Кіріспе

Калгари қаласындағы, Канададағы өнер және тарих мұражайы.

Гленбоу мұражайы – Альберта провинциясының Калгари қаласында орналасқан Батыс Канада аймақтық өнер және тарих мұражайы. Мұражай Батыс Канада тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде халықтардың көзқарастарына баса назар аударады. Гленбоу 1955 жылы заңгер, кәсіпкер және қайырымды Эрик Лафферти Харвидің жеке коллекциясынан алынған материалдар негізінде коммерциялық емес қоры ретінде құрылды. Мұражай 1976 жылы Калгари қаласының орталық бөлігіне көшірілді. Ол Калгари, Альберта және Канада үкіметтері, жеке донорлар мен Харвидің қорлары есебінен қаржыландырылады. 2019 жылы Гленбоу мұражайын 148 668 адам барып көрді. Қазіргі таңда мұражай 2021 жылы күрделі жөндеуге жабылды және 2026 жылы қайта ашылуы күтілуде.

Ерте тарих

Гленбоу мұражайының бастауы Альберта заңгері және кәсіпкері Эрик Лафферти Харвиден басталады. Харви 1920-1930 жылдары мұнай және газ саласында белсенді болды, W. S. Herron's Okaita Oils компаниясының директоры және Turner Valley-дегі British American Oil операцияларының заңгері қызметін атқарды. 1941 жылдан бастап Харви Эдмонтон аймағындағы минералды құқықтарды сатып алып, оларды Leduc No. 1 мұнай кенішіне бұрғылаған Imperial Oil Company-на жалға берді. Харви бір түндік миллионерге айналды, ал Redwater-дегі минералды кен орындарындағы табыстардан кейін Харвидің қалтасы одан әрі толықты. Харви 1955 жылы Харвидің ранчосы және Кокрейннен 1,9 шақырым шығысқа қарай орналасқан Канадалық Тынық мұхиты темір жолы станциясының атымен аталатын Гленбоу қорына негіз салды. Оның мақсаты – Батыс Канаданың тарихы мен мұрасын, негізінен өнер, құжаттар мен артефакттарды жинау және сақтау арқылы жақсырақ түсінуге көмектесу. Ұйымның бастапқы мақсаты – артефакттарды жинап, коллекцияны көрсете үшін серіктестермен және басқа мұражайлармен ынтымақтастық құру болды. Қордың бас кеңсесі белгілі кәсіпкер және ет өңдеуші Уильям Ропер Хуллдың бұрынғы үйі – Уильям Ропер Хулл ранчосында орналасқан. Алғашқы қор кітапханадан, архивтерден, өнер коллекциясынан, тарихи зерттеулер бөлімінен және Банф қаласындағы Лукстон мұражайынан тұрды, бірақ кейіннен фотосурет, археология, этнология және мұражай бөлімін қамту үшін кеңейтілді. Қор ретінде институт 1958-59 жылдары Ричард Форбистің "Ескі әйелдердің бизонға аулау орны" археологиялық жобасы сияқты археологиялық жобаларды қаржыландырды. Харви сол кезде аса сұранысқа ие болмаған Батыс Канада мәдениеті мен тарихының элементтерін жинауға тырысты, бұл коллекцияны иелері "қоқыс" деп санайтын және қор үшін төмен бағамен сатып алынған заттар арқылы жылдам өсіруге мүмкіндік берді. Қордың коллекциясы тез арада Хулл ранчосының үйін басып қалды, археология бөлімі Калгари университетінің археология факультетіне көшірілді, осы оқу орны археология факультетін құрған кезде. Харви Солтүстік Американың жергілікті халықтарынан артефакттарды жинауға ерекше қызығушылық танытты, бұл оның қордың бірінші директоры Дуглас Личманды таңдауында көрінді. Қор Батыс Канаданың жәдігерлерін жинауға бағытталған, бірақ Харви әлемнің түкпір-түкпірінен өзін қызықтырған жәдігерлерді жинауды жалғастырды, нәтижесінде қор екі түрлі коллекцияны – Canadiana және Harvieana деп сипаттады. Неміс-американдық жануарлар дүниесі суретшісі Карл Рунгиуспен танысқаннан кейін Харви оның мүмкіндігінше көп туындыларын сатып алуға тырысты, Банфтегі оның бүкіл студиясын сатып алды және қызметкерлерін Нью-Йоркке оның басқа туындыларын табу үшін жіберді, ақырында Рунгиустың 2600 жұмысына ие болды. Харви өзінің байлығын Альбертаға бүкіл әлемнен келген суретшілерді, соның ішінде Джон Гилрой мен Пилкингтон Джексонды шақыруға жұмсады.

ГленбоуАльберта институтын құру

1964 жылы Альберта үкіметінің көмегімен Гленбоу қоры мен Альберта үкіметі мұражайы ашылды. Қор экспонаттармен, қызметкерлермен және сараптамамен қамтамасыз етілді, ал Альберта үкіметі ескі Калгари сот үйін және күтім шығындарын ұсынды. Сот үйі қор мен экспонаттар үшін тым кішкентай болып шықты, сондықтан 1965 жылы қордың мұрағат және кітапхана бөлімі Калгари қалалық кітапханасына көшірілді. Келесі маңызды оқиға 1966 жылы болды, осы жылы денсаулығына қатысты мәселелерге тап болған Харви өзінің жинағын Альберта халқына 100 жылдық мерекелік сыйлық ретінде табыс етті. Сыйлық Альберта заңнамалық жиналысы 1966 жылдың 15 сәуірінде «Гленбоу–Альберта институтын құру туралы» заңды қабылдаған кезде ресми түрде бекітілді. Жаңа институт ерікті кеңеспен басқарылды, онда кеңестің үштен бір бөлігін Альберта үкіметі, үштен бір бөлігін Девон қоры тағайындады, ал үштен бір бөлігін институт мүшелері сайлады. Институт бастапқыда Харви мен Альберта үкіметінен түскен 5 миллион долларлық қаржымен қамтамасыз етілді. 1973 жылдың 15 наурызында институт Калгари қаласының мұрағатшысы болып тағайындалды және қалалық әкімшілік жұмысында қажет емес барлық құжаттар институтта сақталуға тиіс болды. 1973 жылы Гленбоу институтының өсіп келе жатқан коллекциясын орналастыру үшін жаңа, миллион долларлық құрылыс салу жоспарлары аяқталды. Альберта үкіметі Калгари мұнарасының қарсы жағында сегіз қабатты ғимарат салды. Құрылыс 1976 жылдың 22 қыркүйегінде аяқталып, көпшілікке ашылды. 1980-ші жылдарда мұнай бағасы төмендеген кезде Гленбоу мұражайы күрт қаржылық қиындыққа тап болды. 1983 жылы мұражай 400 000 долларлық дефицитін байқады және егер қаржы жинау мүмкін болмаса, 1983 жылдың жазында жабылатынын мәлімдеді. 1976 жылы жаңа ғимарат ашылғаннан бері ұйым жылдық қаражатын асырып жұмсап, тапшылық тудырды, ал экономикалық төмендеумен байланысты корпоративтік қайырымдылықтар жұмыс ақшасын одан әрі азайтты. Альберта үкіметі кітапхана мен мұрағатты ашық ұстау үшін бір реттік 150 000 долларлық грант берді, ал Альберта тұрғындары бір ай ішінде 240 000 доллардан астам ақша жинады, бірақ бұл сома мұражайдың бұрынғы деңгейде жұмыс істеуі үшін қажетті қаражаттан кем болды.

Қазіргі тарих

2007 жылы үшінші қабатта «Мавериктер» атты тұрақты көрме ашылды; бұл көрме Альберта тарихын 48 ықпалды және ерекше тұлғалар арқылы баяндайды. 2013 жылдан бастап президент және бас директор – бұрынғы Бағдарламалар мен көрмелер вице-президенті және директорлар кеңесінің мүшесі Донна Ливингстон. Бұрынғы президенттер мен бас директорлар қатарында Майк Робинсон және Джефф Сполдинг бар. 2021 жылы Гленбоу мұражайы мемлекеттік көздерден барлығы 94 миллион доллар қаржы тартты, оның ішінде Канада және Альберта үкіметтерінен 40 миллион доллардан, ал Калгари қаласынан 14 миллион доллар бөлінді. Мұражай жаңарту жұмыстары үшін жекелеген көздерден қосымша 40 миллион доллар іздейді. Жобаның жалпы құны 115 миллион долларды құрайды, оның ішіндегі қаржы капиталдық шығындарға, ал қалған қаражат операциялық шығындар мен болашақ бағдарламаларға жұмсалады. 2022 жылдың ақпан айынан бастап Шоу отбасы қорының 25 миллион долларлық қайырымдылығының арқасында мұражайға кіру тегін болып саналады. Сыйлықтың 15 миллион доллары кіру билеттеріне арналған қорға салынса, 10 миллион доллары Shaw Communications және Corus Entertainment компанияларын құрған JR Shaw құрметіне аталған JR Shaw Канада өнер институтына бөлінеді.

Көркем туындылар жинағы

Гленбоудың өнер коллекциясы 33 000 жұмыстан тұрады, көбінесе 19-ғасырдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі кезеңді қамтиды, және негізінен Солтүстік Американың солтүстік-батысымен байланысты тарихи, заманауи және қазіргі заманғы туындыларды қосады. Коллекцияда пейзаж суреттері, Уолтер Дж. Филлипстің және модернист гравюрашы Сибил Эндрюстің жұмыстары, алғашқы халықтар мен инуит өнері, американдық иллюстрация және жабайы табиғат өнері ұсынылған. Әлемнің басқа бөліктерінен алынған туындылар ұлттық және халықаралық контекстті кеңейтеді.

Кітапхана

Гленбоу кітапханасында Батыс Канадаға қатысты 100 000 кітап, мерзімді басылымдар, газеттер, карталар және памфлеттер сақталған. Бұл, бизон жазықтарда еркін жүрген кезден бастап, темір жолдың келуімен және Батыстың мекендеуіне дейін, бүгінгі Альбертадағы саяси, экономикалық және әлеуметтік оқиғаларды қамтиды. Жиынға 15 ғасырдан қалған сирек суреттелген ат спорты әдебиеті, бір бөлмелі мектептерден алынған оқулықтар, сондай-ақ мұражайдың әскери тарих, этнология, минералогия және өнер жинақтарымен байланысты көптеген томдықтар мен басқа материалдар кіреді.

Мұражай

Мұражайдың қорына Батыс Канададан және әлемнің түрлі мәдениеттерінен әкелінген артефакттар кіреді. Сонымен қатар, мұражайда асыл тастар мен минералдардан тұратын жинақ та бар.

Қоғам тарихы

Музейдің Қоғамдық тарих жинағы 1880-1970 жылдар аралығында Оңтүстік Альберта тұрғындарының өмірін көрсететін көптеген артефакттарды қамтиды. Жинаққа Альберта қыш ыдыстары, Батыс Канада халықтық өнері, солтүстік аймақтарды зерттеу материалдары, нумизматика, басылған әйнек және тоқыма өнімдері кіреді. Музей Қоғамдық тарих жинағын былай жіктейді: Қоғамдық және рәсімдік өмір, күнделікті тұрмыс, этникалық мәдениеттер, бос уақыт және ойын-сауық, еңбек және өнеркәсіп.

Әскери және атлы полиция

Әскери және атты полиция коллекциясына Канаданың әскери тарихына қатысты, әсіресе оңтүстік Альбертаға баса назар аударған, көптеген артефакттар кіреді. Мұражай коллекциясына Еуропа мен Жапонияның қару-жарағы, қару-жарақ және әлемнің басқа да қару-жарақтары да кіреді. Әскери және атты полиция коллекциясы мынадай санаттарға бөлінген: Қарулар мен броня, Канада соғыста, танымал адамдар мен шайқастар, атыс қарулары және атты полиция. Канада соғыстағы жинағы негізінен Канаданың және Альбертаның Солтүстік-Батыс көтерілісі, Бірінші дүниежүзілік соғыс, Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысы кезіндегі рөліне назар аударады. Атты полиция бөлімі Солтүстік-Батыс атты полициясының дамуына және оның мұрагері, Корольдік Канада атты полициясына қатысты бірқатар артефактілерді қамтиды. Гленбоудың әскери коллекциясы Батыс Канададағы ең көп санды коллекция, онда 26 000 экспонат бар. Бұған әскери және атты полиция коллекциясының "Атыс қарулары" бөліміндегі 16-ғасырдан бастап қазіргі күнге дейінгі 2 100 атыс қаруы кіреді. Музейдің "Танымал адамдар мен шайқастар" бөліміндегі көптеген артефакттар Корольдік Біріккен Қызметтер Институтынан алынған. 2008 жылдың маусым айында Гленбоу мұражайы мен Альберта университеті Солтүстік-Батыс атты полициясының офицері және Бур соғысындағы Страткона атты әскерінің командирі Сэм Стилден бірқатар артефактілерді сатып алды. Сэм Стил коллекциясының 60 заты Гленбоу мұражайында қойылған. Алаңдықтар бөлімінде Солтүстік-Батыс Алаңдықтарының жергілікті халықтарына, соның ішінде Анишинабе, Ниццитапи, Кри және Цуутина ұлттарына ерекше назар аударылады. Солтүстік Американың түпкілікті халықтары жинағының Солтүстік-Батыс жағалауы бөлімі Тынық мұхитының Солтүстік-Батыс жағалауындағы жергілікті халықтарға, әсіресе Кваквакваква және Ну чах нултхқа назар аударады. Басқа алғашқы халықтар бөліміне басқа да Канаданың алғашқы халықтарының, соның ішінде Дене, Ирокуи және Микмактардың артефакттары кіреді. Гленбоу этнологиясы жинағында шамамен 48 000 нысан бар. "Ниццитапиисинни: Біздің өмір салтымыз" – Ниццитапиді ортаға алған тұрақты көрмеде мұражайдың Солтүстік Американың түпкілікті халықтары жинағынан бірқатар заттар бар. Музейдің Африка коллекциясында 5 000-нан астам артефакт бар, олардың көпшілігі 1960-шы жылдары сатып алынған. Жинақ батыс Африкаға ерекше назар аударады, онда Акан, Бамилеке, Йоруба және Бамум патшалығынан алынған көптеген бұйымдар бар. Музейдің Латын Америкасы коллекциясы да 1960 жылдары сатып алынды. Оның коллекциясы негізінен Амазонка бассейніне, Бороро, Караха, Тапирапе және Урубу халықтарының артефактілеріне бағытталған. Музейдің Океания коллекциясы негізінен Папуа-Жаңа Гвинеядан алынған бұйымдардан тұрады, бірақ коллекцияға Океанияның барлық аймақтарынан алынған бұйымдар да кіреді. "Көптеген бет-әлпеттер, көп жолдар: Азия өнері" көрмесінде 80-нен астам мүсіндер, мүсіндер және басқа да буддалық және индуистік жәдігерлер сақталған. Калгариде орналасқан жеке меншік мұнай және газ компаниясы Bumper Development Corporation Ltd. мұражайдың ең көне экспонаты болып табылатын осы галереядағы барлық бұйымдарды сыйға тартты. Азиялық коллекция Камбоджа, Қытай, Үндістан, Индонезия, Жапония, Корея, Непал, Пәкістан, Таиланд және Тибет елдерінің буддалық және индуистік өнерінен тұрады. "Where Symbols Meet: A Celebration of West African Achievement" – Гленбоудағы тұрақты көрме, мұражайдың Батыс Африка коллекциясынан бірқатар бұйымдарды ұсынады.