Кіріспе
Үлкен Манчестердегі қала, бұрынғы сайлау аймағы, сол атымен Ройтон – Ұлы Манчестердегі Олдхэм қалалық ауданындағы қала, 2011 жылы халық саны 21 284 адамды құрады. Ирк өзенінің бастауына жақын, Оңтүстік Пенниннің етегіндегі бедерлі жерге орналасқан, Олдхэмнен солтүстік-батысқа қарай 1,7 миль (3 км), Рочдейлден оңтүстік-шығысқа қарай 3,2 миль (5 км) және Манчестерден солтүстік-шығысқа қарай 7,6 миль (12 км) қашықтықта жатыр. Ланкашир тарихи округінің шекарасында, Ройтон және оның төңірегінде осы аймақта ежелгі британдықтардың, римдіктердің және викингтердің іс-әрекеттеріне қатысты дәлелдер табылды. Орта ғасырларда Ройтон Ройтон Холл айналасында құрылған шағын қалашық болды, ол Байрон және Радклиффтер сияқты көптеген сарай иелеріне тиесілі болған. 1780 жылға дейін бұл жерде "бірнеше шашыраңқы және қарапайым коттедждер ғана" болған. 20 ғасырдың ортасында шетелдік мақта тауарларын импорттау Ройтонның тоқыма өнеркәсібінің құлдырауына әкелді, ал соңғы фабрикасы 2002 жылы жабылды. Бүгінде оннан аспайтын диірмендер сақталған, олардың көпшілігі жеңіл өнеркәсіпте немесе таратпа орталықтары ретінде пайдаланылады. Мақта иірудің тоқтатылуына байланысты экономикалық дағдарысқа қарамастан, Ройтон халқы бұрынғы Эдвард аудандарындағы тұрғын үйлерді қарқынды түрде қайта жаңарту арқасында өсуде. "Roy" атауы "Rye" сөзінен шыққан, ал көне ағылшын тіліндегі "ton" жұрнағы "рыс шаруашылығы" немесе "рыс елді мекені" деген мағынаны білдіреді. Райтон (немесе Райтон) атауының алғашқы жазбаша куәлігі 1212 жылы Ланкаширде жүргізілген сараптамада кездеседі.
the former electoral area by the same name
Royton is a town in the Metropolitan Borough of Oldham, Greater Manchester, England, with a population of 21,284 in 2011. Close to the source of the River Irk, near undulating land at the foothills of the South Pennines, it is 1.7 mile (3 km) northwest of Oldham, 3.2 mile (5 km) southeast of Rochdale and 7.6 mile (12 km) northeast of Manchester. Within the boundaries of the historic county of Lancashire, Royton and its surroundings have provided evidence of ancient British, Roman and Viking activity in the area. During the Middle Ages, Royton formed a small township centred on Royton Hall, a manor house owned by a long succession of dignitaries which included the Byrons and Radcliffes. A settlement expanded outwards from the hall which, by as late as 1780, "contained only a few straggling and mean built cottages". Imports of foreign cotton goods began the decline in Royton's textile industry during the mid 20th century, and its last mill closed in 2002. Today, fewer than a dozen mills are still standing, the majority of which are used for light engineering or as distribution centres. Despite an economic depression brought about by the demise of cotton spinning, Royton's population has continued to grow as a result of intensive housing redevelopment which has modernised its former Edwardian districts. "Roy " is derived from Rye, with the Old English suffix ton added to imply "rye farm" or "rye settlement". The first known written record of the name Ryeton (or Ryton) was in a survey of Lancashire in 1212,
Ерте тарих
Бұл аймақта тас дәуіріндегі адам қызметінің іздері бар, Ройтон паркінен табылған неолиттік тас балта арқылы. Ежелгі британдықтар осы жерде қоныстанған деп есептеледі, ал римдіктер осы аймақтан өткен. Аймақта викингтердің/норвегтердің қалдықтары табылмаған, бірақ топонимикалық деректер олардың бұл жерде болғандығын көрсетеді.
Тоқыма және өнеркәсіптік революция
Ройтон залында тұратын беделді адамдардан басқа, Орта ғасырлардағы Ройтон халқының кішігірім қауымы қызметшілер мен шаруалардан тұратын, олардың көпшілігі жайылыммен айналысқан, бірақ табыстарын тоқыма жұмыстарымен толықтырған. Аймақ сиреп орналасқан елді мекендерден тұратын, олардың ішінде Торп, Хейсайд және Ройтон ауылының өзі – ядросы болды. Ерте заманауи кезеңде Ройтон тоқымашылары тоқымашылардың уақытша үйлерінде иіру дөңгелектерін қолданған, бірақ 18-ші ғасырдың басында мақта тауарларына сұраныс артқан және мақта иіру машиналарын технологиясы жақсарған кезде, үлкен, жақсы және тиімді жабдықты орналастыру үшін үлкен құрылымдар қажет болды. 1764 жылы Торп-Клауда Ралф Тейлор салған сумен жұмыс істейтін мақта фабрикасы осындай алғашқы құрылыс деп есептеледі. Содан кейін тағы да көп фабрикалар салынды, бұл аймақта урбанизация және әлеуметтік-экономикалық өзгерістер процесін бастады; халық шаруашылықтан алыстап, фабрика жүйесінде жұмыс істеді. Манчестер патриоттық одағы, парламенттік реформа талап ететін топ, парламенттік өкілдікті реформалау үшін Манчестерде жаппай халықтық демонстрация ұйымдастыра бастады. Ұйымдастырылған дайындықтар жүргізілді, ал тыңшы «Тэндл-Хиллде жеті жүз адам әскер полкідей жаттығу жасады» деп хабарлады; бірнеше күннен кейін, 3 тамызда Манчестерде жаттығу жасауға тыйым салатын патшалық жарлық жарияланды. 1819 жылғы 16 тамызда Ройтон (қосымшадағылар сияқты) өз қала тұрғындарының бір тобын Манчестерге, қазір Питерлоо қырғыны деп аталатын жаппай саяси демонстрацияға қатысу үшін жіберді (15 адамның қаза болуы және 400–700 адамның жаралануы салдарынан). Ройтонның ылғалды климаты мақта жіптерін кептірмей және сындырмай, иіру үшін қолайлы жағдай жасады, ал 19-ғасырдың жаңадан дамыған механизациясы мақта жіптерін жаппай өндіруді әлемдік нарыққа бейімдеді. 1832 жылы Ройтонда 12 бумен жұмыс істейтін фабрика болды, олардың бұрынғы ауылдары мақта фабрикаларының, бірнеше шағын көмір шахталарының және Олдхэмнен Рочдейлге дейінгі жаңа жолдың (қала орталығынан өтетін) айналасында қала болып бірікті. 1860 жылдары Манчестер, Олдхэм және Ройтон темір жолы мен тауарлық алаңы салынды, бұл тоқыма тауарларын және шикізатты қалашыққа және одан тасымалдауды жеңілдетті. Ройтонның оңтүстік шекарасына жақындап, мақта иіру ауданының біртұтас бөлігін құрады. Бұл аймақтан арзан мақта тауарларына сұраныс мақта иіру компанияларын құруға себеп болды; инвестициялар Ройтонда 22 жаңа мақта фабрикасының салынуымен жалғасты. Оллхэммен бірге, ең жоғары деңгейде бұл аймақ әлемдік мақта өндірісінің 13% -ын құрады. 1861–65 жылдардағы Ланкашир мақта аштығы кезінде АҚШ-тан шикі мақта жеткізілімі тоқтатылды, бұл 1863 жылы Ройтонның жергілікті денсаулық сақтау кеңесінің құрылуына әкелді, оның мақсаты – әлеуметтік қамсыздандыруды қамтамасыз ету және жергілікті жерде гигиена мен санитарияны сақтау болды. Бомбалаған адамға анонимді хабарлама келіп түсті, онда ол жарылысты Ройтон мектеп кеңесіне жасағанын, өйткені балаларға 10 жастан бастап жұмыс істеуге рұқсат етілмейді және ол Фабрика актілерін жоюды қалайтынын айтты. Жарылыстан зардап шеккендер болған жоқ, ғимаратқа түтіннен және сынған терезелерге, есіктерге және ағаш бұйымдарына зақым келді. Осыған қарамастан, мыңжылдықтың басынан бері Ройтон косметикалық жаңартуға бағытталған. «Марстағы өмір» 1970 жылдардың Манчестерінде өтеді.
Басқару
12 ғасырдың басынан бері Ланкашир тарихи округінің шекарасында орналасқан Ройтон, ежелде патшаға салық төлейтін арендаторлардың иелігіндегі тегнаж мүлігі болған. 1834 жылғы Кедейлер заңына түзетулер енгізілгеннен кейін Ройтон Олдхэм Кедейлер заңы бірлестігінің құрамына кірді, ол әлеуметтік қамсыздандыруды қамтамасыз ету үшін құрылған бірлескен округ еді. Ройтон Олдхэм қалалық округінің жиырма округінің екеуін қамтиды: Ройтон Солтүстік және Ройтон Оңтүстік. Парламенттік өкілдік тұрғысынан, 1832 жылғы реформалық актіден кейін Ройтон Олдхэм парламенттік округінің бір бөлігі ретінде өкілдік етілді, оның алғашқы Парламент мүшелері (депутаттары) радикал Уильям Коббет және Джон Филден болды. Уинстон Черчилль 1900-1906 жылдар аралығында депутат болды. 20 ғасыр ішінде округ шекаралары өзгерді, және Ройтон Ройтон (1918-1950), Хейвуд және Ройтон (1950-1983) және Олдхэм Орталық және Ройтон (1983-1997) округтерінің құрамында болды. 1997 жылдан бері Ройтон Олдхэм Батыс және Ройтон округінде орналасқан. 2015 жылы қайтыс болғанға дейін, ол Лейборист партиясының мүшесі Майкл Мичермен Төменгі палатада өкілдік етілді.
Экономика
XVIII ғасырдан бастап Ройтон экономикасы өнеркәсіптік революция кезінде Ұлыбританияның тоқыма өндірісімен, әсіресе мақта илеу саласымен тығыз байланысты болды. Тау-кен өндірісі 19-ғасырдағы ең жоғары деңгейіне жетті, қалада 200-ден астам шахта болды. Бұрын "жасыл далалар" аймағы болған Salmon Fields Business Village 1983 жылы ұсынылып, сол онжылдықта "әдемі аймақты" жояды және шуға себеп болады деген наразылықтарға қарамастан, бизнес-паркке айналды. Бұл A627(M) тас жолының басында орналасқан.
Көрнекті орындар
Тарихи тұрғыдан алғанда, Ройтонның жалғыз көрнекі нысаны Ройтон Холл болды, қалашықтың бұрынғы төбе үйі, оны салудан бастап (XIII ғасырда) 1814 жылға дейін жергілікті мәртебелі тұлғалар мекендеген. 1794 жылы ол "терең аңғарда, биік жерлермен қоршалған, әдемі орналасқан" деп сипатталған. Бұл ежелден келе жатқан, берік, жақсы салынған тас ғимарат. Құрылыстың негізі 2005 жылы қазылып, түпнұсқа әйнек панельдері мен Тюдор дәуіріндегі баспалдақ мұнарасы табылды. Ройтон қала әкімдігі – 1880 жылдың қыркүйек айында ашылған, Ройтонның жергілікті денсаулық сақтау кеңесінің бірінші төрағасы Джеймс Эшворттың арнайы салынған муниципалды ғимараты. Бұл ғимарат еркін сәулет стилінде салынған, оның ішінде күмбезді шатыр мен сағат мұнарасы бар, оның үстіне мыс күмбез орнатылған. Бұл Портленд тас обелискі, ол бастапқыда қаза тапқандардың тізімі жазылған тақташаларды алып тұрды және оның негізінде Жеңіс бронза мүсіні орналасқан. Ол Ройтон соғыс ескерткіші комитетінің тапсырысы бойынша 1921 жылдың 22 қазанында Дербидің 17-ші графы Эдвард Стэнли ашты. Ройтон кітапханасы – Эндрю Карнегидің сыйлығы, Карнеги кітапханасы. Солтүстікке қарай Рочдейл, Бернли арқылы жалғасып, Ланкаширдегі Ворстон ауылында аяқталады. M62 автожолы ауданның солтүстігінен өтеді және оған A663 арқылы 21-ші түйіспеден және A627(M) автожолы арқылы 20-шы түйіспеден кіруге болады, ол Ройтонның оңтүстік-батыс шекарасында аяқталады. Ол Ройтон-жанкцияға дейінгі жолда тік еңістерді көрсетті, бұл 1908 жылдың қазан айында жүк пойызы станцияға қарай төмен түскенде бақылаудан шығып, өрт сөндірушіні қаза қылған апатқа әкелді. 1961 жылдың ақпан айында төрт вагонды қашып кеткен пойыз Ройтон теміржол станциясындағы тоқтау бұрыштарын бұзып, Хай Барн көшесіне қарай жалғасты. Бес үй зақымдалды. Пойыздың жүргізушісі жарақат алды, бірақ қаза тапқандар мен ауыр жарақат алғандар болған жоқ. Зақымдалған үйлердегі бес адам шок пен көкжиектерден, ал бір жағдайда омыртқа сүйегі сынығынан зардап шегіп, ауруханаға жеткізілді. Ройтон арқылы жиі автобустар қатынайды, олар Ұлы Манчестердегі әртүрлі бағыттарға қызмет көрсетеді. Аштон-андер-Лайне, Манчестер, Миддлтон, Олдхэм, Рочдейл, Шоу және Сталибриджге автобус қызметтерін First Greater Manchester компаниясы 24, 64, 181, 182, 402, 408, 409 және 428 нөмірлі бағдарлары бойынша жүзеге асырады. Біздің ханымның католик орта мектебі – 11-19 жастағы оқушыларға арналған, аралас католик орта мектебі және жоғары сынып колледжі. Ол 1961 жылы құрылған және математика мен информатика саласында маманданған.
Спорт
Ройттон Таун ФК – әуесқой футбол клубы. Ол Рочдейл Альянс Лигасында «Стотс Бенхэм» командасы ретінде құрылған, бірақ 1985 жылы «Ройттон Таун» деп атын өзгерткен. Команда Рочдейл Альянс Премьер-дивизионында үш мәрте жеңіске жетіп, екі жарым маусым бойы жеңіліссіз өтті, 1994 жылы Ланкашир әуесқойлар лигасына көшкен. 2001–2002 жылдары Манчестер футбол лигасының Премьер-дивизионында ойнады. Кромптон және Ройтон гольф клубы қаланың батыс жағында орналасқан, онда 18 тесіктік тамаша гольф алаңы бар. Клуб түрлі ашық жарыстар ұйымдастырады. Ройттон әуесқой жүзу және су полосы клубы 100 жылдан бері қала халқына қызмет етіп келеді және Орталық Ланкашир жүзу қауымдастығының мүшесі болып табылады.
Дін
Ройтонның өзінің ортағасырлық шіркеуі болған жоқ, және діни мақсаттар үшін 1541 жылға дейін Личфилд епархиясындағы Прествич және Олдхэм приходтарының құрамында болды, содан кейін бұл епархия бөлініп, Ройтон Честер епархиясының бөлігіне айналды. Капелла 1757 жылдың 1 шілдесінде апостол Павелге арналып киеленді. Сент-Пол шіркеуі Манчестер епархиясының Олдхэм-Батыс деканатында орналасқан. Вествуд моравия шіркеуінің қауымы жақында Ройтонға көшіп келді. Қалыптасқан шіркеуден басқа, Ройтонда түрлі реформаланған діни ағымдар да болған. Діни достар қоғамы 1650 жылдардың басында Хейсайдте жиын өткізгендері тіркелген. 1775 жылы баптистердің жиналатын орны салынды. Конгрегациялық уағыздаушылар Ройтонға үнемі келіп тұратын, бірақ 1854 жылға дейін қалада шеберхана құрылған жоқ. Примитивті методизм Ройли ғимаратындағы бөлмеде құрылды, ал оның алғашқы арнайы салынған шіркеуі 1867 жылы салынды. Ағылшын реформациясынан кейін Ройтондағы Рим католиктері 1874 жылы пайдасыз фабрика капелла ретінде пайдаланылған кезде басталды. Ройтон Холлдың сол кездегі иесі сэр Персиваль Рэдклифф 1880 жылы ашылған жаңа католик мектебінің капелласын салуға жер және 2000 фунт стерлинг берді; жергілікті діни қызметкер Ройтон Холлда тұрды. 2015 жылы бұзылғанға дейін Ройтонда 1855 жылдан бері полиция бөлімшесі болды. 2010 жылдың қазан айында ашылған ол, шектеулі кеңістігі мен нашар орналасуы үшін сынға ұшыраған Ройтон денсаулық орталығын алмастырды. Бастапқы медициналық көмек қызметі бұрынғы Ройтон денсаулық сақтау орталығының үй-жайын сатуды жоспарлап отыр. Солтүстік-Батыс жедел жәрдем қызметі аймақтағы науқастарды жедел тасымалдауды қамтамасыз етеді. Жергілікті деңгейде шағын мамандандырылған клиникалар мен хирургиялық кабинеттер арқылы басқа да денсаулық сақтау көмегі көрсетіледі. Доктор Кершоу хосписі 1989 жылы ашылды, бірақ оның тамыры 1930 жылдары жергілікті жалпы тәжірибелі дәрігер және денсаулық сақтау жөніндегі дәрігер Джон Кершоутың мұрасымен салынған шағын ауруханаға дейін жетеді. Доктор Кершоу хосписі - тіркелген қайырымдылық ұйымы, емделе алмайтын, өмірге қауіп төндіретін аурулармен ауыратын ересектерге арнайы паллиативтік күтім көрсетеді. Қалдықтарды басқаруды Ұлы Манчестер қалдықтарын жою органы үйлестіреді. Жергілікті өндірістің инертті қалдықтары Беал аңғарындағы полигонға жіберіледі. Ройтонның электр энергиясын тарату желісінің операторы - United Utilities; қалада электр станциялары жоқ. United Utilities сонымен қатар Ройтонның ауыз суын және ағынды суларын басқарады.