Алманзо Уайлдер – Лора Ингаллс Уайлдердің күйеуі, белгілі жазушы Роуз Уайлдер Лейннің әкесі. «Шағын үй» кітаптарындағы маңызды тұлға. Өмірбаяны мен балалық шағы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лаура Ингаллс Уайлдердің күйеуі
Husband of Laura Ingalls Wilder
Алманзо Джеймс Уайлдер (/æ//l/'m//æ//n//z//oʊ// /'/w//aɪ//l//d//ər/; 13 ақпан 1857 ж. – 23 қазан 1949 ж.) – Лаура Ингаллс Уайлдердің күйеуі және белгілі жазушы Роза Уайлдер Лейннің әкесі болған.
Almanzo James Wilder (/æ//l/'/m//æ//n//z//oʊ// /'/w//aɪ//l//d//ər/; February 13, 1857? – October 23, 1949) was the husband of Laura Ingalls Wilder and the father of Rose Wilder Lane, both noted authors.
Ерте өмір
Алманзо Джеймс Уайлдер 1857 жылғы 13 ақпанда Нью-Йорк штатының Малоун қаласының сыртындағы Уайлдер шаруашылығында фермер Джеймс Мейсон (1813–1899) және Анжелина Альбина (құрметті аты – Дей) Уайлдер (1821–1905) отбасында алты баланың бесіншісі ретінде дүниеге келген. Оның бауырлары: Лаура Энн (1844–1899), Рояль Гулд (1847–1925), Элиза Джейн (1850–1930), Элис Мария (1853–1892) және Перли Дей Уайлдер (1869–1934). Лора Ингаллс Уайлдер өзінің «Кішкентай үй» сериясындағы жартылай автобиографиялық романдарының аясында Уайлдердің Нью-Йорктегі балалық шағы туралы «Фермер бала» атты кітап жазды; ол кейіннен «Ұзақ қыс», «Далалық кішкентай қала», «Бұл бақытты алтын жылдар» және «Бірінші төрт жыл» кітаптарында қайта-қайта пайда болатын кейіпкерге айналды, онда оның әйелі олардың танысуы мен некесі туралы жазды. Ол сондай-ақ «Күміс көл жағалауында» кітабының 28-тарауында («Көшіп бара жатқан күн») қысқаша көрінеді. Алманзо тыныш батыл, еңбекқор, жылқы мен шаруашылықты жақсы көретін адам ретінде сипатталады, сонымен қатар ол шебер ағаш өңдеуші және сағат жасаушы ретінде де танымал. «Фермер бала» 1866 жылы, Уайлдердің тоғызыншы туған күніне бірнеше апта қалғандағы балалық шағының оқиғаларын баяндайды. Басқа нәрселермен қатар, ол фермадағы жұмыстарға қажет болмағанда мектепке бара бастайды, өгіздерді бағып үйренуге және оларды жүргізуге үйренеді, округтік жәрмеңкеге қатысады және Малоун қаласында 19 ғасырдың ортасында тойланатын 4 шілде мерекесін тойлайды. Алманзо үлкен бауырларының, әсіресе, болашақ әйелінің мұғалімі болған қажырлы қарындасы Элиза Джейннің басшылығына төтеп беруге үйренеді. «Фермер бала» «Кішкентай үй» сериясының екінші кітабы болды. 1933 жылы кітап дүкендерінің сөрелеріне шыққаннан кейін, 1935 жылы «Далалық кішкентай үй» кітабы жарық көрді. Баспагер Харпер 1953 және 1971 жылғы суреттелген басылымдарды шығару арқылы кітаптардың бастапқы жариялану ретін өзгертті.
Almanzo James Wilder is said to have been born on February 13, 1857, at Wilder Homestead outside Malone, New York, as the fifth of six children born to farmers James Mason (1813–1899) and Angelina Albina (née Day) Wilder (1821–1905). His siblings included Laura Ann (1844–1899), Royal Gould (1847–1925), Eliza Jane (1850–1930), Alice Maria (1853–1892), and Perley Day Wilder (1869–1934). As part of her Little House series of semi autobiographical novels, Laura Ingalls Wilder wrote a book titled Farmer Boy about Wilder's childhood in upstate New York; he would subsequently become a recurring character in the later Little House books in which his wife wrote about their courtship and subsequent marriage, in The Long Winter, Little Town on the Prairie, These Happy Golden Years, and The First Four Years respectively. He also appears briefly in chapter 28 ('Moving Day') of By the Shores of Silver Lake. Almanzo is characterized as a quietly courageous, hardworking man who loves horses and farming, and is also described as an accomplished carpenter and woodworker. Farmer Boy recounts events of Wilder's childhood, starting when he was weeks shy of his ninth birthday in 1866. Among other things, he begins attending school when not needed at home for farm work, learns to train and drive a team of oxen, attends a county fair, and enjoys a mid 19th century Fourth of July celebration in the town of Malone. Almanzo also learns to deal with being bossed around by his older siblings, particularly his strong willed sister Eliza Jane, who would later become a schoolteacher of his future wife. Farmer Boy was the second book published in the Little House series. Hitting bookstore shelves in 1933, it was followed by Little House on the Prairie in 1935. The original order of publication was changed by publisher Harper with the subsequent release of the illustrated 1953 and 1971 editions.
Батысқа көшу
Уайлдерлер отбасы 1870 жылы егін нашарлауына байланысты Берк қаласын тастап кетті. Батысқа қарай жылжумен, олар Миннесота штатының Спринг-Вэлли қаласына қоныстанды, онда шаруашылық құрды. 1879 жылы Уайлдер, оның үлкен ағасы Роял және үлкен әпкесі Элиза Джейн Дакота аймағына көшіп, болашақта Оңтүстік Дакотаның Де Смет қаласы болады деген жерге жақын жерлерді иеленді. Уайлдер өз үйіне қоныстанды, мақсаты – өткен жазда Минесота штатының Маршалл қаласында жалға алынған жерде өсірген бидай тұқымын себу еді. Ол Лаура Ингаллспен алғаш рет Де Сметте кездесті. Ингаллз отбасы бұл аймаққа алғашқы қоныс аударушылардың бірі болды, қала ресми түрде құрылмастан бұрын. Олар Чарльз Ингаллстың теміржолда уақытша жұмыс істеуіне байланысты Уолнат-Гроувтен (Миннесота штаты) Дакота аймағына көшіп келді. Уайлдер әйелінің "Ұзақ қыс" кітабында батыр ретінде бейнеленген. Эд "Кап" Гарландпен бірге Уайлдер 1880–1881 жылдардағы ұзақ, суық қыста Де Смет тұрғындарын аштықтан құтқару үшін өмірін қауіпке тікті. Қалаға азық-түлік пен жабдық жеткізуге кедергі келтірген, өте жиі және қатты борандар арасында, олар 19 шақырымдай ашық далаға, Де Сметтің оңтүстік-батысында егін жинаған фермерді іздеп сапар шекті. Екі ер адам фермерді тауып, қиын келіссөздерден кейін оны алпыс бушель бидай сатуға көндірді. Өмірді сақтап қалған астықты қарға батып, шөпке айналатын санамен сүйреп, төрт күндік боран аймаққа жеткенше Де Сметке үлкерді.
The Wilder family left Burke in 1870 due to crop failures. Moving west, they settled in Spring Valley, Minnesota, where they established a farm. In 1879, Wilder, his older brother Royal, and older sister Eliza Jane moved to the Dakota Territory, taking claims near what would later become the town of De Smet, South Dakota. Wilder settled on his homestead with the intent of planting acres of seed wheat which he had cultivated the previous summer on rented shares in Marshall, Minnesota. It was in De Smet that he first met Laura Ingalls. The Ingalls family had been one of the first settlers in the area, before the town was formally organized. They moved to the Dakota Territory from Walnut Grove, Minnesota, when Charles Ingalls took a temporary job with the railroad. Wilder is portrayed as a hero in his wife's book The Long Winter. Along with Ed "Cap" Garland, Wilder risked his life to save the citizens of De Smet from starvation during the long, hard winter of 1880–1881. In between storms of a winter of unusually frequent and severe blizzards, which prevented trains from bringing food and supplies to the town, they went 12 mile (19 km) into the open prairie in search of wheat that a farmer was said to have harvested somewhere to the southwest of De Smet. The two men found the farmer and, after a difficult negotiation, persuaded him to sell them sixty bushels of wheat. Hauling the life saving grain on sleds that continually broke through the snow into slough grass, they just made it back to De Smet before another four day blizzard hit the area.
Лора Ингаллспен неке
Уайлдер 25 жаста, Ингаллс 15 жаста болған кезде екеуі танысуды бастады. Уайлдер Ингаллсты Де Смет пен қала сыртындағы 12 миль (19 км) қашықтықтағы жаңа елді мекен арасында алып жүретін, онда ол мектепте сабақ беріп, пансионда тұратын. Көктем келгенде, олар атпен ұзақ сапарлар жасап, демалатын. Үш жылдан кейін, 1885 жылдың 25 тамызында Уайлдер мен Ингаллс Де Сметте пастор Эдвард Браунның қолдауымен үйленді. Олар Уайлдердің жеріне қоныстанды және өздерінің шағын шаруашылықтарын құрды. Уайлдерлердің қызы Роза 1886 жылдың 5 желтоқсанында дүниеге келді. Роза Уайлдер кейіннен белгілі саяси жазушы және философ Роза Уайлдер Лейн ретінде танылды. "Бірінші төрт жыл" кітабында сипатталғандай, Уайлдерлердің некелерінің алғашқы жылдары нашар ауа-райы, аурулар және үлкен қарыздармен күреске толы болды. 1888 жылдың көктемінде Уайлдер мен оның әйелі дифтерияға шалдықты. Екеуі де сақаталды, бірақ Уайлдер аурудың сирек кездесетін, кейінгі асқынуы – невриттен зардап шекті. Уайлдердің аяқтарының бір бөлігі уақытша сал болды, ал сал басылғаннан кейін оған жүру үшін таяқ қажет болды. Оңтүстік Дакотадағы бидай шаруашылығымен байланысты ауыр физикалық еңбекті атқара алмауы, 1880-ші жылдардың соңы мен 1890-шы жылдардың басындағы ұзақ құрғақшылық Уайлдерлердің қаржылық қиындықтарына себеп болды. 1889 жыл Уайлдерлер үшін шегіне жеткен жыл болды. Тамыз айының басында Лора ұл туды. Баланың аты аталмады, екі аптадан кейін ол кенеттен "құрылыстардан" қайтыс болды. Лора Ингаллс Уайлдер оның өлімі туралы ешқашан айтпады, және олардың басқа баласы болған жоқ. Сол айда отбасы үйі өртеніп, егін құрғақшылықтан зардап шекті. Роза Уайлдер Лейннің айтуынша, "Бізді сол жерден шығарып алу үшін жеті жыл бойы толық егінсіздік, жұмыс, ауа-райы және оның денсаулығын түгелдей жойған аурулар, сондай-ақ тамақ сатып алу үшін алынған қарызға 36 пайыздық үстеме ақы төленді." 1890 жылы Уайлдерлер отбасы Миннесота штатының Спринг-Вэлли қаласына көшіп, ата-анасымен бірге олардың фермасында тұрды. Бұл шаршаған отбасы үшін демалыс пен қалпына келу уақыты болды. 1891-1892 жылдары отбасы тағы да көшіп, бұл жолы Флорида штатының Вествилл қаласына барды. Олар Уайлдердің күшін қайтаруға жылы климат көмектеседі деп үміттенді. Ақырында, жылы ауа-райы оған қалпына келуге көмектессе де, оның әйелі ылғалды климатты және жергілікті халықтың әдет-ғұрыптарын ұнатпады. Олар 1892 жылы Де Сметке оралып, қалада кішкентай үйді жалға алды. 1892 және 1894 жылдар аралығында Уайлдерлер Де Сметте, жақын маңдағы Ингаллс отбасымен бірге тұрды. Лора Ингаллс Уайлдер киім тігу шеберханасында тігінші болып жұмыс істеді, ал Уайлдер ағаш ұстасы және күндізгі жұмысшы ретінде жұмыс тапты. Олар ақшаларын жинап, үнемдеуді үйренді.
When Wilder was believed to be 25 years old and Ingalls was 15, the two began courting. Wilder would drive Ingalls back and forth between De Smet and a new settlement 12 mile (19 km) outside town, where she was teaching school and boarding. Then, when spring arrived, the couple would go for long buggy rides. Three years later, on August 25, 1885, Wilder and Ingalls were married in De Smet by the Reverend Edward Brown. They settled on Wilder's claim and began their own small farming operations. The Wilders' daughter, Rose, was born December 5, 1886. Rose Wilder later became known as the author Rose Wilder Lane, a noted political writer and philosopher. During their first years of marriage, described in The First Four Years, the Wilders were plagued by bad weather, illness, and large debts. In the spring of 1888, Wilder and his wife were both stricken with diphtheria. Although they both survived, Wilder suffered from one of the less common, late complications of the illness, neuritis. Areas of Wilder's legs were temporarily paralyzed, and after the paralysis had resolved, he needed a cane to walk. His inability to perform the hard physical labor associated with wheat farming in South Dakota, combined with a lengthy drought in the late 1880s and early 1890s, further contributed to the Wilders' downward spiral into insolvency. The year 1889 proved the breaking point for the Wilders. In early August, Laura gave birth to a son. The child remained unnamed when, two weeks later, he suddenly died of "convulsions." Laura Ingalls Wilder never spoke of his death, and the couple did not have another child. In the same month, the little family lost their home to a fire and their crops to drought. According to Rose Wilder Lane, "It took seven successive years of complete crop failure, with work, weather and sickness that wrecked his health permanently, and interest rates of 36 percent on money borrowed to buy food, to dislodge us from that land." In 1890, the Wilder family moved to Spring Valley, Minnesota, to stay with his parents on their farm. It was a time of rest and recovery for the weary family. Between 1891 and 1892, the family again moved, this time to Westville, Florida. They hoped a warmer climate would help Wilder regain his strength. Ultimately, while the warmer temperatures did help him recover, his wife did not like the humid climate or the customs of the backwoods locals. They returned to De Smet in 1892, and rented a small house in town. Between 1892 and 1894, the Wilders lived in De Smet, with the Ingalls family nearby. Laura Ingalls Wilder worked as a seamstress in a dressmaker's shop, while Wilder found work as a carpenter and day laborer. Together, they practiced frugality and carefully saved their money.
Миссуриде қоныстанған кезім және кейінгі жылдары
1894 жылдың 17 шілдесінде Уайлдерлер «Үлкен қызыл алманың елі» атты жарнамалар мен Миссуриге барып, аймақты өз көзімен көрген жергілікті адамның әңгімелеріне қызығып, де Сметтен атпен Миссури штатындағы Озарк тауларына бет бұрды. 31 тамызда олар Мэнсфилдке жақын жерге жетті. Уайлдер 40 акр (16,2 га) төбелі, тасты, игерілмеген жерге 100 доллар аванс төледі, ал әйелі оны «Роки Ридж фермасы» деп атады. Бұл ферма жұбайлардың соңғы мекені болды. 20 жыл ішінде Уайлдер әйеліне армандаған үйін салды: 10 бөлмелі үйдің ішінде, оның кішкентай, 1,52 метрлік бойына сай келетін ас үй шкафтарын жасады. «Роки Ридж фермасы» ақырында 200 акрға (80,9 га) дейін кеңейтіліп, құс, сүт және жеміс шаруашылығына айналды. Уайлдер өмір бойы сүйген Морган жылқыларын ұстады, сондай-ақ көптеген сиыр мен ешкілерді өсірді. Оңтүстік Дакотада бидай өндіруден алған сабақтан кейін Уайлдерлер Озарк аймағының климатына бейімделген, түрлі шаруашылық жүргізуді жөн көрді. Алманцо Уайлдер өмірінің соңына дейін фермасында тұрды, ал ол және оның әйелі Миссуриде тұрған кезінде түрлі қоғамдық және діни іс-шараларға белсенді қатысты. «Кішкентай үй» кітаптарынан түскен гонорар Уайлдерлерді қамтамасыз етуге көмектессе де, олардың қызы 1930 жылдардың ортасына дейін оларды қаржылық тұрғыдан қолдады. Ақырында, 1930 және 1940 жылдардағы «Роки Ридждегі» еңбектері мен кітаптан түскен гонорарлары олардың некеде бұрын білмеген қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізуіне мүмкіндік берді. Алғаш үйленген кезде Уайлдердің әйелі пансионаттарды қабылдап, ауылдық газетке мақалалар жазып, Фермалық несие қауымдастығының кассирі/несиелік инспекторы болып жұмыс істеп, отбасылық табысқа үлес қосты. Олардың қызы Уайлдерлермен фермада ұзақ жылдар бойы бірге тұрды, электр қуаты және басқа да заманауи жаңартулар енгізілді, тіпті олар үшін ағылшын стилінде тас коттедж салынды, содан кейін ол ферма үйін шамамен он жылға иеленді. Уайлдер автомобиль жүргізуді үйренді, бұл олардың фермадан шығу мүмкіндігін арттырды. Жұбайлар Калифорния және Тынық мұхитының солтүстік-батысы сияқты алыс жерлерге бірнеше ұзақ сапар жасады және Оңтүстік Дакотадағы Ингаллс отбасының қалған мүшелерін бірнеше рет көруге барды. Олардың қызы 1937 жылы Коннектикутқа тұрақты көшіп кеткеннен кейін, Уайлдерлер сүйікті фермалық үйлеріне қайтып оралды, кейін шығыстағы жерді тас коттеджбен бірге сатты. Уайлдер соңғы жылдары шағын көкөніс және гүл бақтарын күтіммен бағып, ағаш өңдеу және ағаш ұсталығына деген өмірлік құмарлығын қанағаттандырып, ешкілерін күтіп бақты. Ол әйеліне «Роки Ридж фермасына» үнемі келетін «Кішкентай үй» жанкүйерлерін қарсы алуға көмектесті. Уайлдер 1949 жылдың 23 қазанында екі жүрек ұстамасынан кейін қайтыс болды. Лаура Ингаллс Уайлдер сегіз жылдан кейін, 1957 жылдың 10 ақпанында дүние салды. Олардың қызы Роза Уайлдер Лейн 1968 жылға дейін өмір сүрді. Үшеуі де Мансфилд қаласында жерленген, ал Уайлдердің көптеген мүліктері мен қолөнерін бүгін «Роки Ридж фермасында», сондай-ақ Нью-Йорк штатындағы Малоун және Миннесота штатындағы Спринг Вэлли фермаларында көруге болады. «Роки Ридж фермасы» қазіргі таңда Лора Ингаллс Уайлдер/Роза Уайлдер Лейн мұражайы ретінде танымал. Әйелі мен қызы қалдырған естеліктерге сүйенсек, Алманцо Уайлдер тыныш, қайырымды адам болған, ол өмір сүрген заман мен мәдениеттің өкілі. Оның шаруашылыққа, жылқыға және ауылдық өмірге деген құштарлығы отбасы мен достарының жазбаларында жақсы сипатталған.
On July 17, 1894, the Wilders left De Smet for the Ozarks of Missouri by covered wagon, attracted by brochures of "The Land of the Big Red Apple" and stories of a local man who had traveled to Missouri to see the area for himself. On August 31, they arrived near Mansfield, Missouri, and Wilder placed a $100 down payment on 40 acres (16.2 ha) of hilly, rocky undeveloped land that his wife aptly named "Rocky Ridge Farm." The farm would be the couple's final home. Over the span of 20 years, Wilder built his wife what she later referred to as her dream house: a unique 10 room home in which he custom built kitchen cabinets to accommodate her small, five foot (1.52 m) frame. Rocky Ridge Farm was eventually expanded to about 200 acres (80.9 ha) and was a productive poultry, dairy, and fruit farm. Wilder's lifetime love of Morgan horses was indulged, and he also kept a large herd of cows and goats. Having learned a hard lesson by focusing on wheat farming in South Dakota, the Wilders chose a more diversified approach to farming suited to the climate of the Ozarks. Almanzo Wilder lived out the rest of his life on his farm, and both he and his wife were active in various community and church pursuits during their time in Missouri. Although royalties from the Little House books helped provide for the Wilders, their daughter helped support them until the mid 1930s. Eventually their efforts at Rocky Ridge during the 1930s and 1940s, along with the book royalties finally provided a secure enough income to allow them to attain a financial stability they had not known earlier in their marriage. When they were first married, Wilder's wife had helped contribute to their income by taking in occasional boarders, writing columns for a rural newspaper, and serving as Treasurer/Loan Officer for a Farm Loan Association. Their daughter lived with the Wilders on the farm for long periods of time, seeing that electricity and other modern updates were brought to the place, even having an English style stone cottage built for them, and then taking over the farm house for about ten years. Wilder learned to drive an automobile, which greatly improved their ability to leave the farm. The couple took several long auto trips, with destinations such as California and the Pacific Northwest, and went several times to visit the remaining Ingalls family in South Dakota. When their daughter moved permanently to Connecticut around 1937, the Wilders quickly returned to their beloved farm house, later selling off the eastern land with the stone cottage. Wilder spent his last years happily tending small vegetable and flower gardens, indulging his lifetime love of woodworking and carpentry and tending his goats. He aided his wife in greeting the carloads of Little House fans who regularly found their way to Rocky Ridge Farm. Wilder died on October 23, 1949, after suffering two heart attacks. Laura Ingalls Wilder died eight years later, on February 10, 1957. Their daughter, Rose Wilder Lane lived until 1968. All three are buried in Mansfield, and many of Wilder's possessions and handiwork can be seen today at Rocky Ridge Farm, as well as the Malone, New York, and Spring Valley, Minnesota, farm sites. The Rocky Ridge Farm is known today as the Laura Ingalls Wilder/Rose Wilder Lane Museum. From the accounts left by his wife and daughter, Almanzo Wilder appears to have been a quiet, stoic man, representative of the time and culture in which he lived. His love of farming, horses, and rural living are well documented within his family and friends' written recollections.
Мұра
Нью-Йорк штатының Малоун қаласы маңындағы Алманзо Уайлдердің балалық шағындағы үйі 2014 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Алманзо және Лора Ингаллс Уайлдер қауымдастығы басқаратын және күтіп ұстайтын бұл үй-жай интерактивті білім беру орталығы, музей және жұмыс істейтін шаруашылық етеді.
The boyhood home of Almanzo Wilder near Malone, New York, was listed on the National Register of Historic Places in 2014. Operated and sustained by the Almanzo & Laura Ingalls Wilder Association, the homestead is an interactive educational center, museum, and working farm.