Жава тасқыншысы (Lonchura oryzivora) – Индонезияда қоныстанған, әдемі әнші құс. Бұл құсты үй жануар ретінде ұстау кең таралған. Табиғаты, сипаттамасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Жава шаяны (Lonchura oryzivora), сондай-ақ Жава қарғасы, Жава күріш шаяны немесе Жава күріш құсы деп те аталады, кішкентай тұқымдық құс. Бұл эстрильдид қарғасы Индонезиядағы Ява, Бали және Бавеан аралдарында тұрақты көбейетін құс. Ол өте танымал клеткалық құс және көптеген басқа елдерге таралған.
The Java sparrow (Lonchura oryzivora), also known as Java finch, Java rice sparrow or Java rice bird, is a small passerine bird. This estrildid finch is a resident breeding bird in Java, Bali and Bawean in Indonesia. It is a popular cage bird, and has been introduced into many other countries.
Таксономия
Яван құсқарғаны 1758 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында Loxia oryzivora деген екі атаумен ресми түрде сипаттады. Бұл атаудың ерекше бөлігі латын тілінен алынған "oryza" – "күріш" және "vorus" – "жеу" сөздерінен құралған. Линней өзінің сипаттамасын 1743 жылы ағылшын табиғаттанушысы Джордж Эдвардс өзінің "Сирек кездесетін құстардың табиғи тарихы" атты еңбегінде сипаттаған және суреттеген "Падда немесе күріш құсы" негізінде жасады. Эдвардс өзінің үлгілері Қытайдан келгенін ойлады, бірақ "Жава құсқарғаны" деген жалпы атауды да атады. 2020 жылы бұл түр Lonchura туысына қайта жіктелді.
The Java sparrow was formally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae under the binomial name Loxia oryzivora. The specific epithet combines Latin oryza meaning "rice" with vorus meaning "eating". Linnaeus based his description on the "Padda or Rice bird" that had been described and illustrated in 1743 by the English naturalist George Edwards in his A Natural History of Uncommon Birds. Edwards believed that his specimens had come from China but mentions the common name "Java sparrow". The species was reclassified to the genus Lonchura in 2020.
Сипаттама
Жава құйрығының ұзындығы мүңкісінен құйрық қауырсындарының ұшына дейін шамамен 15-17 см. Үй құсына ұқсас болғанымен, эстрильдидтер тұқымдасының ең ірі түрі болуы мүмкін. Дене салмасының орташа көрсеткіші 31.5 граммды құрайды, бұл оны ең жақын бәсекелесі – қара ішкі тұқымжегінен сәл ауыр етеді. Ересек құстарды сұр жоны мен кеудесі, қызғылт құрсағы, ақ жақты қара басы, қызыл көз айналысы, қызғылт аяқтары және қалың қызыл мүңкісімен оңай тануға болады. Екі жыныс та бірдей. Жастардың жоны қоңыр, төменгі жағы ақшыл қоңыр, ал басы қарапайым болады. Өте жас құстардың мүңкісі қара, түбі қызғылт. Дауысы – «чип», ал әні – «чип-чип-чип-чип-чип-чип» сияқты жылдам қайталамалы дыбыстардан тұрады.
The Java sparrow is about in length from the beak to its tip of tail feathers. Although only about the size of a house sparrow, it may be the largest species in the estrildid family. The mean body mass is , making it slightly heavier than its nearest known rival, the black bellied seedeater. The adult is unmistakable, with its grey upperparts and breast, pink belly, white cheeked black head, red eye ring, pink feet and thick red bill. Both sexes are similar. Immature birds have brown upperparts and pale brown underparts, and a plain head. Very young birds have a black beak with a pink base. The call is a chip, and the song is a rapid series of call notes chipchipchipchipchipchip.
Тіршілік ету ортасы
Жава тасқыншысы өте әлеуметтік құс, ол негізінен дәнді және басқа тұқымдармен қоректенеді. Ол ашық далалар мен егістік жерлерде кездеседі, бұрын күріш егістіктерінде зиянкес болғандықтан оның ғылыми атауы осылай аталуы себебі сонда. Ұясы ағаштарда немесе ғимараттарда салынады, және бір уызда 8 жұмыртқаға дейін туады.
The Java sparrow is a very gregarious bird which feeds mainly on grain and other seeds. It frequents open grassland and cultivation, and was formerly a pest in rice fields, hence its scientific name. The nest is constructed in a tree or building, and up to eight eggs are laid.
Құс шаруашылығы
Жава торғайы Азияда ғасырлар бойы танымал күйде ұсталатын құс болып келген, алғашқыда Қытайдың Мин әулетінде, кейін 17 ғасырдан бастап Жапонияда кең таралды. Жапондық суреттер мен гравюраларда жиі кездеседі. Мэйдзи дәуірінің жазушысы Нацуме Сосеки өзінің үй жануары – жава торғайы туралы эссе жазған. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында жава торғайы АҚШ-та импортына тыйым салынғанға дейін ең танымал күйде ұсталатын құстардың бірі болды. Бүгінде Калифорнияда ауыл шаруашылығына төндіретін қауіптің болуына байланысты оны ұстау заңсыз саналады, бірақ Қытай, Тайвань және Жапония сияқты күрішке тәуелді Азия елдері бұл құсты реттемейді. Азияда жава торғайын көбінесе адамдар туғаннан-ақ өсіріп, оларға үйретеді, осылайша олар өте жақын болып, адамдарға адалады. Сондықтан, оларды салыстырмалы түрде кішкентай торларда ұстауға болады, бірақ үй ішінде оларды қашып кетпеуіне бақылаумен еркін жүргізуге болады. Тұтқында түрлі түстердегі жава торғайлары өсірілді, олардың ішінде ақ, күміс/опал, изабел, пастель, крем және агат (қазіргі уақытта Еуропада тұтқындағы құстар арасында сирек кездеседі) және жапондық сакура бунчо деп аталатын ала торғайлар бар.
The Java sparrow has been a popular cage bird in Asia for centuries, first in China's Ming Dynasty and then in Japan from the 17th century, frequently appearing in Japanese paintings and prints. Meiji era writer Natsume Sōseki wrote an essay about his pet Java sparrow. In the late 1960s and early 1970s the Java sparrow was one of the most popular cage birds in the United States until its import was banned. Today it remains illegal to possess in California because of a perceived threat to agriculture, although rice dependent Asian countries like China, Taiwan and Japan have not regulated the bird. In Asia the Java sparrow is most often raised almost from birth by human breeders and owners, and they become very tame and attached to humans. As such, they can be normally kept in relatively small cages, but let out for indoor exercise without their attempting to escape. In captivity, a variety of colourations have been bred, including white, silver/opal, fawn/isabel, pastel, cream and agate (which currently is rare within Europe captive specimens) along with the pied Java sparrow (called the sakura buncho in Japan).
Кіріспе
Жава торғайы Үндістан құрлығына әкелінді, бірақ ол Үндістанның негізгі бөлігінде тұрақты түрғынға айнала алмады. АҚШ-та бірнеше Гавай аралдарында, әсіресе Оахуда көбейіп жатыр. Кариб теңізінде Жава торғайы Пуэрто-Рикоға әкелінді, онда ол Сан-Хуан маңында жиі кездеседі. Ямайкада да көрілді, бірақ басқа аралдарда таралғаны белгілі емес. Сондай-ақ, Батыс Австралия жағалауындағы Рождество аралына да әкелінді.
The Java sparrow was introduced in the Indian subcontinent, but it failed to become a successful resident on the Indian mainland. In the United States there are breeding populations on several of the Hawaiian Islands, especially Oahu. In the Caribbean, the Java sparrow was introduced to Puerto Rico where it is fairly common near San Juan. It has also been sighted in Jamaica, but is not known to occur on any of the other islands. It was also introduced to Christmas Island, off the coast of Western Australia.
Қауіптер
Кейбір елдер Яван құсқарғысын күріш шаруашылығында зиянкес деп есептейді. Табиғи ортаның тоқтаусыз жоғалуы, кейбір аймақтарда аң аулау және басқаларында тұзаққа түсіру (зиянкес ретінде) оның жабайы табиғаттағы санының күрт азаюына және табиғи ареалында кездесу жиілігінің төмендеуіне әкелді. Қазіргі таңда Яван құсқарғысы IUCN Қауіп төнген түрлердің қызыл тізімінде құрып бара жатқан түр ретінде бағаланып, саны 10 000-нан кем қалған. Сондай-ақ ол CITES-тің II қосымшасына енгізілген. TRAFFIC мәліметінше, түрдің ерекше әніне байланысты оны заңсыз экзотикалық үй жануарлары саудасында да қатты қысымға ұшырап отыр.
The Java sparrow is considered by some countries to be an agricultural pest with respect to rice cultivation. An ongoing loss of natural habitat, hunting in some areas and trapping (as a pest) in others has led to much smaller numbers in the wild and sightings in its natural range have become increasingly uncommon. The Java sparrow is now evaluated as endangered on the IUCN Red List of Threatened Species with less than 10,000 individuals remaining. It is also listed on Appendix II of CITES. The species is also severely threatened by the illegal exotic pet trade as they are sought after for their distinctive song, according to TRAFFIC.