Ирак Ұлттық Конгресі: АҚШ-тың құрылысы және Саддам Хүсейінге қарсы күрес

Кіріспе

Ирак ұлттық конгресі (ИҰК; المؤتمر الوطني العراقي) – 2015 жылы қайтыс болған Ахмет Чалаби басқарған ирактық саяси партия. Ол Персия шығанағы соғысынан кейін АҚШ үкіметінің көмегімен және бағыттылығымен, Ирак президенті Саддам Хусейнді құлату үшін құрылған бірлескен оппозициялық ұйым болды.

Тарих

INC Парсы шығанағындағы соғыстан кейін Саддамға қарсы топтардың қызметін үйлестіру үшін құрылды. Содан кейін президент Джордж Буш 1991 жылдың мамыр айында Саддамды жою үшін жағдай жасау үшін Орталық барлау агенттігіне басшылық ететін президенттік шешімге қол қойды. Саддамға қарсы топтарды үйлестіру осы стратегияның маңызды бөлігі болды. INC атауын қоғамдық қатынастар сарапшысы Джон Рендон («Rendon Group» агенттігінен) ойлап тапқан және топты АҚШ қаржыландырған. Топ 1990 жылдары құпия түрде миллиондаған доллар қаржы алды, ал 1998 жылы Иракты азат ету туралы заң қабылданғаннан кейін жылына шамамен 8 миллион доллар ашық қаржыланды. INC-ті құруға және қаржыландыруға американдық ЦРУ-дың ерте жылдардағы терең араласуы көптеген адамдарды топты шынайы ирактық оппозиция органы емес, «ЦРУ-дың өнімі» деп қарастыруға әкелді. INC Саддамның қарсыластарының күш біріктірудің алғашқы маңызды әрекеті болды, ол барлық діндердегі күрдтерді, сунниттер мен шиит арабтарын (ислам фундаменталистері мен секулярлықтарды) және мұсылман емес арабтарды; сондай-ақ монархистерді, ұлтшылдарды және бұрынғы әскери шенеуніктерді біріктірді. 1992 жылдың маусым айында Венада ондаған оппозициялық топтардың 200-ге жуық делегаты, сондай-ақ Ирактың екі негізгі күрд жасақтары – қарсыласты Күрдстан демократиялық партиясы (КДП) және Күрдстан патриоттық одағы (ПУК) жиналды. 1992 жылдың қазан айында шииттік топтар, соның ішінде SCIRI және әл-Дауа коалицияға қосылды және INC күрдтер бақылайтын Солтүстік Иракта маңызды кездесу өткізді, онда Басшылық кеңесі мен 26 мүшелі атқару комитеті сайланды. Басшылардың арасында Иракқа конституциялық монархияны қайтаруды талап еткен монархист Шариф Али бин әл-Хусейн, орташа шиит мұсылман дін қызметкері Мұхаммед Бахр әл-Уллум; бұрынғы ирактық генерал Хасан Нақиб; және Масуд Барзани болды. Ахмед Чалаби, Иракта тұратын америкалық шиит және математик, топтың басшысы болды. INC-тің саяси платформасы «конституциялық, демократиялық және көп түрлі Ирактағы адам құқықтары мен заң үстемдігін»; Ирактың аумақтық тұтастығын сақтауды және Біріккен Ұлттар Ұйымының Иракқа қатысты қаулыларына қоса алғанда, халықаралық құқыққа толық сәйкес келуді уәделеді. INC-дегі келіспеушіліктер ақырында оның ыдырауына әкелді. 1994 жылдың мамыр айында екі негізгі күрд партиясы аумақ және басқа да мәселелер бойынша бір-бірімен соғыса бастады. INC-дегі қиындықтардың күшеюі нәтижесінде АҚШ Айад Аллауи басқаратын Ирак ұлттық келісімін (ИНА) сияқты ирак режимін қауіпке ұшырататын басқа оппозициялық күштерді іздеуге кірісті. Күрд партиялары арасындағы бәсекелестік КДП-ны Саддам Хусейннен қарулы қолдау сұрауға итермеледі, Арбил қаласын қарсыласты ПУК-тан басып алу үшін. Ирак бұл сұранысты пайдаланып, 200 оппозициялық мүшені өлімге кесіп, 2000-ға жуық адамды тұтқындаған әскери шабуыл жасады. 650 оппозиционер (көбінесе INC) АҚШ Бас прокурорының рұқсатымен АҚШ-қа эвакуацияланып, қайта орналастырылды. INC КДП мен ПУК арасындағы бітімгершілік келіссөздерінде орталық рөл атқарды. Кейіннен INC көптеген құраушы топтардың INC шаңырағынан шығуына, оның халықаралық демеушілерінен (соның ішінде АҚШ-тан) қаржыны тоқтатуға және ирактық барлау қызметтерінің, әсіресе 1995 жылғы сәтсіз төңкеріс әрекетінен кейін қысымына ұшырады. Алайда, 1998 жылы АҚШ Конгресі Иракты азат ету туралы заң арқылы Ирак оппозициясына 97 миллион АҚШ долларын әскери көмек ретінде бөліп берді, ол негізінен INC-ге арналған. 2002 жылдың наурызында Сеймур Херш «The New Yorker» журналында «INC қолдауымен Ирактың ішінде мұнай өңдеу заводтары мен басқа да нысандарды нысанаға алған саботаж операцияларын жүргізіп жатқан эмигранттар тобы» деп хабарлады. «Соңғы шабуыл 23 қаңтарда болды, INC өкілінің айтуынша, «жергілікті диссиденттер» атқан зымыран Бағдаттың солтүстігіндегі үлкен Байджи мұнай өңдеу зауытына тиіп, 12 сағаттан астам уақыт бойы өртке әкелді». Алайда Херш былай қосты: «Чалабидің әлеуетті пайдалылығы туралы дау бюрократияны алаңдатады, өйткені Пентагонның азаматтық басшылығы оппозицияны тек INC ғана жетектей алатынын талап етуді жалғастыруда. Сонымен қатар, бұрынғы әкімшілік шенеунігі маған: «Пентагон мен вице-президент кеңсесінен басқа барлығы INC-тен бас тартуды қалайды» деді. INC-ті сынға алғандар Чалабидің жылдар бойы жұмсаған күшіне және миллиондаған доллар АҚШ көмегіне қарамастан, бүгінде Ирактағы көптеген топтар арасында танымал емес екенін атап көрсетеді. «Егер Чалаби сол адам болса, Саддамды құлатудан кейін азаматтық соғыс басталуы мүмкін», - деді бұрынғы ЦРУ оперативтігі. Пентагонның бұрынғы жоғары лауазымды шенеунігі: «Президент бұйыра алмайтын кейбір нәрселер бар, ал ішкі оппозиция солардың бірі». Бұл алаңдауларға қарамастан, Херш INC-тің әкімшіліктегі және оның маңындағы қолдаушылары, соның ішінде Пол Вулфовиц пен Ричард Перл Чалаби сияқты, кез келген күш көрсету Ирактың ішінде Саддамға қарсы бүлікке бірден әкелетініне сенетінін хабарлады және ол тез кеңейеді. «[INC-тің] барлауы мүлдем сенімді емес», - деді Винсент Каннистраро, бұрынғы ЦРУ шенеунігі және терроризмге қарсы сарапшы. «Оның көп бөлігі үгіт. Оның көп бөлігі Қорғаныс министрлігі естігісі келетін нәрсені айтудан тұрады. Оның көп бөлігі Чалабидің өзінің президенттік амбицияларын қолдау үшін қолданылады. Олар барлау мен үгіт арасында ешқандай айырма жасамайды, Чалаби олардан естігісі келетін нәрсені айтатын болжамды хабарласушылар мен дезертирлерді пайдаланады, [жасалма ақпаратты құрады], ол тікелей президенттік және вице-президенттік сөздерге енеді». (Дрейфус, 2002 жылдың желтоқсаны). Чалаби Иракқа басып кіруден бұрын ирланд сценарийшісі Эоган Харриснен телеарнада сөйлеу техникасын үйренді. 2003 жылдың ақпанында Буш әкімшілігі соғысқа дайындықтарын аяқтаған кезде INC-тің АҚШ басып кіргеннен кейін Ирак үкіметі болу жоспарына қатысты ішкі дау басталды. Чалаби «соғыс басталғанда уақытша үкімет жариялауды» қалады, бұл жоспар «Пентагон мен Конгрестегі Чалабидің ең ынталы қолдаушыларын алаңдатты, өйткені эмигранттардан құралған уақытша үкіметтің жариялануы Ирактың ішіндегі Саддамға қарсы сезімді бөліп тастауы мүмкін екенінен қорқады». Ирак соғысы кезінде АҚШ Ирак ұлттық конгресінің бақылауындағы ирактық эмигранттардан құралған жасақ – Ирактың бос күштерін құрды және американдық күштермен бірге шайқасты. INC күштерінің жабдықталуы нашар болғандығы және көбінесе заңсыз әрекеттерге қатысқандығы хабарланды.

INC was set up following the Persian Gulf War to coordinate the activities of various anti Saddam groups. Then President George H. W. Bush signed a presidential finding directing the Central Intelligence Agency to create conditions for Saddam's removal in May 1991. Coordinating anti Saddam groups was an important element of this strategy. The name INC was reportedly coined by public relations expert John Rendon (of the Rendon Group agency) and the group was funded by the United States. The group received millions in covert funding in the 1990s, and then about $8 million a year in overt funding after the passage of the Iraq Liberation Act in 1998. The deep involvement of the American CIA in the creation and early funding of the INC in its early years led many to consider the group a "creation of the CIA" rather than an organ of genuine Iraqi opposition. INC represented the first major attempt by opponents of Saddam to join forces, bringing together Kurds of all religions, Sunni and Shi'ite Arabs (both Islamic fundamentalist and secular) as well as non Muslim Arabs; additionally monarchists, nationalists and ex military officers. In June 1992, nearly 200 delegates from dozens of opposition groups met in Vienna, along with Iraq's two main Kurdish militias, the rival Kurdistan Democratic Party (KDP) and the Patriotic Union of Kurdistan (PUK). In October 1992, major Shi'ite groups, including the SCIRI and al Dawa, came into the coalition and INC held a pivotal meeting in Kurdish controlled northern Iraq, choosing a Leadership Council and a 26 member executive council. The leaders included monarchist Sharif Ali bin al Hussein that called for the return of a constitutional monarchy for Iraq, moderate Shi'ite Muslim cleric Mohammad Bahr al Ulloum; ex Iraqi general Hasan Naqib; and Masoud Barzani. Ahmed Chalabi, a secular Shi'ite Iraqi American and mathematician by training, became head of the group. INC's political platform promised "human rights and rule of law within a constitutional, democratic, and pluralistic Iraq"; preservation of Iraq's territorial integrity, and complete compliance with international law, including United Nations resolutions relating to Iraq. Differences within INC eventually led to its virtual collapse. In May 1994, the two main Kurdish parties began fighting with each other over territory and other issues. As a result of the growing difficulties within INC, the United States began seeking out other opponents who could threaten the Iraqi regime, such as the Iraqi National Accord (INA), headed by Ayad Allawi. The rivalries between the Kurdish parties prompted the KDP to seek armed support from Saddam Hussein for its capture of the town of Arbil from rival PUK. Iraq took advantage of the request by launching a military strike in which 200 opposition members were executed and as many as 2,000 arrested. 650 oppositionists (mostly INC) were evacuated and resettled in the United States under parole authority of the US Attorney General. INC played a central role in the truce negotiations between KDP and PUK. INC was subsequently plagued by dissociation of many of its constituent groups from the INC umbrella, a cutoff of funds from its international backers (including the United States), and continued pressure from Iraqi intelligence services especially after a failed 1995 coup attempt. In 1998, however, the US Congress authorized $97 million in U. S. military aid for Iraqi opposition via the Iraq Liberation Act, intended primarily for INC. In March 2002, Seymour Hersh reported in The New Yorker that "exile groups supported by the INC have been conducting sabotage operations inside Iraq, targeting oil refineries and other installations. The latest attack took place on January 23rd, an INC official told me, when missiles fired by what he termed 'indigenous dissidents' struck the large Baiji refinery complex, north of Baghdad, triggering a fire that blazed for more than twelve hours." However, Hersh added, "A dispute over Chalabi's potential usefulness preoccupies the bureaucracy, as the civilian leadership in The Pentagon continues to insist that only the INC can lead the opposition. At the same time, a former Administration official told me, 'Everybody but the Pentagon and the office of the Vice President wants to ditch the INC.' INC's critics note that Chalabi, despite years of effort and millions of dollars in American aid, is intensely unpopular today among many elements in Iraq. 'If Chalabi is the guy, there could be a civil war after Saddam's overthrow,' one former C. I. A. operative told me. A former high level Pentagon official added, 'There are some things that a President can't order up, and an internal opposition is one.'" Notwithstanding these concerns, Hersh reported that "INC supporters in and around the Administration, including Paul Wolfowitz and Richard Perle, believe, like Chalabi, that any show of force would immediately trigger a revolt against Saddam within Iraq, and that it would quickly expand." "The [INC's] intelligence isn't reliable at all," said Vincent Cannistraro, a former senior CIA official and counterterrorism expert. "Much of it is propaganda. Much of it is telling the Defense Department what they want to hear. And much of it is used to support Chalabi's own presidential ambitions. They make no distinction between intelligence and propaganda, using alleged informants and defectors who say what Chalabi wants them to say, [creating] cooked information that goes right into presidential and vice presidential speeches." (Dreyfuss, December 2002). Chalabi received training in television presentation techniques from the Irish scriptwriter Eoghan Harris prior to the invasion of Iraq. In February 2003, as the Bush administration neared the end of its preparations for war, an internal fight erupted over INC's plan to actually become the government of Iraq after the U. S. invasion. Chalabi wanted to "declare a provisional government when the war starts," a plan that "alienated some of Mr. Chalabi's most enthusiastic backers in the Pentagon and in Congress, who fear the announcement of a provisional government made up of exiles would split anti Saddam sentiment inside Iraq." During the Iraq War, the United States created the Free Iraqi Forces, a militia made of Iraqi expatriates and under the control of the Iraqi National Congress, fought alongside American forces. The INC's forces were reportedly ill equipped, often engaged in lawless activities,

Ирак соғысының бірінші кезеңі аяқталғаннан және Ирактың баасистік үкіметі құлатылғаннан кейін, Чалаби бар үкіметтік кеңес құрылды, бірақ уақытша премьер-министрді таңдау кезінде қарсыласты Ирак ұлттық келісімінің басшысы Айад Аллауи таңдалды. 2004 жылдың мамырында АҚШ әскерилері Иракта тұратын Ирак ұлттық конгресі мүшелерінің үйлеріне шабуыл жасады. 18 мамырда Пентагон INC-ге, ұйым жинаған барлау үшін айына шамамен 340 000 доллар көлемінде қаржы жөнелтуін тоқтатыпты. Әскери күштер нені іздеп жатқаны белгісіз, бірақ Ахмед Чалаби өкілі Чалабидің қару қолданып, 2004 жылдың 30 маусымында Иракқа егемендікті беруге дайындалып жатқан АҚШ енгізіп жатқан жеңілдіктерді қабылдауға мәжбүр болғанын айтты. Чалаби бұл трансферге сын көзбен қарады, өйткені АҚШ тым көп билікке ие болды. 2005 жылғы қаңтардағы Ирак сайлауына дайындық күтіліп жатқанда INC Біріккен Ирак альянсымен, негізінен шииттік топтардан құралған коалициямен ажырасып, өзінің көп ұлтты коалициясын құрды, ол Ұлт...