Су қоймаларын улау: тарих және қазіргі заманғы тәжірибелер
Well poisoning
Су қоймаларын улау – тарих бойы соғыста қолданылған қауіпті әдіс. Дұшпандарды ауруға шалдықтыру, су көздерін жою мақсатымен жасалған. Антисемитизмде де қолданылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауыз су ресурстарын қасақана бұрмалау – логикалық қателік.
Malicious manipulation of potable water resources
the logical fallacy
Құдыққа улау – ауыз су ресурстарын қасақана бұрмалау арқылы ауруға немесе өлімге әкелу, немесе қарсыластың таза суға қол жеткізуін жоққа шығару. Құдыққа улау ежелгі заманнан бері соғыс кезінде стратегия ретінде тарихта белгілі және шабуыл (мақсатты аймақты бұзып, халқын азайту үшін террорлық тактика ретінде) және қорғаныс (жанып кеткен жер тактикасы ретінде) мақсатында қолданылған. Құдықтарға тасталған шіріген денелер (жануарлар мен адамдар) ең көп таралған тәсіл болды. Биологиялық соғыстың ең ерте мысалдарының бірінде, ішек ауруы немесе туберкулез сияқты бұрынғы замандағы жұқпалы аурулардан қайтыс болған денелер құдыққа улау үшін арнайы пайдаланылған. Сонымен қатар, құдыққа улау – ежелгі дәуірде яһудилерге қарсы айтылған үш ең ауыр антисемиттік айыптаудың бірі (қалған екеуі – қасиетті нәрсені жеңілтектеп қарау және қанға қастандық жасау). 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісінен кейін Жапонияда тұратын корейлерге де ұқсас айыптаулар тағылды. Екі жағдайда да айыптау расталмады, бірақ бұл айыптаулар осы топқа қарсы кең ауқымды қуғын-сүргін мен погромдарға әкеп соқты.
Well poisoning is the act of malicious manipulation of potable water resources in order to cause illness or death, or to deny an opponent access to fresh water resources. Well poisoning has been historically documented as a strategy during wartime since antiquity, and was used both offensively (as a terror tactic to disrupt and depopulate a target area) and defensively (as a scorched earth tactic to deny an invading army sources of clean water). Rotting corpses (both animal and human) thrown down wells were the most common implementation; in one of the earliest examples of biological warfare, corpses known to have died from common transmissible diseases of the Pre Modern era such as bubonic plague or tuberculosis were especially favored for well poisoning. Additionally, well poisoning was one of the three gravest antisemitic accusations made against Jews during the pre modern period (the other two being host desecration and blood libel). Similar accusations were also made of Koreans living in Japan in the aftermath of the 1923 Great Kantō earthquake. In both cases, the accusation was never substantiated, but did lead to wide scale persecution and pogroms against the group so accused.
Ортағасырлық қолданыс
Құдықты улау, кем дегенде орта ғасырлардан бері маңызды күйдірілген жер тактикасы ретінде қолданылып келген. Мысалы, 1462 жылы Валахия князі III Влад қақпақты осы әдіс арқылы оны қуатын қарсыластарының жолын кешіктірді. Шамамен 500 жыл өткен соң, Қысқы соғыс кезінде финдер құдықтарды қолдануға жарамсыз ету үшін оларға жануарлардың денелерін немесе нәжісін тастады, осылайша Кеңес әскерлерінің басқыншылығына пассивті түрде қарсы тұрды.
Well poisoning has been used as an important scorched earth tactic at least since medieval times. In 1462, for example, Prince Vlad III the Impaler of Wallachia utilized this method to delay his pursuing adversaries. Nearly 500 years later during the Winter War, the Finns rendered wells unusable by planting animal carcasses or feces in them in order to passively combat invading Soviet forces.
Қазіргі заманғы қолданылу мысалдары
ХХ ғасырда құдықтарды уландыру практикасы ұйымдасқан күштерге қарсы тиімділігін және маңыздылығын жоғалтты, себебі қазіргі заманғы әскери логистика қауіпсіз және тазартылған жабдықтау мен ресурстарды қамтамасыз етеді. Дегенмен, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия әскерлері «Альберих» операциясы аясында Франциядағы құдықтарды улады. Көптеген діндер мұндай «жерді өртеу» тактикасын айыптайды. Ең бастысы, Ислам дінінде жазылған қағидалар бойынша, тіпті соғыс кезінде де су көздерін улауға болмайды және жаулардың суға қол жеткізуіне рұқсат беру керек. 1948 жылғы Палестина соғысы кезінде Израиль кейбір палестиналық қалалар мен ауылдардың құдықтары мен су көздерін биологиялық соғыс бағдарламасының аясында улады, соның ішінде 1948 жылдың мамыр айының басында Акрада ішек құрты (тиф) эпидемиясын тудырған сәтті операция және мамыр айының соңында египеттіктердің тоқтатып қалған Газадағы сәтсіз әрекет. ХХ ғасырдың соңында құдықтарды улау туралы айыптаулар көтерілді, ең танымалдары Косово Азаттық соғысына қатысты болды. ХХІ ғасырда Израильді оккупацияланған аумақтардағы айыптаулар бойынша кінәлады.
During the 20th century, the practice of poisoning wells has lost most of its potency and practicality against an organized force as modern military logistics ensure secure and decontaminated supplies and resources. Nevertheless, German forces during First World War poisoned wells in France as part of Operation Alberich. A few religions have laws condemning such scorched earth tactics. Most notably Islam, in its scripture, dictates that water bodies may not be poisoned even during a battle and enemies must be allowed access to water. Israel poisoned the wells and water supplies of certain Palestinian towns and villages as part of their biological warfare program during the 1948 Palestine war, including a successful operation that caused a typhoid epidemic in Acre in early May 1948, and an unsuccessful attempt in Gaza that was foiled by the Egyptians in late May. In the late 20th century, accusations of well poisoning were brought up, most notoriously in relation to the Kosovo Liberation War. In the 21st century, Israeli settlers have been condemned due to accusations in the Occupied Territories.