Кіріспе

XVI ғасырдағы ағылшын саясаткері сэр Уильям Петре (шамамен 1505 - 1572) (Питер деп айтылады) Генрих VIII, Эдуард VI және королева Мэри I – үш Тюдор монархының мемлекеттік хатшысы болды. Ол сонымен қатар Елизавета I-нің мемлекеттік хатшысының орынбасары да болды. Оксфорд университетінде заңгер болып білім алған ол, Болейндер отбасының ықпалымен мемлекеттік қызметке келді деген болжам бар. Олардың бірі, Джордж Болейнге Оксфордта сабақ берген, ал екіншісі Генрих VIII-нің екінші әйелі, королева Анна Болейн болды. Ол патшалық қызметте жылдам өрлеп, 1543 жылы рыцарь атағын алды. Сэр Уильям Петре сол кездегі діни даулардан қауіпсіз өтуде шеберлік танытты; 1544 жылдың қаңтар айында ол мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. Генрихтің билігінің қиын кезеңінде ол мемлекеттік басқаруды табысты жүргізіп, 1547 жылы тақ мұрагерлігінің тегіс өтуін қамтамасыз етті. Генрих VIII, Эдуард VI, Мэри I және Елизавета I билік еткен жылдары жоғары лауазымдарды иеленді, бірақ денсаулығының нашарлауына байланысты, байлығымен Ессекс графтығындағы Ингатестон залына зейнетке шықты. Оның ұлы Джон Петре, 1603 жылы Вриттлдің 1-ші бароны атанды. Кейінгі Петре барондарының көпшілігі католик дінін ұстанды. Музыкант Уильям Бёрд Сэр Уильям Петре үшін паван мен галлиард шығармаларын жазды, олар оның «Партения» жинағына енді.

Шығу тегі

1505 немесе 1506 жылы туған Петре, Джон Петренің үлкен ұлы болды. Ол Девон графтығының Торбрян қауымындағы Тор Ньютоннан шыққан. Петре әулеті кем дегенде Ричард II (1377–1399) патшалығынан бері Тор Ньютон қаласында орналасқан. Джон Петре кәсібі бойынша былғары илеуші болған, ал оның екі әкесі де шағын жер иелері (франклиндер) болған. Оның бауырлары: Джон Петре (1571 жылы қайтыс болды), Девондағы Дартмут және Эксетер порттарының кезшісі және 1554 жылы Дартмуттан депутат. Ричард Петре, Бэкингем архиепископы. Роберт Петре, Қазынашылықтың аудиторы, оның ескерткіші Эссекстегі Ингэтстон шіркеуінде сақталған. 1573 жылы ол қару-жараққа рұқсат алды. 1549 жылы ол Оксфорд университетіндегі ерестіктерді тексеру, лорд Сеймур Судлейге қарсы айыптауларды қарау және Лондон епископы Боннерді соттау үшін құрылған комиссияда қызмет етті. Боннердің ісіне алғашқы күні қатыспады, сонымен қатар ол "басқа тарапқа бұрылып жатыр" деген қауесет тарады. 1549 жылдың 6 қазанында Сомерсет оны кеңеске олардың жиналу себебін сұрау үшін жіберді, бірақ бастапқыда ол Сомерсет протекторының жақтасы болған. Олар күшті тарап екенін анықтағаннан кейін, ол Сомерсет құлауына аз ғана уақыт қалғанда одан бас тартып, қорғаушыны айыптаған кеңестің лорд-мэрге хатын қол қою үшін қалды; төрт күннен кейін ол Сомерсетке қарсы жарияламаға да қол қойды. 1550 жылдары ол өте жақсы жағдайда болды. Ол Мемлекеттік хатшы ғана емес, сонымен қатар Винчестер епископының жерлерінің сақшысы сияқты көптеген басқа да пайдасыз лауазымдарға ие болды. Ол сарайда тегін тамақтандыру және тұру сияқты көптеген сыйлықтарды алды. 1550 жылдың ақпанында ол Франциямен бейбіт келісім шарттарын келісу үшін Булоньеге жіберілді, ал келесі мамыр айында Амиенде оны ратификациялады. Уильям Петре әдепті және мейірімді мінезді, бірақ сақтықпен және нық қадаммен, көп сөйлемейтін адам ретінде сипатталды. Сол жылы ол Бірінші жемістер мен ондықтардың қазынашысы болды және Винчестер епископы Гардинерді тексеруге тағайындалған комиссарлардың бірі болды; сонымен қатар ол Принцесса Мэриді сотқа шақыруын немесе оның тұрақты орнын өзгертуін сұрау үшін Эссекстің Нью-Холл қаласына жіберілді. Уильям 1551 жылы Ингатестондан Уильям Сесилге достық хат жазып, Сесилдің ауруға шалдыққанын естігеніне өкініш білдірді, оған жіберген кітабы үшін алғыс айтты және оның кішкентай балалары жетілгенде оған олардың жетістіктерінің дәлелін жіберетінін айтты, сондай-ақ Сесилдің жазылуына құттықтау үшін кейінірек тағы бір хат жазды. 1551 жылы сэр Уильям Лорд Рич Лийдің монастырімен бірге кеңестің өкілі ретінде Принцесса Мэриге оның Эссекстегі үйлері - Нью-Холл, Борехам және Уолтхам аббаттығының жанындағы Коппд-Холл қалаларында мейрамды өткізуге тыйым салды. 1551 жылдың қыркүйегінде ол Ингатестон залында ауруға шалдығып, сотқа бара алмады. Оның қолында әлі де көп мәселелер болды, олардың ішінде Саутгемптон графының өте маңызсыз шағымы болды, оны сэр Уильям Уильям Сесилге жіберді, оның ісіне рұқсат беруді және "Саутгемптон графы Джейн, оның балаларына француз тілінен сабақ беретін Хиром Коластың қызметтен кетіп қалғанын айтып, оны қайтаруға мәжбүрлеуді сұрайды" деп кеңес берді. Қазан айында ол протестанттармен одақтасуға қатысты неміс елшілерімен келіссөздер жүргізуге тағайындалды, ал желтоқсан айында патшаның қарыздарын өндіріп алу жөніндегі комиссияға кірді.

Мэри I-нің мемлекеттік хатшысы

Жас Эдуард VI-ның денсаулығы нашарлағандықтан, оның қайтысымен не істеу керектігін анықтау қажет болды. 1553 жылғы мамыр айында король және Тайна кеңесінің басшылығымен сэр Уильям Петре ескерткіш жасап, оған қол қойды. Екі айдан кейін Эдуард VI қайтыс болды және Мэридің артында күшті партия болды. 20 шілдеде ол, кеңес мүшелерінің көпшілігі сияқты, Мэриді қолдады, ал сэр Уильямның қолжазбасындағы ескерткіш сөреге қойылды. Ол Лондонда қалған бірнеше күн ішінде хатшылық жұмыстарын атқарды, бірақ оның әйелі Мэриге қосылып, онымен бірге Лондонға кірді. Петре Мэриге қатысты кеңестің ең жағымсыз іс-әрекеттерімен байланысты болды, сондықтан оның орны бастапқыда тұрақсыз еді. Ол 12 тамызда кеңеске қатысуын жалғастырды, бірақ қыркүйекте оның қызметтен кеткені туралы қауесет тарады. Алайда, ол 26 қыркүйекте Гартер орденінің канцлері болып тағайындалды, осыған орай королеваның бұрынғы билік кезінде қалыптасқан жаңа ережелерді жоюға бағытталды. Ол Уиттің бүлігіне қатысқандарды іздеудегі құлшынысымен және испандық некеге қолдау көрсетуімен Мэридің құрметіне ие болды. Содан кейін Петре өзін тек ресми міндеттеріне арнады; ол кеңеске қатысудан сирек қалады және жиі шетелдік елшілермен кеңесу үшін шақырылды. Ол ескі діннің қалпына келтірілуіне келісті және Поляк пен Англияның ересіздіктен босатылуымен байланысты рәсімдерге белсенді қатысты. Генрих VIII реформациясына келіскендей, Петре енді Папаның билігін қалпына келтіруге және римдік қызмет түрін қайта орнатуға келісті, сондай-ақ Папаның тапсырмасымен келген кардинал Полды қарсы алуда алдыңғы қатарда болды. Оның көптеген шіркеу мүліктері болғандықтан, сэр Уильям жаңа діни билікпен жақсы қарым-қатынаста болуы керек еді; кардинал Пол аббат жерлерін қалпына келтіру туралы тым талапкер болмау туралы нұсқаулармен келді. Мэри оның ұсынған жоспарын мақұлдады. Ұлы шеберлікпен Вильгельм монастырларды жойғаннан кейін алған жерлерін иеленуін растайтын "Растау бұйрығын" алуға қол жеткізді. Папа Павел IV бұл құжатты 1555 жылғы 27 қарашада берді. Бұл бірегей құжат деп саналады. Сонымен қатар, сэр Уильям Генрих VIII-ге салынған айыптаудан босатылды. Оған жерлерін сақтауға рұқсат берілді, бірақ қайырымдылық қорын құруға және Ингатестонның мұқтаж тұрғындарына зейнетақы төлеуге шақырылды, олар монастырлардың таратылуынан кейін өздерінің әдеттегі жәрдемақысызда қалды. Бұл бұйрық - ұзақ құжат, онда сэр Уильям Петре иеленген барлық шіркеу жерлері мен оларға төлеген бағалары тізімделген. Петре королева Мария Лондонға сапарында Ингатестон залында тоқтағанда хатшы болып ант берді; сондай-ақ Уильям Сесил оған мойынсұнуын білдіріп, қолын сүйді, бірақ ол өзінің үлкен әріптесімен бөліскен хатшы лауазымын жоғалтты. Петре Уайттың бүлігі туралы Тауэрдегі Елизавета ханшайымынан жауап алуға тағайындалған кеңесшілердің бірі болды (осы кезде Петре королева үшін шағын күш жинады). Ол Мэридің үйленуін келісуге де көмектесті. Бұл қадам Киелі үй мүлкімен ауыр салмақталған адам үшін дана болды, және оның шеберлігі тез оған Мэри үшін оның әкесі мен бауыры үшін қажет болғантай болуға мүмкіндік берді. Ол испандық Филиппен некелесуді ыстықпен қолдады және көп ұзамай епископ Гардинермен мемлекеттік саясат мәселелері бойынша кеңес алды. Ол 1554 жылдың басында Мэридің үйленуіне кедергі келтіру және Елизаветаны таққа отырғызу мақсатында болған сэр Томас Уайттың көтерілісіне қатысы бар адамдарды табуға белсене атсалысты. Уайтты тұтқындағаннан кейін сэр Джон Борн Тауэрден хат жазып, хатшы Петреге сэр Томас Уайттың леди Елизавета мен оның қызметшісі сэр Уильям Сент-Лоның бұл іске қатысқандарын мойындауға тырысқанын айтады; бірақ сэр Томас Уайт ештеңе мойындамады, ал Елизавета, бір уақытқа қамауға алынса да, аман қалды. 1554 жылдың шілдесінде Филип Англияға келіп, Мэриге үйленді. Келесі жылы Петре сотта болды және шілде айында Девоншир графына хат жазды, онда королеваның өмірінің соңы жақын деп күтілді. 1556 жылға қарай оның табысы 3353 фунт стерлингті құрады, жеке шығындары өте шағын болды; ол Кентербери архиепискапы Николас Воттонға хат жазып, Воттонның өзін Мемлекеттік хатшы ретінде алмастыруын тіледі, өйткені ол денсаулығына байланысты шаршаған. Оның кеңесі бойынша Мария 1557 жылы Поле емес, Вильям Петоға легатиндік билікті беру үшін жіберілген Папаның хабаршысының қонуына тыйым салды; ол Англияға алғашқы орыс елшісін қабылдау үшін жауапты болды. Алайда, жыл соңына қарай, денсаулығы нашарлағандықтан ол хатшылық қызметінен бас тартты. Сэр Уильям Гаррард пен Саймон Лоумен бірге ол Рочестер епископы Морис Гриффиттің өсиетінің орындаушысы болды, ал үшеуі де оның қосылуына қатысты. Осының салдарынан, бұл үшеуі Фрайерс мектебінің құрылуында бастапқы сенімділер ретінде рөл атқарды.

Елизавета I билік еткен кезең

1559 жылы «Жерді бекіту туралы» заңнан кейінгі алғашқы онжылдықта католиктерге кең толеранттылық көрсетілді және олар өз лауазымдарын сақтап қалды, бірақ саны азайып барады. Сэр Уильям да көптеген адамдар сияқты, өзінің орнын сақтау үшін дінін өзгертті, бірақ ол қартайды, қалаған мүлкінің бәріне ие болды, денсаулығы нашарлап, саясат жастық шағындағыдай қызығушылық тудырмады. Елизавета таққа отырған кезде Петре патшайымның тәж кию рәсіміне дейінгі барлық мәселелерді шешуге уәкілдік етілгендердің бірі болды және түрлі мемлекеттік істерде жұмыс істеді, бірақ кеңеске қатысуы сиректеді. 1559 жылғы наурыз айында ол Уильям Сесилге қажет болса сотқа келетінін жазды, бірақ аяғының ауруына байланысты босатуды сұрады. Дегенмен, 1560 жылдың жазында Сесил Шотландияда болғанда ол Сесилдің хатшысының міндетін уақытша атқарды. Бірақ оның алдында әлі де көп жылдық мемлекеттік қызмет күтіп тұрды. Ол сол кезде Ингатестон Холлда көп тұрып, 1561 жылы португалдардың Индиядағы ағылшын саудагерлеріне қойған шектеулер туралы жазды. Петренің соңғы публицистикалық міндеттерінің бірі – 1564–1566 жылдары Ингатестон Холлда Леди Кэтрин Грейге қарау болды. Кэтрин, бақытсыз Леди Джейннің кіші қарындасы, Елизавета патшайымның рұқсатынсыз Гертфорд графына тұрмысқа шықты. Елизавета ашуға іш толды. Оған күтім жасау Уильям Петренің соңғы публицистикалық міндеті болған сияқты: 1566 жылдан бастап ол дерлік зейнетке шығып, қайырымдылық қорына өзін арнады. Ол Сесилге тағы да жазды, қатты ауырғанын, шетелге баруға шамасы жетпейтінін, бірақ қызудан айыққанын және «Ингатестондағы шағын үйіме» зейнетке шығуға ниеттенгенін, себебі таза ауа оған пайдалы болады деп ойлайды.

Мұра қалдыру

Петренің байлығының мол бөлігі қайырымдастыққа жұмсалды; ол Ингатестонда кедейлер үйін салды және Оксфордтағы All Souls' College үшін стипендиялар тағайындады. Ол Челмсфордтағы Король Эдуард VI гимназиясының алғашқы директорларының бірі болды. Ашам оның қамқорлығымен сыйланып, "Osorius de Nobilitate Christiana" еңбегін Петреге арнап, оған ризашылық білдірді. Оның ең маңызды қайырымдылықтары Оксфордтағы Эксетер колледжіне (оның ескесуші қайық тобы бүгінге дейін оның атын алып жүреді) жасалды, бұл оны оның негізін қалаушысы деп санауға негіз береді; ол колледж жарғыларын жаңартты, осылайша оның құрамы кеңейді. Ол өзінің алғашқы білімін алған колледжге деген жылы сезімін жомарт сыйлықтары арқылы көрсетті. 1566 жылы ол Петреан стипендиялары деп аталатын жеті стипендия немесе грант құрды, ал келесі жылы ол өзі немесе оның мұрагерлері Девон, Сомерсет, Дорсет, Оксфорд, Эссекс және Англия корольдігіндегі жерлері мен мүліктері бар басқа округтерден тағайындау үшін тағы бір стипендия құрды. Бұл стипендияларды қаржыландыру үшін ол төрт Оксфордширлік пасторлықты (оған 1376 фунт стерлинг тұрды) және төрт приходты (Кидлингтон, Мертон, Оңтүстік Ньюингтон және Ярнтон) – жылына 91 фунт стерлингтік кіріспен берді. Өсиетімен ол осы мақсатқа тағы 40 фунт стерлинг қосты, оған оның әйелі Леди Петре және ұлы мен мұрагері Джон әрқайсысы тағы 40 фунт стерлингтен қосты. Ол кітаптарды көптеп жинады және Эксетер колледжі кітапханасына көптеген кітаптар сыйлады. Ол сонымен қатар Эксетер епископынан колледж үшін жаңа және тиімді жарғылар мен королевадан колледжтің заңды тұлға болып құрылуына рұқсат беретін жарлық алды. Эксетер колледжінің залындағы оның портретінде «Octo socios cum terries addidit AD 1566 et multos Libros Bibliothecae contulit» деген жазу бар. Оның Эксетерге жасаған жомарттығы, болуы мүмкін, оның қызы Дороти мен күйеуі Николас Уадхамға Оксфордта Уадхам колледжін құру туралы ой салған.

Екінші неке

1542 жылдың наурызына дейін Петре екінші рет Энн Браунға (шамамен 1509 – 10 наурыз 1582) үйленді, ол Джон Тирреллдің (1540 жылы қайтыс болған) жесірі еді. Олардан үш ұл және екі қызы дүниеге келді: Джон Петре, 1-ші Петре бароны (1549–1613), 1570 жылы Мэри Вальдегравке үйленді (2 тамыз 1604 жылы қайтыс болды). Екі ұлы жас кезінде қайтыс болды. Кэтрин Петре, Ворстерширдегі Графтоннан Джон Талботқа үйленді. Томасин Петре, Милкоттан сэр Эдвард Гревиллдің ұлы Лодовик Гревиллге үйленді; олардан сэр Эдвард Гревилл туды.

Белгілі ұрпақтары

Милдред Мэри Петре, Виктор Брюс әйелі ретінде танымал (1895–1990), 1920-1930 жылдары рекордтарды жаңартқан автокөлік жарыскері, жылдам қайық спортымен айналысушы және ұшқыш.