Кіріспе

Гонконг режиссері Цуй Харк (徐克, 1950 жылғы 15 ақпанда туған), шын аты Цуй Манконг (徐曼恭), – Гонконг режиссері. Цуй Гонконгтың бірнеше ықпалды фильмдерін түсірген, мысалы, "Зу-жоңғарлар" (1983), "Бір кезде Қытайда" (1991–1997) және "Жақын" (1995) фильмдері. Цуй сонымен қатар жемісті жазушы және продюсер; оның туындыларына "Жақсы ертең" (1986), "Жақсы ертең II" (1987), "Қытай жынды оқиғасы" (1987), "Көрер" (1989), "Қылышкердің аңызы" (1992), "Жаман қала" (1992), "Темір маймыл" (1993) және "Қара маска" (1996) кіреді. Ол Гонконг киносының алтын ғасырының маңызды тұлғасы болып саналады және сыншылар оны "азиялық кинематография шеберлерінің бірі" деп бағалайды. 1990 жылдардың соңында Цуй АҚШ-та қысқа ғана мансап жасады, Жан-Клод Ван Дамм басты рөлде ойнаған "Қос команда" (1997) және "Көшірме" (1998) фильмдерін режиссерлік етті. Екі фильм де коммерциялық сәтсіздікке ұшырады және сынға ілікті; Цуй өзінің шығармашылық бақылауының жетіспеуіне риза болмады және мансабын жалғастыру үшін Гонконгқа оралды, онда ол "Детектив Ди" фильмдер сериясы, "Аждаһа қақпасының ұшқыр қылыштары" (2011) және "Жолақ таудың бағындырылуы" (2014) сияқты кассалық табысқа жеткен фильмдермен үлкен жетістіктерге қол жеткізді.

Ерте өмір

Цуй Вьетнамның Сайгон қаласында үлкен қытай (хоа) отбасында он алты бауырласпен дүниеге келіп өсті. Цуй шоу-бизнес пен фильмдерге ерте қызығушылық танытты; 10 жасында ол достарымен бірге мектепте қойған әдемі шоуды түсіру үшін 8 мм камера жалдады. Ол сондай-ақ комикс кітаптарын да салды, бұл оның кинематографиялық стиліне әсер еткен қызығушылық еді. 13 жасында ол отбасымен Гонконгқа көшіп келді. Цуй 1966 жылы Гонконгта орта білімін бастады. Ол Техаста киноны алдымен Оңтүстік Методист университетінде, содан кейін Остиндегі Техас университетінде оқып, 1975 жылы бітірді. Ол ата-анасына әкесінің ізін басып, фармацевт болғысы келетінін айтқан және осы жерде өзінің атын Харк ("жеңіп шығу") деп өзгерткен. Бітіргеннен кейін Цуй Нью-Йоркке көшіп, онда Кристин Чойдың қаланың Қытай кварталының тарихы туралы "Шыбықтардан тігіштерге дейін" (1976) атты танымал деректі фильмінде жұмыс істеді. Ол сонымен қатар қытай газетінің редакторы болып жұмыс істеді, қоғамдық театр ұйымдастырды және қытай кабельді телеарнасында еңбек етті. 1977 жылы ол Гонконгқа қайтып келді.

Жаңа толқын кезеңі

Фильм түсіруге көшкеннен кейін, Цуй жас, иконокласт режиссерлердің "Жаңа толқынының" мүшесі ретінде тез танылды. Оның тұңғыш фильмі "Көбелектің өлтірулері" (1979) – уксиа, детектив, ғылыми фантастика және фантастика элементтерінің қиын техникалық қоспасы болды. Оның екінші фильмі "Біз сені жейміз" (1980) – каннибализм қорқынышы, қара комедия және жекпе-жек өнерінің үйлесімі. Цуйдің үшінші фильмі "Бірінші дәрежедегі қауіпті кездесулер" (1980) – бомбалауға бейім жастар туралы нигилистік триллер. Британдық отарлық үкімет тарапынан қатаң цензурадан өткеннен кейін, 1981 жылы "Қауіпті кездесу – 1-ші түр" (немесе басқаша айтқанда, "Отпен ойнама") деген атаумен күрт өзгертілген нұсқасы жарық көрді. Бұл фильм қаржылық табыс әкелмеді. Дегенмен, ол Цуйді "Жаңа толқын" аталымын ойлап тапқан және қазіргі Гонконгтың шындығымен байланысты, эстетикалық тұрғыдан батыл киноға үміттенген киносыншылардың сүйіктісіне айналдырды.

Киноқала

1981 жылы Цуи комедианттар Реймонд Вонг, Карл Мака және Дин Шек құрған Cinema City & Films Co. кинокомпаниясына қосылды. Cinema City & Films Co. 1980-ші жылдардың сәнді гонконгтік блокбастер фильмдерін қалыптастыруда шешуші рөл атқарды. Цуи өзінің алғашқы табысы All the Wrong Clues (1981) және Aces Go Places 3 (1984) сияқты фильмдермен осы процеске үлес қосты, соңғысы студияның ұзаққа созылған шпиондық пародиялар сериясының бір бөлігі болды. 1983 жылы Цуи Golden Harvest студиясы үшін "Зуу-соғысшылар сиқырлы таудан" (1983) атты уся фантастикалық фильмін түсірді. Цуи қытай тіліндегі кинода бұрын-соңды көрілмеген көптеген және күрделі арнайы эффектілерді жасауға көмектесу үшін голливудтық техниктерді шақырды.

Моғол

1984 жылы Цуй Нансун Шимен бірге «Фильм-Воркшоп» өндіріс компаниясын құрды. Ол сондай-ақ Джон Ву мен Кинг Ху сияқты көрнекті режиссерлермен ашық қарым-қатынасты үзіп, басқа режиссерлердің жұмысына белсенді араласып, тіпті ықпал етуші продюсер ретінде танымал болды. Оның ең ұзақ және жемісті серіктестігі Чинг Сиу Тунгпен болды. «Фильм-Воркшоп» өндірісіндегі көптеген фильмдерде әрекетті хореограф және/немесе режиссер ретінде Чинг Цуй стиліне зор үлес қосты. «Фильм-Воркшоп» фильмдері Гонконг пен Азиядағы кассалық табысқа ие болды, көрермендерді визуалды тәжірибелілігімен, кең коммерциялық тартымдылығымен, қарқынды камера жұмысымен және темпімен қызықтырды. Цуйді «Азияның Стивен Спилбергі» деп атағандықтан, «Фильм-Воркшоп» «Гонконгтың Амблин» атанды. Ол Джон Вудың «Жақсы ертең» (1986) фильмін жасады, ол қаһармандық қантөгіс фильмдерге деген қызығушылықты оятып, Чинг Сиу Тунның «Қытай жындысы» (1987) фильмі сол дәуірдегі жындылар туралы фантастикалық фильмдерге жол ашты. «Зу жауынгерлері» және «Қылышкер» (1990) фильмдері Гонконгтағы қазіргі заманғы арнайы эффекттер индустриясын құрды. Цуйдің «кино баласы» ностальгиясы оның жұмысының маңызды бөлігі болып табылады. Ол классикалық фильмдер мен жанрларды жиі жаңартады: «Көсегелі кісі өлтірулер» (1979) фильміндегі детективтік жұмбақ; «Шанхай блюзі» (1985) фильміндегі Шанхай музыкалық комедиясы. «Пекин операсының блюзі» (1986) Пекин операсының дәстүріне құрмет көрсетеді, оны анасы Цуйдың бала кезінде көруге алып барды және ол Гонконгтың әрекет фильмдеріне үлкен әсер етті. «Махаббатшылар» (1994) Ли Ханьсянның 1963 жылғы опералық фильмі «Мәңгілік махаббаттан» алынған қайта өңделген, гендерлік ролі ауысқан тарихи романды бейімдейді. «Қытай жындысы» Лидің «Сыған көлеңкесі» (1959) фильмін арнайы эффекттермен толықтырылған әрекет фильмі ретінде қайта жасайды. Бұл үрдіс Цуйдің ең табысты жұмыстарында, «Бір кездері Қытайда» (1991–97) фильмдер сериясында да көрінеді. Джет Ли алғашқы үш фильмде және алтыншы фильмде, «Бір кездері Қытайда және Америкада» Қытай халық қаһарманы Вонг Фэйхун рөлін сомдады. Бұл серия Цуйдің қытайлық ұлтшылдығын және қытай тарихының, әсіресе батыс билігі мен ықпалына қарсы күрестің күрделіліктеріне деген құштарлығын көрсетеді. Цуй басқа режиссерлер үшін актерлік өнерге де қатысты. Ең танымал рөлдерінің бірі – Кори Юэннің «Иә, ханым!» (1985) фильміндегі комедиялық үштікке кіретін үш актердің бірі, ал Вонг Карвай жазған Патрик Тамның қараңғы комедиялық қылмыстық фильмі «Соңғы жеңіс» (1987) фильміндегі жаман жігіт. Ол өзінің фильмдерінде де эпизодтық рөлдерде ойнады, мысалы, «Жақсы ертең» фильміндегі музыка төрешісі және «Aces Go Places II» фильміндегі жалған ФБР агенті. 90-шы жылдардағы индустрияның төмендеуіне байланысты ол екі қымбат фильм өндірді. «Жасыл жылан» (1993) – поэтикалық және лирикалық фильм, ол қытай халық ертегісіне негізделген. «Жақын» (1995) – 1967 жылғы уся классикалық «Бір қолды қылышкер» фильмінің қанық, қасақана жасалған қайта түсірілімі.

Америка фильмдері

90-жылдардың ортасы мен соңында Цуй Жан-Клод Ван Даммның басты рөлде ойнаған екі фильм арқылы Голливудты сынап көрді: Double Team (1997) және Knock Off (1998). 2002 жылы ол Джет Лидің 1996 жылғы фильміне американдық нарықтағы жалғас ретінде Black Mask 2: City of Masks фильмін жасады. Фильм сол жылдың желтоқсан айында АҚШ-та тікелей видеоға шығарылды, ал келесі айда Гонконгта кинотеатрларда көрсетілді.

2000 жылдар

Цуй 1996 жылдан бері жергілікті фильм түсірмегеннен кейін 2000 жылы режиссерлікке қайта оралды. "Time and Tide" (2000) және "The Legend of Zu" (2001) фильмдері – компьютерлік графикамен жасалған әсем экшн фильмдері болатын, оларға жанкүйерлер табынып, бірақ кең танылуға ие болмады. Цуй техникалық шекараларды кеңейтуді және бұрынғы сүйікті фильмдерін жаңартуды жалғастыруда. "Master Q 2001" Гонконгта тікелей түсірілген экшн мен Pixar стиліндегі 3D компьютерлік анимацияны бірінші рет үйлестірді. "Вампирлер дәуірі" (2002; АҚШ-та "Цуй Харктың вампирлер аулаушылары") 80-ші жылдары танымал болған жанрды жаңғыртты, ол қытай халық аңыздарынан алынған "секіретін мәйіттерді" көрсететін, жекпе-жек пен мистикалық қорқыныш фильмдерінің қосындысы еді. 2005 жылы Цуй Лиан Юшеннің "Сайвай Цися Цжуан" және "Цицзянь Ся Тяншан" романдары негізінде "Жеті семсер" атты мультимедиялық жобаны іске қосты. Фильммен бірге телесериал ("Жеті семсерші"), комикстер сериясы, ұялы телефон ойыны, киім бренді және онлайн көп ойыншылы бейне ойын да шықты. Фильм салыстырмалы түрде сәтті болды, ал 2006 жылдың ақпан айында Цуй жыл соңында екінші фильмді түсіруді бастауды жоспарлап отырғанын хабарлады. 2008 жылға дейін Цуй түсірілім жобаларының арасында "Жеті семсер 2" сценарийі бойынша жұмыс істеуді жалғастырды. 2011 жылы "Жеті семсер 2" туралы ешқандай жаңалық не жоспар болған жоқ. Фильмдерді жасаушылардың гексалогияны аяқтауға қызығушылық танытпауы салдарынан жоба тоқтатылғаны туралы әңгімелер тарады. 2008 жылдың тамызында Цуй "Кунг-фу панда" анимациялық фильмінің ресми емес жалғасы болған "Кунгфу Мастер" (немесе "Вонг Фей Хун vs Кунгфу Панда") фильміне көркемдік жетекші ретінде қатысты. Сондай-ақ 2008 жылы Анжелика Лидің басты рөлде ойнаған "Missing" триллері де жарық көрді. Оның соңғы комедиялық фильмі "Барлығы әйелдер туралы" нашар дыбыс монтаждау және комикалық графикамен ерекшеленеді.

2010 жылдар

Цуйдің 2010 жылғы соңғы жұмысы – «Детектив Ди және Фантомдық оттың құпиясы», бұл сирек кездесетін, бірақ табысты уся, саспенс, детектив және комедия жанрларының үйлесімі. Ол «Алтын арыстан» сыйлығына таласқан және көптеген басқа да сыйлықтарға ие болды. 2010 жылы ол өзінің алғашқы 3D фильмін – «Аждаһа қақпасының ұшатын қылыштарын» жариялады, ол 1992 жылғы Тони Ленг Ка Фай, Мэгги Ченг және Бриджит Лин жұлдыздығы «Жаңа Аждаһа қақпасы қонақ үйі» фильмінің жаңаша түсірілімі. 2011 жылы Huayi Brothers Цуйдің «Детектив Ди және Фантомдық оттың құпиясы» фильміне түсірілімге дейінгі шақ фильмін түсіретінін хабарлады; 3D форматында түсірілген бұл фильм 2013 жылы «Жас детектив Ди: Теңіз серпілісі» деген атпен шықты. 2011 жылдың қазан айында Цуй Гонконг киноматографиясына қосқан үлесі үшін 16-шы Бусан халықаралық кинофестивалінде «Жылдың үздік азиялық кино өнерпазы» сыйлығын алды. Ол Бусанда осы сыйлықты алған бесінші қытай режиссері. Оның «Барыс тауының бағындырылуы» фильмі 2014 жылдың желтоқсан айында Қытайда көрсетілді.

2020 жылдар

Цуй Энн Хуэй, Ринго Лам, Патрик Там, Джонни То, Саммо Хунг және Юэн Ву Пингпен бірге Milkyway Image компаниясымен фильмде жұмыс істеді. Әр режиссер Гонконг тарихына негіделген бір бөлім жасады. Аяқталған фильм, «Септет: Гонконг тарихы», 2020 жылдың 21 қазанында Пусан халықаралық кинофестивалінде және 2021 жылдың сәуірінде жыл сайынғы Гонконг халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. 2021 жылы Цуй Чен Кайге мен Данте Ламмен бірге «Чанжин көліндегі шайқас» фильмін қосымша режиссерлік етті.

Мәдени сілтемелер

Цуй 1994 жылы Sparks тобының Gratuitous Sax & Senseless Violins альбомында оның атымен аталатын тректе естілді. (Sparks тобы "It's a Knockoff" әнін де "Knock Off" фильмінің титрлеріне берді.)