Кіріспе

Дорсаль тамыр ганглионы (немесе спинальдік ганглион; сондай-ақ артқы тамыр ганглионы деп те аталады) – бұл омыртқа жүйкесінің дорсаль тамырындағы нейрондардың (ганглион) шоғыры. Бірінші реттік нейрондар деп аталатын сезімдік нейрондардың жасуша денелері дорсаль тамыр ганглиондарында орналасқан. Дорсаль тамыр ганглионы нейрондарының аксондары афференттер деп аталады. Шеткі жүйке жүйесінде афференттер – бұл орталық жүйке жүйесіне (яғни ми мен омыртқа миына) сезімдік ақпаратты жеткізетін аксондарды білдіреді.

Құрылымы

Дорсаль тамыр ганглионын құрайтын нейрондар псевдоуниполярлы типте болады, яғни олардың жасуша денесінде (сомасында) екі тармақ болады, олар бір аксон ретінде жұмыс істейді, көбінесе дистальді және проксимальді процесс деп аталады. Орталық нерв жүйесіндегі көптеген нейрондардан айырмашылығы, артқы тамыр ганглийлік нейрондағы әрекет потенциалы перифериядағы дистальді процесс ішінде басталып, жасуша денесін айналып өтіп, тікелей проксимальді процесс бойымен жұғынуы мүмкін, содан кейін жұлынның артқы мүйізіндегі синаптық терминалға жетеді.

Дистальді қимасы

Аксонның дистальді бөлігі жалаңаш жүйке ұшы болуы мүмкін немесе жүйкеге нақты ақпаратты жеткізуге көмектесетін құрылыммен қапталған болуы мүмкін. Дистальдық процесстің жүйке аяқтауы мұндай қапталған екі мысал: Мейснер денешіктері, олар механосезімдік нейрондардың дистальдық процестерін тек қана ұсақтау сезіміне сезімтал етеді, ал Пачини денешіктері нейрондарды дірілге сезімтал етеді.

Орналасқан жері

Дорсаль тамыр ганглиялары омыртқааралық тесіктерде орналасқан. Алдыңғы және артқы омыртқалық жүйке тамырлары артқы тамыр ганглиясынан кейін (жанама) бірігеді.

Даму

Дорсаль тамыр ганглиялары эмбрионда жүйке түтігінен емес, жүйке қабығының жасушаларынан дамиды. Сондықтан, омыртқа ганглияларын омыртқа миының сыртқа жылжыған сұр заты ретінде қарастыруға болады.

Түсіну

Протонды сезетін G протеинімен байланысқан рецепторлар DRG сезімдік нейрондарымен экспрессияланады және қышқылмен шақырылған ноцицепциядағы рөл атқаруы мүмкін.

Механосезімді арналар

Дорсаль тамыр ганглиялық нейрондарының жүйке ұштары механикалық, жылулық, химиялық және зиянды тітіркендіргіштермен белсендірілетін әртүрлі сезім рецепторларын қамтиды. Осы сезімдік нейрондарда соматосенсорлық трансдукцияға жауапты деп есептелетін иондық каналдар тобы анықталды. Механикалық күшпен арқалық тамыр ганглиясын қысу реакция тудыру үшін қажетті вольт шегін төмендетеді және әрекет потенциалын іске қосады. Мұндай қоздыру тітіркендіргіш алынғаннан кейін де жалғасуы мүмкін.

Пресинаптикалық бақылау

Дорсальды жүйке аяқтамасының жұлынның пресинаптикалық реттелуі белгілі бір ГАБАА рецепторлары арқылы жүзеге асуы мүмкін, бірақ осы типтегі терминалдарда жоқ глицин рецепторларын белсендіру арқылы емес. Осылайша, ГАБАА рецепторлары, глицин рецепторлары емес, ноцицепцияны және ауырсынудың берілуін пресинаптикалық деңгейде бақылай алады.