсатында адам қалқандары болып әрекет ету үшін Иракқа сапарлаған адамдардың тобы.

Хронологиясы

2002 жылдың желтоқсан айында, АҚШ теңіз жаяуының бұрынғы әскери қызметшісі және Персия шығанағы соғысының қатысушысы Кеннет О’Киф, АҚШ азаматтығынан бас тартуға бірнеше рет әрекеттенген болатын. Ол көптеген батыс азаматтарын Иракқа көшіп, "Адамдық қалқан" ретінде орналасуға шақырды. Бұл әрекет ақырында "Шындық, Әділет және Бейбітшілік" (TJP) Иракқа адамдық қалқан әрекеті деп аталды. О’Киф наразылықтар мен петицияларның басып алуды тоқтатуға ешқандай мүмкіндік бермейтініне және Ирактағы стратегиялық мақсаттарда орналасқан батыс азаматтарының көп болуы соғыстың жалғыз тиімді тоқтатушы факторы болады деп сенді. Ол мыңдаған адамдық қалқандарды осы жерлерге орналастырудың саяси тұрғыдан басып алуды мүмкін емес ететінін мәлімдеді. О’Киф Иракқа келгенге дейін Саддам Хусейнді "әсіресе зорлықпен билеуші диктатор" және "жаппай кісі өлтіруші" деп мойындады; бұл қадамның мақсаты адамдық қалқандардың Саддамның қарапайым құрбандықтары деген қабылдауын жою болды деп болжанды. Нәтижесінде ол Саддамнан қолдау алмады, Иракқа барғаннан кейін оның ықпалы тез төмендеді және ақырында басып алудан бірнеше күн бұрын елден шығарылды. Депортациядан бұрын ол Саддамның ең қорқынышты қылмыстары кезінде Батыс тарапынан қолдау көрсетілгенін бірнеше рет мәлімдеді; соңында ол соғыстан ең көп зардап шегетін Ирак халқы екенін айтты. 2003 жылдың қаңтар айында соғысқа қарсы белсенділер тобы О’Кифке Лондонда қосылып, жоспарды іске асыруға кірісті. 2003 жылдың 25 қаңтарында 50 еріктілер тобы Лондоннан Бағдадқа адамдық қалқан ретінде әрекет ету ниетімен аттанды. Автобустармен Еуропа мен Түркияны кезіп, жол бойы тағы да еріктілерді жинады, барлығы шамамен 75 адамды құрады. Наурыз айында Иракқа басып кіруге дейін 200-ден 500-ге дейін адам елге жеткені анықталды. Бағдадқа жеткен соң, басып алуды болдырмау үшін жеткілікті адамдық қалқандар болмайтыны болжамымен стратегия жасалды. Бұл белсенділердің өз еркімен Бағдадтың және мүмкін Басраның стратегиялық нысандарына орналасуын, осы орындарды бомбалауды болдырмау мақсатын көздеді. Қай жерді таңдау керектігі туралы ішкі пікір алмасулар көп болды. Ақырында еріктілер Әл-Даура электр стансасына, Бағдадтың оңтүстік электр стансасына, 7 сәуір су тазарту зауытына, Әл-Даура су тазарту зауытына, Теджио азық-түлік силососына, Әл-Даура мұнай өңдеу зауытына және Әл-Мамун телекоммуникациялық кешеніне жіберілді. Ирак үкіметімен тығыз жұмыс істеу қажеттілігі көптеген "қалқан" еріктілерінің көңілінен шықпады. Кейбіреулер бұл тізім олардың тәуелсіздігіне нұқсан келтіреді деп ойлады. Басқалары мектептерде, ауруханаларда және жетімдер үйлерінде жұмыс істегенді жөн көреді. Бұл "қалқан" еріктілері Ирактан кетті. Қалғандары осы орындарда тұрып, олардың тізімі Бас штаб басшыларына Женева конвенциясының 54-бабының қосымша хаттамасын бұзу туралы өтінішпен бірге жіберілді. Хаттарға жауап келмеді. Бағдадтағы "қалқан" еріктілерінің саны шамамен 500-ге жетті, бірақ Бағдадқа шабуылды тоқтату үшін мыңдаған адамның болуы қажеттігін түсіну, Біріккен Ұлттар Ұйымының соғысты болдырмау әрекеттерінің сәтсіздігімен бірге бомбалаудың жақын екенін көрсетті. "Қалқандардың" көп бөлігі қалуды, ал қалғандары кетуді таңдады. О’Киф сияқты кейбіреулері Ирак үкіметімен елден шығарылды. Басқалары, оның ішінде 21 жасар жас фотожурналист Том Хёрндалл, адамдық қалқандардың қызметін бақылау және олармен жұмыс істеу үшін Бағдадтан кетті, себебі олардың іс-қимылдарына алаңдаушылық білдірді. Кейін ол Палестина аумағына барып, онда Израиль сарбазының қолынан қаза тапты. Соғыс кезінде Бағдадта қалған 80 "қалқанның" ешқайсысы қаза таппады немесе жарақат алмады. Олардың тұрған орындары жойылған жоқ. Жаңа Зеландиядан келген Гордон Слоун бастаған еріктілердің шағын тобы әскери нысандарға жақын емес екендігін тексеру үшін нысандарды тексеру жұмыстарын жүргізді. Бұл олардың Ирактың бірінші шығанақ соғысы кезінде Саддам Хусейндің өкілі болған және Баасшы Ирак үкіметінің билігімен белсенділерді қабылдап отырған "Достық, бейбітшілік және ынтымақ" ұйымының басшысы доктор Абдул Разак аль Хашимимен келіспеушілікке әкелді. Басып алудың жақындауымен Хашими Слоанның зерттеулеріне ренжіді, кездесу шақырды және белсенділерден нысандарға орналасуды немесе Ирактан кетуді сұрады. Хашимидің кездесуі кейбір жетекші еріктілер тарапынан қымбатқа түсетін саяси қателік болды деп айтылды. Бұл волонтерлер арасында үлкен алаңдаушылықты туғызды және бұқаралық ақпарат құралдарында жағымсыз хабарлар тарады, соның ішінде белсенділерді әскери нысандарға орналастыруға мәжбүрлеу туралы жалған ақпараттар. Осы сәтте британдық еріктілердің бір бөлігі Лондонға, сондай-ақ екі қабатты қызыл автобустармен және олардың иесімен бірге қайтуға бел буды, олар бастапқыда келгеннен кейін көп ұзамай қайтып кететін болған. Барлық қорғалған нысандардың ішінде тек Әл-Мамун телекоммуникациялық кешені – Женева конвенциясы бойынша заңды нысана болып саналатын – адамдық қалқандар шығып кеткеннен бір күн кейін бомбаланды. АҚШ-тың соғысқа дейінгі саяхаттарына тыйым салғандары үшін АҚШ-тан келген адамдық қалқандар айып төлеуге және/немесе түрмеге қамалуға жазаланды. Адамдық қалқандардың конвойы кеткеннен кейін бір күн өткен соң, Ақ үй басшысының баспасөз хатшысы Эндрю Кард бұл әрекетті айыптайтын мәлімдеме жасады, ал Fox News АҚШ басшылары АҚШ-тан келген адамдық қалқандарды соғыс қылмысы үшін қудалауды қарастырып жатқанын хабарлады. О’Кифпен өткен дебаттан кейін Жона Голдберг: "О’Киф және оның достары объективті түрде Саддам Хусейін мен оның қанды режимін қолдайды, өйткені олар оны өз денелерімен қорғауға лайық деп санайды. Олардың батылдығы бар шығар, бірақ олар әлі де ақымақтар, және Саддам оларға риза боларына сенімдімін" деді. Швециялық бейбітшілік және төрелік қоғамының төрайымы Мария Эрманно Ирак шенеуніктері адамдық қалқандар үшін көлік, тұру және баспасөз мәслихаттарын ұйымдастырып жатқанын және олардың Саддам Хусейін тарапынан үгіт мақсатында қолданылып жатқанын хабарлады: "Иракқа барып, онда режимінің есебінен өмір сүру және әрекет ету, содан кейін сіз қорқынышты диктаторды қолдап отырсыз. Мен бұл әдіс мүлдем дұрыс емес деп ойлаймын", - деді Эрманно швед радиосына берген сұхбатында. Ирак үкіметі де адамдық қалқандардың әрекеттерін ынталандырғаны және жеңілдеткені үшін сынға ұшырады, өйткені бұл халықаралық құқықты және Женева конвенциясының I хаттамасының 20-бабын бұзу болып табылды.