Кіріспе

Қытай кинорежиссері Чан Чхэ (1923 жылғы 10 ақпан – 2002 жылғы 22 маусым) – қытайлық кинорежиссер, сценарист, лирик және продюсер, 1960-шы, 1970-шы және 1980-шы жылдарда активті жұмыс істеген. Чан Чхэ Үлкен Қытайда 90-нан астам фильм түсірді, олардың көп бөлігі Гонконгтағы Шоу Бразерс студиясымен бірлесіп жасалған. Оның фильмдерінің басым бөлігі – әрекетке толы фильмдер, әсіресе уся (wuxia) және кунг-фу фильмдері, зорлық-зомбылыққа толы. 1970-ші жылдардың басында ол өзінің фильмдерінде актерлер Дэвид Чианг және Ти Лунгты жиі пайдаланды. 1970-ші жылдардың соңында ол негізінен «Venom Mob» деп белгілі актерлер тобымен жұмыс істеді. Чан Чхэ жазушы Ни Куангпен ұзақ жылдар бойы ынтымақтас жұмыс істегенімен де танымал.

Мансап

"Гонконг киносының "крест атасы" деп танылатын Чанг, Шоу ағайындары студиясындағы жарқын мансабында 100-ге жуық фильм түсірді. Олардың ішінде қылышпен шайқас фильмдері ("Бір қолды семсерші", "Қасқыр", "Алтын қарлығаш") кунг-фу фильмдерінен ("Бес Шаолин шебері", "Бес уыт", "Алтын қолды бала") заманауи драмаларға ("Қытай ауданындағы бала", "Шандуннан келген боксшы", "Ұрпақтар арасындағы алшақтық") және сәнді костюмді эпостарға ("Су шегі", "Батырлар", "Боксшы көтерілісі") дейін алуан түрлі болды. Чан, Чонцин қаласындағы Ұлттық Орталық Университетті (Нанкин университеті) саясат мамандығы бойынша бітірген соң, Гонконгқа көшіп келді және кино сыншысы болды. Чанг кино өнеркәсібінде сценарийші ретінде бастау алды. Оның алғашқы сценарийі – 1947 жылы Шанхайда түсірілген "Қыздың бетпердесі" фильмі. 1949 жылы "Али Шандағы оқиғалар" фильмімен режиссерлік дебютін жасамас бұрын, ол тағы бірнеше сценарий жазды. Оның үлкен жетістігі 1967 жылы шыққан "Бір қолды семсерші" фильмі болды, ол Гонконг тарихында 1 миллион гонконг долларын жинаған тұңғыш фильм атанды. Бұл фильм актер Джимми Ван Ю-ды танымал есімге айналдырып, Чангтың Гонконгтың жетекші режиссерлерінің бірі екенін бекітті. Сол жылы ол "Қатіл" атты тағы бір ерте Чанг классикасын шығарды, ал 1968 жылы Ху патшаның классикалық уся фильмі "Менімен ішімдік іш" фильмінің жалғасы болған "Алтын қарлығаш" фильмін ұсынды. Чанг, сценарийші Ни Куангпен бірлесіп сценарийлер жазды және кейде Бау Хок Ли, Ву Ма және Гвай Чи Хун сияқты режиссерлермен бірге фильмдер түсірді. Ол тіпті кейде фильмдеріне музыка да жазды. Кино саласындағы жұмысынан өзге, Чанг көптеген псевдонимдермен роман, поэзия және киноға қатысы жоқ мақалалар жазды. Чанг, Акира Куросава, Хидео Гоша, Серджо Леоне және Сэм Пекинпа сияқты режиссерлердің ықпалында болды. Чэх осы фильмдерден элементтерді өз жұмысына енгізіп, Гонконг киноөнерін революциялады. Оның 1960 жылдардағы қылышпен шайқас фильмдері ("Бір қолды семсерші" фильмдері қоса), батыстық көрермендердің пікірінше, зорлық-зомбылыққа толы еді, бірақ қазір олар жанрдың шедеврлері деп есептеледі. 1970 жылдардың басында Чанг кунг-фу фильмдерін түсіре бастады ("Бес Шаолин шебері" және "Бес уыт" фильмдері қоса), кейде бір жылдың ішінде төрт немесе бес фильм түсіретін. Оның алғашқы кунг-фу фильмдері көбінесе хореограф (және болашақ режиссер) Лау Кар Ленгпен бірлесіп түсірілді, ол бұрынғы фильмдерде хореограф Тонг Гаймен бірге жұмыс істеген еді. Лаумен "Шаолин шәкірттері" фильмінің түсіріліміндегі даудан кейін, Чанг Сунь Чиен, Чианг Шэн, Филип Квок, Ло Менг, Лу Фэн, Вэй Пай (және Ю Тай Пинг) актерлерінен "Уыттар" деп аталатын актерлер тобын құрып, оларды фильмдерінде актерлер мен хореографтар ретінде пайдалана бастады. Оның осы кезеңдегі фильмдері, "Бес қауіпті уыт", "Алтын қолды бала" және "Мүгедек кекшілер" фильмдері уся жанрының күшті ықпалында болды және Батыста оның ең танымал фильмдері саналады (1982 жылғы "Бес элемент ниндзялары", немесе "Қытай суперниндзялары" ерекше жағдай). Чанг, кейбір режиссерлер "қаһармандық қантөгіс" деп атаған жанрдың негізін қалаушы болды; бауырластық, адалдық және құрметті бағалайтын фильмдер. Оның бірнеше фильмдері, "Кек", "Шандуннан келген боксшы" және "Қытай ауданындағы бала" фильмдері Джон Ву және Ринго Лам сияқты режиссерлердің кейінгі жұмыстарына айқын әсер еткені байқалады. Оның Квентин Тарантино ( "Килл Билл: 2-том" фильмінің соңғы титрлерінде Чангты еске алды), Роберт Родригес және Чжан Иму сияқты болашақ режиссерлерге тигізген әсері күмәнсіз. Джон Ву, Чэхті өзінің басты киноөнер әсері деп атап, шебердің көптеген фильмдерінде режиссердің көмекшісі болып жұмыс істеді, соның ішінде "Шандуннан келген боксшы", "Су шегі" және "Қан бауырлар" фильмдерінде.

Телесериалдар

1992 жылы Чан Тайвань теледидары үшін "Маның қанындағы қасірет" (刺馬) сериалын жасады, ол 1973 жылғы "Қан бауырлар" фильмімен бірдей оқиғаны айтады. Сериалды Лу Фэн режиссерлік етті, және Дэвид Чианг тағы басқа актерлермен бірге түсті.

Әнші ретінде

Чан Чэ өзінің фильмдерінде пайда болған 70-тен астам қытай әнінің сөзін жазған. Оның режиссерлік дебюті "Али Шандағы оқиғалар" ("Happenings in Ali Shan") фильміне жазылған "Али Шанның қыздары" ("Али Шан де Гуньян") әні, сондай-ақ "Жас тау" ("Гао Шан Цинь") деп те белгілі, қытай тілінде сөйлейтін әлемде ерекше танымал.