Қытайтану: Қытайды зерттеу тарихы мен қазіргі ағымдары

Кіріспе

Қытайға қатысты аймақтық зерттеулер

Синология, сондай-ақ Қытай зерттеулері деп те аталады, – бұл аймақтық зерттеулердің немесе Шығыс Азия зерттеулерінің құрамдас бөлігі. Ол Қытайға қатысты әлеуметтік ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдар саласындағы зерттеулермен айналысады. Бұл академиялық пән, ол негізінен қытай тілі, тарихы, мәдениеті, әдебиеті, философиясы, өнері, музыкасы, киносы және ғылымы арқылы қытай өркениетін зерттеуге бағытталған. Оның бастауы "қытай ғалымдарының өз өркениеттерін зерттеуімен" байланысты. Синологияның академиялық саласы көбінесе батыстық зерттеулерді білдіреді. XX ғасырға дейін ол қытай классикасы және қытай тілінде жазылған басқа да әдебиеттерге қатысты филологиямен теңестірілді. Содан бері синологияның көлемі Қытай тарихы, палеография және басқа да пәндерді қамтиды.

Терминология

Синология және синолог терминдері 1838 жыл шамасында пайда болды, олар кейінірек латын тілінің Sinae сөзінен, ал одан бұрын грек тілінің Sinae сөзінен, одан да бұрын араб тілінің Sin сөзінен – бәрі де "Цинь" атауынан, яғни Цинь әулетінен шыққан. Аймақтық зерттеулер контекстінде еуропалық және американдық қолданыстар өзгеше болуы мүмкін. Еуропада синология көбінесе "қытайтану" деп аталады, ал АҚШ-та синология – қытайтанудың бір саласы. Қытайды бақылаушы – Қытайдағы ағымдағы оқиғалар мен билік үшін күресті қадағалайтын адам.

Жапондық синология

Жапонияда синология "кангаку" деп белгілі болды. Ол Жапонияны зерттеумен ("кокугаку") сондай-ақ Батысты зерттеумен (алғашқыда "рангаку", кейін кеңірек "йогаку") қарама-қарсы қойылды. Бұл тарихи сала қазіргі синологиядан өзгеше.

Қытай синологиясы

Қазіргі Қытайда Қытайға қатысты пәндерді зерттеу "ұлттық зерттеулер" (s=国学) деп аталады, ал шетелдік синология "хан зерттеулері" (s=汉学) деп аударылады.

Ерте заманауи дәуір

Қытай тілін едәуір көлемде зерттеген ең алғашқы еуропалықтар 16 ғасырдың португал, испан және итальян миссионерлері болды. Олардың барлығы католиктік христиандықты қытай халқына таратуға тырысқан иезуиттер немесе доминикандықтар еді. Маниладағы ерте испан доминикандық миссиясы баспахананы пайдаланды; 1593 және 1607 жылдар аралығында олар қытай иммигранттары қауымы үшін католик доктринасы туралы төрт еңбек шығарды, олардың үшеуі әдеби қытай тілінде, ал біреуі әдеби қытай және жергілікті Хоккиен тілінің қосылған нұсқасында жазылған. Доминикандықтардың қытай диаспорасындағы жетістіктері атақты пионер Маттео Риччи басқарған материктік Қытайдағы иезуиттердің жетістіктерімен салыстырғанда мардымсыз. Риччи 1583 жылы Гуанчжоуға келді және өмірінің соңына дейін Қытайда тұрды. Көптеген алдыңғылары мен замандастарынан өзгеше, Риччи қытайлықтарды ең алдымен мүшріктер немесе бейілдерге табынушылар ретінде емес, "білім деңгейінде жақындасуға болатын, оқу-жазумен айналысатын адамдар" ретінде қарастырды. Қытай оқымыстылары сияқты, ол католик доктринасын және еуропалық білімді қытайлықтарға олардың өзіндік терминологиясын қолдана отырып, жеткізу үшін конфуцийшілдік классикалық шығармаларды зерттеді.

18 ғасыр

Ағарту дәуірінде синологтар қытай философиясын, этикасын, құқықтық жүйесін және эстетиканы Батысқа таныстыра бастады. Олардың еңбектері көбінесе ғылыми емес және толық емес болғанымен, қытай және батыс мәдениеттерін салыстыратын пікір-таластар сериясын және қытайлықтардың дамуына ықпал етті. Сол кезде синологтар Қытайды қараңғы орта ғасырдан жаңа шыққан Еуропамен салыстыра отырып, оны жиі ағартылған патшалық ретінде сипаттады. Қытайға қызығушылық танытқан еуропалық зиялылардың арасында "Жао жетім баласы" пьесасынан шабыттанған "Л'орфелин де ла Шина" пьесасын жазған Вольтер, өзінің әйгілі "Новиссима Синика" (Қытайдан келген жаңалықтар) еңбегін жазған Лейбниц және Джанбатиста Вико болды. Қытай мәтіндерінің Еуропаның маңызды тақырыптарымен (мысалы, Киелі кітаппен) тікелей байланысы болмағандықтан, оларды Еуропа университеттері 1860 жылға дейін аз зерттеді. Бұл ретте Франция ерекше жағдайды көрсетті, онда Людовик XIV-нің күш-жігеріне байланысты қытайтану кеңінен танымал болды. 1711 жылы ол жас қытайлық Аркадио Хуанды қытай мәтіндерінің патшалық жинағын каталогтауға тағайындады. Хуанға 1742 жылы қытай тілінің грамматикасын жариялаған Этьен Фурмонт көмектесті. 1732 жылы Неапольдік "Киелі үгіт тарату қауымының" (De propaganda fide) миссионері Маттео Рипа Неапольде "Қытай институтын" құрды – Еуропа құрлығындағы алғашқы синология мектебі, және ол Папа Клемент XII-нің бекітуін алды. Институт қазіргі Рипа институтының бастапқы ядросы болды. Рипа 1711 және 1723 жылдар аралығында Кангси императорының сарайында суретші және мыс кескіш ретінде жұмыс істеді, содан кейін Неапольге төрт жас қытай христианмен бірге оралды. Олар өздерінің ана тілінде сабақ беріп, Қытайға бағыт алған миссионерлерді оқыту үшін институтты құрды.

19 ғасыр

1814 жылы Францияның Collège de France колледжінде қытай және маньчжур тілдері кафедрасы құрылды. Қытай тілін өздігінен үйренген Жан-Пьер Абель Ремусат бұл лауазымға тағайындалып, Еуропадағы алғашқы қытай тілі профессоры атанды. Осы кезде алғашқы орыс синологы Никита Бичурин Пекин қаласында он жылдан бері тұрып жатқан еді. Абель Ремусаттың Англиядағы және Германиядағы әріптестері Самуэль Кидд (1797–1843) және Вильгельм Шотт (1807–1889) болды, алайда бұл екі елдегі алғашқы маңызды діни емес синологтар Джеймс Легге және Ханс Георг Конон фон дер Габеленц еді. 1878 жылы Лейпциг университетінде Шығыс тілдерінің профессоры лауазымы құрылды, бұл неміс тілді елдердегі алғашқы осындай лауазым болды, және фон дер Габеленц осы лауазымды иеленді. Легге сияқты ғалымдар көбінесе Ван Тао сияқты этникалық қытай ғалымдарының еңбектеріне сүйенді. Станислав Жюльен 40 жылдан астам уақыт бойы қытай тілі кафедрасын басқарды, ол Ремусатпен бірге оқуын бастап, 1833 жылы оның орнын басты. Ол классикалық мәтіндерді ғана емес, сонымен қатар халық әдебиетінің туындыларын аударғанымен және маньчжур тілін білгенімен ерекшеленді. Эдуард Шаванн 1893 жылы маркиз д’Эрви Сент-Денис қайтыс болғаннан кейін лауазымға ие болды. Шаванн тіл мен тарихқа бірдей қызығушылық танытты. Иезуит ғалымдары тарапынан жеткізілген Қытайдың конфуциандық қоғам ретіндегі бейнесі сол кездегі Батыс ой-санасында басымдық құрды. Еуропадағы кейбір адамдар қытай тілін сөйлей білсе, көпшілігі классикалық қытай жазуын оқыды. Бұл ғалымдар «түсіндірме дәстүрі» деп аталатын сыншыл түсіндірме аударма арқылы жұмыс істеді. Классикалық мәтіндерді аударуға баса назар аудару әлеуметтік ғылымдар әдістемесін қолдануға немесе осы мәтіндерді басқа дәстүрлермен салыстыруға кедергі келтірді. Бір ғалым осындай синологияны «филологиялық ұсақ-түйектермен айналысу» деп сипаттады, ол маңызсыз немесе қызықты ерекшеліктерге ден қояды. Діни емес ғалымдар біртіндеп миссионерлерден басымдық алды, ал 20-шы ғасырда синология Батыс университеттерінде айқын орын алды.

In 1814, a chair of Chinese and Manchu was founded at Collège de France. Jean Pierre Abel Rémusat, who taught himself Chinese, filled the position, becoming the first professor of Chinese in Europe. By then the first Russian sinologist, Nikita Bichurin, had been living in Beijing for ten years. Abel Rémusat's counterparts in England and Germany were Samuel Kidd (1797–1843) and Wilhelm Schott (1807–1889) respectively, though the first important secular sinologists in these two countries were James Legge and Hans Georg Conon von der Gabelentz. In 1878, a professorship of Far Eastern languages, the first of its kind in the German speaking world, was created at the University of Leipzig with von der Gabelentz taking the position. Scholars like Legge often relied on the work of ethnic Chinese scholars such as Wang Tao. Stanislas Julien served as the chair of Chinese at the for over 40 years, starting his studies with Rémusat and succeeding him in 1833. He was notable for his translations not only of classical texts but also works of vernacular literature, and for his knowledge of Manchu. Édouard Chavannes succeeded to the position after the death of Marquis d'Hervey Saint Denys in 1893. Chavannes pursued broad interests in history as well as language. The image of China as an essentially Confucian society conveyed by Jesuit scholars dominated Western thought in these times. While some in Europe learned to speak Chinese, most studied written classical Chinese. These scholars were in what is called the "commentarial tradition" through critical annotated translation. This emphasis on translating classical texts inhibited the use of social science methodology or comparing these texts of other traditions. One scholar described this type of sinology as "philological hairsplitting" preoccupied with marginal or curious aspects. Secular scholars gradually came to outnumber missionaries, and in the 20th century sinology slowly gained a substantial presence in Western universities.

20 және 21 ғасырлар

Париж негізіндегі синология түрі Қытай туралы білімді Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Франциядан тыс жерлерде де басымдықпен қамтыды. Пол Пеллио, Анри Масперо және Марсель Гране негізгі зерттеулер жариялап, студенттерді тәрбиеледі. Пеллионың тиісті тілдерді, әсіресе Орталық Азия тілдерін білуі және олардағы библиографияны меңгеруі оған түрлі тақырыптарда жазуға және басқа ғалымдардың қателіктерін қырағылықпен сынауға мүмкіндік берді. Масперо синологияның шегін конфуциандықтан асырып, даосизм, буддизм және халықтық діндерді, сондай-ақ өнер, мифология және ғылым тарихын қамтыды. Граненың үлесі Эмиль Дюркгеймнің, пионер-әлеуметтанушының, тұжырымдарын ежелгі Қытай қоғамына, әсіресе отбасы мен рәсімдерге қолдану болды. Ресейлік синология мектебі негізінен классикалық қытай мәтіндерін зерттеуге бағытталған. Мысалы, орыс синологы Юлиан Щутскийдің еңбегі ерекше құнды болды. Ол 1937 жылы «И-Цзин» (Өзгерістер кітабы) толық аудармасын жасады. Кейіннен оның аудармасы ағылшын және басқа еуропа тілдеріне аударылды. 1949 жылы Қытай Халық Республикасы жарияланғаннан кейін Қытайды зерттеу әртүрлі бағытта дамыды. Аймақтық зерттеулердің өркендеуі, Қытайды бақылаушылардың рөлі және университеттердегі аспирантура бағдарламаларының кеңеюі синологияның мәртебесін өзгертті. Қытай және Тайвань зерттеулеріне қаржыландыру түрлі көздерден келеді, олардың бірі – Чианг Чин Куо қоры. Аймақтық зерттеулер тәсілі, әсіресе АҚШ-та, классикалық синологияның басымдығына қарсы шықты. Джон Кинг Фэрбанк сияқты ғалымдар «дисциплина шеңберінде Қытайды зерттеуді» ұсынды, бұл филологиялық синологияның рөлін азайтып, тарих және әлеуметтік ғылымдар мәселелеріне назар аударды. Қытай-американ қарым-қатынасын және Қытай-Америка арасындағы суық соғысты зерттеген алғашқы американдық ғалымдардың бірі Чикаго университетінің американдық-қытайы Тан Цу болды. Цу академиялық объективтіліктің маңыздылығын жалпы және әсіресе синологияда баса көрсетті, Қытай мен Батыс арасындағы зияткерлік және академиялық алмасу екі тараптың да бір-бірін жақсырақ түсінуінің жалғыз жолы екенін атап өтті. 1964 жылы «Asian Studies журналында» синологияның маңыздылығы талқыланды. Антрополог Г. Уильям Скиннер әлеуметтік ғылымдарды Қытайды көбірек пайдалануға шақырды, бірақ «Соңғы жылдары айқай көтерілді: Синология өліп қалды; ұзақ өмір сүру қытай зерттеулері!» деп жазды және «Синология, өз алдына бір пән, қытай зерттеулерімен алмастырылуда, бұл нақты зерттеу мақсаттары бар көпсалалы ізденіс» деген қорытынды жасады. Тарихшы Джозеф Левенсон одан да әрі барып, синологияның әлеуметтік ғалымдар үшін әлі де пайдалы құрал болып табылатынына күмән келтірді, ал тағы бір тарихшы Бенджамин И. Шварц пәндердің көбінесе өздеріне мақсат ретінде қарастырылатынын айтты. Синологияның қолдаушылары да болды. Дәстүрлі Қытайдың маманы Фредерик В. Мот Скиннерге жауап ретінде синологияны өз алдына бір сала немесе пән ретінде қорғады. Дәстүрлі Қытайдың тағы бір маманы Денис Твичетт осы пікірталасқа жауап ретінде «Синологияға жалғыз қолдау» деп аталатын мәлімдеме жасады. Ол «синология мен тарих және әлеуметтік ғылымдар арасындағы жасырын дұшмандық бар» деген болжамды қабылдамады. Оның пікірінше, синологияның қолданылуы тым кең, сондықтан оны шектеуге болмайды: бір жағынан, ол өте күлкілі, бірақ жалпы мағынасы жоқ тақырыптарға көңіл бөлгендік сипаттайды. Екінші жағынан, профессор Мот қолданған анықтама тым кең және қытайлық гуманитарлық зерттеулерден басқа ештеңе білдірмейді. Суық соғыс кезінде Қытайды бақылаушылар Гонконгта, әсіресе американдық үкімет қызметкерлері немесе журналистер орналасқан. АҚШ пен Қытай арасындағы өзара сенімсіздік және екі ел арасындағы саяхатқа тыйым салу олардың баспасөз брифингілеріне немесе сұхбаттарға қол жеткізе алмауына себеп болды. Сондықтан олар кремлинологиядан әдістерді қабылдады, мысалы, ресми хабарламаларды жасырын мағыналар үшін мұқият талдау, газеттерде жарияланған лауазымды тұлғалардың қозғалыстарын және қоғамдық шаралардың суреттерін талдау. Бірақ Қытайдың ашылуынан кейін Қытайды бақылаушылар Қытайда тұрып, ақпараттың қалыпты көздерін пайдалана алады. Ғасырдың соңына қарай Қытайды кәсіби түрде зерттеушілердің көпшілігі синология мен пәндер арасындағы ажырымды тоқтатуға шақырды. Мысалы, австралиялық ғалым Джереми Барме «Жаңа синологияны» ұсынды, ол «классикалық және қазіргі қытай тіліндегі және зерттеулеріндегі мықты ғылыми негізді, сонымен қатар түрлі тәсілдер мен пәндерге, олар негізінен эмпириялық немесе теориялық бағытталған болса да, келісімді көзқарасқа ұмтылуды» баса қойды.

The Paris based type of sinology dominated learning about China until the Second World War even outside France. Paul Pelliot, Henri Maspero, and Marcel Granet both published basic studies and trained students. Pelliot's knowledge of the relevant languages, especially those of Central Asia, and control of bibliography in those languages, gave him the power to write on a range of topics and to criticize in damning detail the mistakes of other scholars. Maspero expanded the scope of sinology from Confucianism to include Daoism, Buddhism, and popular religion, as well as art, mythology, and the history of science. The contribution of Granet was to apply the concepts of Emile Durkheim, a pioneer sociologist, to the society of ancient China, especially the family and ritual. The Russian school of sinology was focused mainly on learning classical Chinese texts. For example, the contribution of the Russian sinologist Julian Shchutsky was especially valuable. The best full translation of the I Ching (Book of Changes) was made by him in 1937. Later his translation was translated in English and other European languages. After the proclamation of the People's Republic of China in 1949, China studies developed along diverging lines. The rise of Area studies, the role of China watchers, and the growth of university graduate programs has changed the role of sinology. Funding for Chinese and Taiwanese studies comes from a variety of sources; one prominent source is the Chiang Ching kuo Foundation. The Area studies approach, especially in the United States, challenged the dominance of classical sinology. Scholars such as John King Fairbank promoted the "study of China within a discipline," an approach which downplayed the role of philological sinology and focused on issues in history and the social sciences. One of the earliest American scholars of Cold War China and Sino American relations was Chinese American Tang Tsou of the University of Chicago. Tsou emphasized the importance of academic objectivity in general and in sinology in particular, stressing that intellectual and academic exchange between China and the West was the only way for both parties to come to a greater understanding of one another. In 1964 an exchange in the pages of the Journal of Asian Studies debated the continued relevance of sinology. The anthropologist G. William Skinner called for the social sciences to make more use of China, but wrote "In recent years the cry has gone up: Sinology is dead; long live Chinese studies!" and concluded that "Sinology, a discipline unto itself, is being replaced by Chinese studies, a multidisciplinary endeavour with specific research objectives." Joseph Levenson, a historian, went further. He doubted that sinology was a tool that social scientists would still find useful, while another historian, Benjamin I. Schwartz, on the other hand, replied that the disciplines were too often treated as ends in themselves. Sinology had its backers. Frederick W. Mote, a specialist in traditional China, replying to Skinner, spoke up for sinology, which he saw as a field or discipline in itself. Another specialist in traditional China, Denis Twitchett, in reply to the back and forth of this debate, issued what he called "A Lone Cheer for Sinology". He did not accept the assumption that there is "some implicit hostility between 'Sinology' and the disciplines of history and social sciences." Sinology, he continued, is used in too a wide range of meanings to be so confined:
At one extreme it is used to characterize a rather ridiculous caricature compounded of pedantry and preoccupation with peripheral and precious subjects of little general significance At the other extreme, the definition used by Prof. Mote is so broad and all inclusive as to mean little more than the humanistic studies in the Chinese field. During the Cold War, China Watchers centered in Hong Kong, especially American government officials or journalists. Mutual distrust between the United States and China and the prohibition of travel between the countries meant they did not have access to press briefings or interviews. They therefore adopted techniques from Kremlinology, such as the close parsing of official announcements for hidden meanings, movements of officials reported in newspapers, and analysis of photographs of public appearances. But in the years since the opening of China, China watchers can live in China and take advantage of normal sources of information. Towards the end of the century, many of those studying China professionally called for an end to the split between sinology and the disciplines. The Australian scholar Geremie Barmé, for instance, suggests a "New Sinology", one which "emphasizes strong scholastic underpinnings in both the classical and modern Chinese language and studies, at the same time as encouraging an ecumenical attitude in relation to a rich variety of approaches and disciplines, whether they be mainly empirical or more theoretically inflected."

1900 жылға дейін

Қытай тарихи деректемелері қытайлықтардың арабтар туралы Исламнан бірнеше ғасыр бұрын хабардар болғанын көрсетеді, себебі екі өркениет арасындағы қарым-қатынастардың тарихы Исламға дейінгі кезеңге дейін жетеді. Хан әулетінің саясаты (б.з.д. 206 ж.) қазіргі Орталық Азия, Үндістан және Батыс Азия деп аталатын батыс аймақтарымен сауда жолдарын ашуға бағытталған, Арабия түбегіне және Африкаға дейін созылған. Тарихи зерттеулер мұсылман арабтарының дінді тарату үшін Исламның алғашқы күндерінде Қытайға келгенін растады, Мұхаммедтің төрт серігі – Саад бин Әби Уаққас, Жафар бин Әби Талиб және Жахш бин Риаб 616/17 жылы Қытайда уағыз айтқан. Император Юнле билігінде Чжэн Хэ бастаған Қытай флотының алғашқы кемелері 1412 жылы төртінші сапарында Арабия түбегіне жетті. Жоғарыда айтылғандардан Қытай мен арабтар арасында бұрыннан қақтығыстар болғаны және араб және қытай өркениеттері арасында мәдени және саудалық байланыстар болғаны анық, бұл арабтардың қытай тілін және керісінше үйренуін қажет етті. Дегенмен, арабтардың осы кезеңде қытай тілін немесе мәдениетін миссионерлік немесе саудалық істерінен тыс оқығанын көрсететін мәтіндер жоқ, себебі сапарлардың мақсаты көбінесе сауда жасау немесе Исламды тарату болды. VII ғасырдың басынан VIII ғасырға дейін арабтардың күші Исламның кеңінуі мен бүкіл әлемге таралуының нәтижесінде артты, олардың билігі шығысқа және батысқа қарай кеңейді. Олардың билігін кең аумақтары, дамыған почта станциялары желісі, Меккеге қажына сапары, сондай-ақ құрлық және теңіз саудасының гүлденуі нығайтты. Бұлдың бәрі география саласындағы зерттеулерінің дамуына әкелді, соның салдарынан Қытай туралы жаңа білімдер араб әлеміне енді. XII ғасырға дейін арабтар Шығыс туралы ерекше білімге ие болды және олар білімді Батысқа таратуға үлес қосты, бұл Ислам өркениетінің дамуына және оның әлемдік мәдениетке әсеріне ықпал етті. Араб түбегіндегі танымал тарихи тұлға Әбу әл-Хасан Әли әл-Масуди сияқты арабтар Синология ғылымына маңызды үлес қосты. Әл-Масуди бала кезінен бастап әлемді аралап, алыс елдерге сапар шекті. 915 жылы ол Үндістан, Цейлон, Чампа және Қытайдың жағалау аймақтарына, содан кейін Орталық Азиядағы Забаг және Түркістанға барды. Ол 956 жылы қайтыс болды және тарих, география және басқа да салалар бойынша "Алтын шалғындар" атты кітаптың авторы. Оның Қытай туралы көптеген жазбалары бар еді, бұл жазбалар шығыс ғалымдары арасында кең таралған. Әбу Зайдтың "Қытай және Үндістан туралы" кітабы араб тіліндегі тарихи материалдардың арасында белгілі және жоғары бағаланған еңбек болды. Кітап екі бөлімнен тұрады: бірінші бөлімі – белгісіз автордың "Үнді және қытай істерінің тарихы", ал екінші бөлімі – Әбу Зайдтың "Үнді және қытай туралы әңгімелер жинағы". Бірінші бөлім 851 жылы жазылған Сүлейменнің "Қытайдағы тәжірибелерінен" және басқа да анонимді дереккөздерден алынған материалдарды қамтиды, сонымен қатар Үндістандағы тәжірибелері де жазылған.

Chinese historical sources indicate that the Chinese had knowledge of the Arabs several centuries before Islam, as the history of relations between the two civilizations dates back to the pre Islamic era. The policy of the Han Dynasty (206 BC) aimed at opening trade routes with the western regions, which are today called Central Asia, India and Western Asia, extending to the Arabian Peninsula and Africa. Historical studies confirmed that Muslim Arabs entered China during the early days of Islam to spread the religion, when four of Muhammad's companions namely Saad bin Abi Waqqas, Jaafar bin Abi Talib, and Jahsh bin Riab preached in China in the year 616/17. During the reign of Emperor Yongle, the first Chinese fleet arrived on the shores of the Arabian Peninsula, led by Zheng He, on his fourth voyage in 1412 AD. It is clear from the foregoing that there had been friction between China and the Arabs from a long time ago, and that there are cultural and commercial relations existing between the Arab and Chinese civilizations, which required the visiting Arabs to learn the Chinese language and vice versa. However, there are no texts indicating that the Arabs during this period studied the Chinese language or culture beyond what their missionary or trades affairs demanded, and the reason for this is due to the fact that the purpose of the visits was often to trade or to spread Islam. At the beginning of the seventh century until the eighth century, the power of the Arabs increased due to the expansion of Islam and its spread throughout the world, and their control expanded to the east and west. Their power was strengthened by their vast lands, their advanced network of postal stations, and the pilgrimage to Mecca, in addition to the flourishing of land and sea trade. All this led to the advancement of their studies in geography and thus, new knowledge about China found its way to the Arab world. Up to the twelfth century, the Arabs possessed exclusive knowledge about the East, and they were contributing to the transmission of knowledge to the West, which contributed to the advancement of Islamic civilization and its impact on world culture. Arabs such as Abu al Hasan Ali al Masoudi, who is a well known historical figure in the Arabian Peninsula, made significant contributions to Sinology. Al Masoudi has traveled all over the world since he was a child, visiting faraway places. In the year 915, he visited India, Ceylon, Champa, and the coastal regions of China, and then visited Zabagh and Turkistan in Central Asia. He died in the year 956, and he is the author of the book "Meadows of Gold", which deals with history, geography, and other fields. He had many records about China, and these records were popular among orient scholars. Abu Zayd's book "On China and India" was a well known and highly regarded Arabic historical material. The book had two separate parts, the first part was "History of Indian and Chinese Affairs" by an unknown author, and the second part was "A Collection of Rumors of India and China" by Abu Zayd. The first part was a selection from Solomon's "Chinese experiences" and other anonymous sources, written and recorded in 851, together with their experiences in India.

ХХ ғасыр және одан кейінгі

20-ғасырда Қытай мен араб елдері арасындағы ынтымақтастық жобалары, білім саласындағы ынтымақтастықты кеңейту арқылы, араб елдерінде синологияның дамуына ықпал етті. 1956 жылы Қытай мен Мысырдың арасында дипломатиялық қарым-қатынас орналысымен, Мысыр университеттерінде қытай тілі мамандығы ашыла бастады, бірақ ол кезде бұл көлем шағын болды. Айн Шамс университеті 1958 жылы қытай тілі мамандығын ашты. Дегенмен, сол кездегі саяси жағдайға байланысты курс тоқтатылды. 1958-1963 жылдар аралығында Мысыр университеттерін 33 қытай тілі мамандығының түлектері бітірді. 1977 жылы Айн Шамс университетінде синология мамандығы қайта ашылды. Мысырдан басқа, Кувейтте де қытай тілін оқытуға қатысты шаралар жүзеге асырылды, бірақ олар қысқа мерзімді болды. Қытай тілін үйренуші арабтардың саны артты. Айн Шамс университетінің қытай тілі кафедрасы – Мысырдағы қытай тілін оқытудың маңызды орталығы және студенттер саны, оқыту сапасы, оқытушылар мен қызметкерлер деңгейі тұрғысынан араб әлемі мен Африкадағы көрнекті орталықтардың бірі. Тунис Республикасында да қазіргі заманғы тілдер институты ашылды, ол 1977 жылдан бастап қытай тіліне маманданды. 2004 жылдың қыркүйегінде Қаһире университеті Қытай тілі кафедрасын құрды, ол Солтүстік Африкадағы синологияның маңызды орталығына айналды. Араб ғалымдары араб және қытай халықтары арасындағы байланыс көпірін салу мақсатында, академиялық, саяси, мәдени және дипломатиялық себептермен синологияны терең зерттеуге ұмтылды. Олардың Қытай тарихына қызығушылығы да арта түсті. Қытай мәдениеті мен халқының тарихына қатысты көптеген кітаптар араб тілінде жарық көрді. 2020 жылы Гуанчжоуда шамамен алты жыл консул қызметін атқарғаннан кейін, синология саласында көптеген түпнұсқа араб академиялық еңбектерінің авторы саналатын Катар дипломаты Әли бин Ғанем Әл Хаджри «Женг Хэ, теңіздер императоры» атты кітабын жариялады. Кітапта 1415-1432 жылдар аралығында әлемді жеті рет аралаған қытай қолбасшысы Женг Хэнің тарихы мен ерліктері баяндалады. Ол бұрын қытай қолбасшысының тарихынан шабыттанған «Күн флоты» атты романды да жазған. Бұл роман араб әлемінде танымал болған алғашқы араб романы саналады, бірақ ол жақында ғана жарық көрді. Сонымен қатар, ол саяхатшылар мен зерттеушілердің жаңалықтары арқылы ежелгі Қытай тарихын зерттейтін «Саяхатшылар көзімен Қытай» атты кітабын шығарды. Әл Хаджри «Мин әулетіндегі өнер» кітабында Мин әулетінің саяси және экономикалық дамуымен, сондай-ақ қытай мәдениетінің тарихи дамуымен байланысты мәселелерді жан-жақты қарастырды. Оның төрт кітабы қытай тіліне аударылды.

During the 20th century, projects of cooperation between China and the Arab countries led to the development of Sinology in the Arab countries nominally after expanding the scope of Chinese Arab cooperation in the field of education, with some difference according to the level of cooperation. Since the establishment of diplomatic relations between China and Egypt in 1956, Egypt began to open the Chinese language specialization course in Egyptian universities, but on a small scale at that time. Ain Shams University opened the Chinese language specialization in 1958. However, the course was stopped for prevailing political reasons at the time. In the period between 1958 and 1963, 33 Chinese language students graduated from Egyptian universities. In 1977, Ain Shams University reintroduced the Sinology specialization course. In addition to Egypt, there were activities to teach the Chinese language in Kuwait as well, but they stopped after a short period. The number of Arabs that learn the Chinese Language has increased. The Chinese Language Department at Ain Shams University is a major center for teaching the Chinese language in Egypt and one of the notable centers for teaching the Chinese language in the Arab world and Africa in terms of student size, teaching quality, and the level of teachers and staff. The Bourguiba Institute for Modern Languages was also opened in Tunisia, and it specializes in the Chinese language in 1977. Cairo University also established the Chinese Language Department in September 2004 becoming a major center for Sinology is North Africa. Arab scholars sought to delve deeper into Sinology for academic, political, cultural and diplomatic purposes in order to build a bridge of communication between the Arab and Chinese peoples. Their interest in the history of China also increased greatly. Many books related to the history of Chinese culture and its people were published in the Arabic language. In 2020 after spending about six years as a consul in Guangzhou, Ali bin Ghanem Al Hajri, a Qatari diplomat who is considered one of the Arabs with a lot of original Arabic academic works in sinology, published the book "Zheng He, Chinese Emperor of the Seas". The book covers the history and adventures of a Chinese commander by the name Zheng He whose fleet went round the known world in seven voyages between the years 1415 and 1432. He also wrote before that the novel "The Fleet of the Sun" inspired by the story of the Chinese commander. It was considered the first Arabic novel with a Chinese as the central character, thus it achieved some fame in the Arab world, although it was not published until recently. He also published "China in the Eyes of Travelers", a book that delved deep into the history of ancient China through the discoveries made by travellers and explorers. Al hajri further wrote the book "Arts in the Ming Dynasty", in which he elaborated on the political and economic development of the Ming Dynasty and the historical development of Chinese culture. Four of his books are translated into Chinese

Осы күш-жігердің бір бөлігі ретінде қытай тілінен араб тіліне көптеген кітаптар аударылды. 2011 жылы құрылған Нинся Хуэй автономиялық ауданындағы (Даналық үйі) компаниясы Қытай халқының, оның мәдениетінің, экономикасының, әдебиетінің және философиясының тарихына арналған 700-ден астам кітапты араб тіліне аударды.