Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өте үстемдік – гетерозиготтың фенотипі екі гомозигот ата-ананың фенотипілік диапазонының шегінен тысқары орналасқан генетикалық құбылыс. Өте үстемдікті бір геномдық локуспен реттелетін гетерозиготтың артықшылығы деп те сипаттауға болады, онда гетерозиготтар гомозиготтарға қарағанда жоғары тіршілікке ие. Дегенмен, гетерозиготтың барлық артықшылықтарын өтe үстемдік деп санауға болмайды, себебі олар бірнеше геномдық аймақтармен реттелуі мүмкін. Өте үстемдік гетерозис (гибридті ұрпақтың жоғары тіршілікке ие болуы) себебі ретінде қарастырылған.
Overdominance is a phenomenon in genetics where the phenotype of the heterozygote lies outside the phenotypical range of both homozygous parents. Overdominance can also be described as heterozygote advantage regulated by a single genomic locus, wherein heterozygous individuals have a higher fitness than homozygous individuals. However, not all cases of the heterozygote advantage are considered overdominance, as they may be regulated by multiple genomic regions. Overdominance has been hypothesized as an underlying cause for heterosis (increased fitness of hybrid offspring).
Қалқаншалық анемия
Адамда жоғары басымдыққа мысал – серпалы жасушалы анемия. Бұл жағдай бір полиморфизммен анықталады. Зиянды аллельдің иегерлерінің өмір сүру ұзақтығы төмендеу болады, гомозиготалардың көбі 50 жасқа жетпейді. Дегенмен, бұл аллель малярияға белгілі бір деңгейде қарсы тұру қабілетін де береді. Сондықтан, малярияның күшті таңдау қысымы бар немесе болған аймақтарда, серпалы жасушалы анемия осы ауруға ішінара қарсылық таныту үшін таңдалған. Гомозиготалар маляриядан қорғанышсыз болады немесе серпалы жасушалы анемияға өте бейім келеді, ал гетерозиготалардың физиологиялық әсері аз және малярияға ішінара қарсылық көрсетеді.
An example of overdominance in humans is that of the sickle cell anemia. This condition is determined by a single polymorphism. Possessors of the deleterious allele have lower life expectancy, with homozygotes rarely reaching 50 years of age. However, this allele also yields some resistance to malaria. Thus in regions where malaria exerts or has exerted a strong selective pressure, sickle cell anemia has been selected for its conferred partial resistance to the disease. While homozygotes will have either no protection from malaria or a dramatic propensity to sickle cell anemia, heterozygotes have fewer physiological effects and a partial resistance to malaria.
Салмоноидтық ірі гистоқоғамдылық кешені
Үлкен гистоқосуыстық кешені (МГК) гендері кең ауқымды өзгергіштікке ие, бұл көбінесе гетерозиготалық жекелемелер гомозиготалық жекелемелерге қарағанда кеңірек пептидтер спектрін анықтай алады деген тұжырыммен байланысты. Финляндиядағы арктикалық шара балықтары популяциясында МГК аллельдері бойынша гетерозиготалық балықтарда цисталардың саны аз болды, олар ірірек өсті және тірі қалу мүмкіндігі жоғары болды – мұның бәрі гетерозиготалардың жоғарырақ сәйкестігін көрсетеді.
Major histocompatibility complex (MHC) genes exhibit extensive variation, generally attributed to the notion of heterozygous individuals identifying a wider range of peptides than homozygous individuals. In arctic char population in Finland, fish heterozygous for MHC alleles had fewer cysts, grew larger, and had a better chance at survival, all indicating a higher fitness of the heterozygotes.
Gymnadenia rhellicani түсті полиморфизм
Гимнадения релликаниде гүл пигментациясы GrMYB1-дегі 612 және 663 аминқышқылының өзгеруі арқылы бақыланады, ол антоцианин пигментінің өндірісіне қатысады. Қара және ақ аллельдерге гетерозиготалық қызыл гүлдер, ақ және қара түрлеріне қарағанда көбелекке жарамдылықта артықшылыққа ие, себебі олар ара және шыбық тозаңдаушыларын тартады. Ақ аллельдің пайда болуынан бері Альп тауларының көптеген аймақтарындағы жабайы популяцияларда қызыл фенотиптің жиілігі артып келеді.
In Gymnadenia rhellicani, flower pigmentation is controlled by changes to amino acids 612 and 663 in GrMYB1, which plays a role in anthocyanin pigment production. Red flowers, heterozygous with black and white alleles, maintain a reproductive fitness advantage over white and black varieties presumably because they attract both bee and fly pollinator populations. Since the emergence of the white allele, the frequency of the red phenotype has been increasing in wild populations in multiple regions of the alps.
Полярлық басымдық
Полярлық үстемдік – бұл үстемдіктің бір түрі, онда ұрпақта тек әкелік немесе аналық аллель ғана синтезделеді. Мұның мысалы ретінде "Solid Gold" атты атақты қошқар мен оның ұрпағын қарастыруға болады. Бұл қошқар каллипиг фенотипімен (жақсы дамыған бұлшық еттері мен артқы жағы) белгілі болды, бірақ оның ұрпағының бар болғаны 15%-ы ғана осы белгілерді мұралады. "Solid Gold" қошқарының ұрпақтары тек қана осы каллипиг фенотипін көрсеткен жағдайда ғана, егер олар "Solid Gold"-тан мутацияланған аллельді және анасынан жабайы типтегі аллельді алған болса, бұл Cpat/Nmat генотипіне алып келеді. Cpat/Cmat, Npat/Nmat және Npat/Cmat генотиптері бар ұрпақтар каллипиг фенотипін көрсетпейді.
Polar overdominance is a type of overdominance where either only the paternal or maternal allele is being synthesized in the offspring. An example of this was illustrated by a famous ram named Solid Gold and his offspring. This ram was known for its callipyge phenotype (pronounced muscular features and hindquarters) caused by a mutated allele, but only 15% of its offspring received these same traits. Solid Gold’s offspring only expressed the same callipyge phenotype if they inherited the mutated allele from Solid Gold and a wildtype allele from their mother, which would result in a Cpat/Nmat genotype. Offspring with genotypes such as: Cpat/Cmat, Npat/Nmat, and Npat/Cmat did not express the callipyge phenotype.