Кіріспе

Австралиялық ғалым Ван Гунғу, (; 1930 жылдың 9 қазанында туған) – Австралиялық тарихшы, синолог және Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азия тарихы саласындағы маман. Ол қытай диаспорасын зерттеді және оның жайлы жазды, бірақ қытайлардың Қытайдан көшіп кетуін сипаттау үшін "диаспора" сөзін қолдануға қарсылық білдірді, себебі ол барлық шетелдегі қытайлардың біртекті екенін қате көрсетіп, сондай-ақ қытай үкіметінің бақылауындағы "қытай қауіп-қатері" туралы қорқыныш тудыру үшін пайдаланылды. Қытайдың "Тянься" ("көк астындағы барлық") тұжырымдамасы бойынша сарапшы, ол оны заманауи әлемге американдық "Тянься" ретінде қолдануды алғаш ұсынған адам болды.

Өмірбаян

Ван Индонезияның Сурабая қаласында, Тайчжоу қаласынан шыққан этникалық қытайлардың отбасында дүниеге келді және Малайзияның Ипох қаласында өсті. Орта білімін Ипохтағы ағылшын тілінде оқытылатын Андерсон мектебінде аяқтады. Ван Малайя университетінде тарихты оқыды, онда бакалавр және магистр дәрежелерін алды. Ол Университеттік социалистік клубтың негізін қалаушы мүшесі және 1953 жылы оның алғашқы президенті болды. Ол Лондон университетінің Шығыс және Африка зерттеулер мектебінен "Бес династия кезеңінде Солтүстік Қытайдағы билік құрылымы" тақырыбындағы диссертациясы үшін 1957 жылы философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алды. Ван Малайя университетінде (Сингапур мен Куала-Лумпурда) оқытумен айналысты. Ол Малайзияның Gerakan саяси партиясының негізін қалаушылардың бірі болғанмен, партияның қызметіне тікелей қатыспады. 1965 жылы ол Наньян университетінің оқу бағдарламасын қарау жөніндегі комиссияны басқарды. Комиссия 1965 жылдың мамыр айында есеп берді. Ал 1965 жылдың тамызында Сингапур Малайзия Федерациясынан бөлініп, тәуелсіз республика болып құрылды. 1965 жылдың қыркүйегінде комиссияның қорытындылары жарияланды және университет ұсыныстарды қабылдады, бұл студенттердің наразылықтарына, петицияларына және сабақтар мен емтихандарды бойкоттауға әкелді. 1968 жылы ол Канберраға Австралия Ұлттық университетінің Тынық мұхиты және Азия зерттеулер мектебінде (RSPAS) Қиыр Шығыс тарихының профессоры болып барды. 1975–1980 жылдары RSPAS директоры қызметін атқарды. 1986 жылдан 1995 жылға дейін Гонконг университетінің проректоры болды. 2007 жылы Ван Сингапур Ұлттық университетінің үшінші университет профессоры атанды. 1994 жылы Ван Жапонияның Фукуока қаласынан Фукуока Азия мәдениеті сыйлығының академиялық сыйлығымен марапатталды және "құрметті доктор" ғылыми дәрежесін алды. 2020 жылы Ванға синология саласындағы Тан сыйлығы табысталды. Сондай-ақ, 2020 жылдың тамызында Сингапурдың "Құрмет белгісі" орденімен марапатталды. Ол 18 жылдан астам оқытудан кейін Австралия азаматы болды, бірақ өзін австралиялық деп санамайды, себебі "Австралия туралы оның түсінігі де, австралиялықтардың оны түсінуі де сыртқы болды".

Соңғы марапаттар мен жетістіктер

2020 жылғы «Танг» сыйлығы қытайтану саласындағы профессор Ван Гунгуға «Танг» сыйлығы қорынан табысталды. Сингапур Ұлттық университетінің мәліметінше, профессор Ван «қытай диаспорасы бойынша әлемдегі жетекші сарапшылардың бірі» саналады және оған бұл беделді сыйлық «қытай әлемінің тарихы, шетелдегі қытайлар және қытайлардың көші-қон тәжірибесі туралы жаңа көзқарастар мен терең талдаулары үшін» берілді. Тайваньда орналасқан ұйым оның еңбегінің «қытай халқының әлемдегі өзгеріп келе жатқан орнын түсіндіруді, дәстүрлі түрде ішкі перспективадан немесе Батыспен байланысы тұрғысынан айтарлықтай байытқанын» атап өтті. Сондай-ақ, НУС-тің Ли Куан Ю қоғамдық саясат мектебінің негіздеуші төрағасы және ISEAS Юсуф Исхақ институты мен Шығыс Азия институтының (EAI) бұрынғы төрағасы болған профессор Ванг «Сингапурдағы әлемдік деңгейдегі ғылыми-зерттеу институттарын дамытудағы» маңызды рөлі үшін мойындалды. Сыйлық сонымен қатар оның «Қытай, Оңтүстік-Шығыс Азия және Шығыс Азия тарихы, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Азия мен Сингапурдағы қытай диаспорасы туралы жаңа еңбектерін жариялап, саясаткерлерге құнды түсініктер бергенін» де мойындады. НУС түлегі ретінде Ван «қытайтануға деген адалдығы, ерекше зиялы қабілеті, жаңашыл көзқарасы және қоғамдық еңбегі» үшін жоғары бағаланды. Құрметті докторлық дәрежесі Ванның ғылыми ойларының Сингапурға, Оңтүстік-Шығыс Азияға және әлемге әкелген ұзақ жылғы үлесі мен құндылығын көрсетіп тұр. 91 жасында Ван Сингапур әдебиеті сыйлығын жеңіп алған ең үлкен жастағы адамдардың бірі болды, ал екіншісі – әдебиеттің алғашқы өкілі Суратман Маркасан. Оның «Үй – біздің болатын жеріміз» атты естелік кітабы 2022 жылы ағылшын тіліндегі көркем емес туындылар санатында жеңіске жетті.

Атқарылған позициялар

Ван Сингапурдың Ұлттық университетінің профессоры және Сингапур ұлттық университетінің Ли Куан Ю қоғамдық саясат мектебінің басқарма төрағасы. Ол Сингапурдағы Шығыс Азия институтының директоры (1997–2006) және төрағасы (2006–2019) болды. Ван ИСЕАС – Юсуф Исхақ институтының ерекше профессорлық қызметкері болды, сонымен қатар 2002 жылдың 1 қарашасынан 2019 жылдың 31 қазанына дейін қамқорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. Ол сондай-ақ Австралия Ұлттық университетінің құрметті профессоры және 1970 жылы сайланған Австралия гуманитарлық академиясының мүшесі, 1980 жылдан 1983 жылға дейін президент болып қызмет етті. Ван Университе Тунку Абдул Рахманның Халықаралық кеңесшілер кеңесінің төрағасы болды.

Қосымша ақпарат құралдары

Ван Қытайдың "Ұят ғасыры" кезеңіндегі Цин династиясының құлдырауы туралы талқылады.