Кіріспе
Польшаның әуе күштері (Polskie Siły Powietrzne) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда және Ұлыбританияда құрылған Польша әуе күштері. Одақтастармен бірге шайқасқан Польшаның әуе бөлімдерінің ядросын 1939 жылғы Польшаға жасалған шабуылдың тәжірибелі ардагерлері құрады. Олар Ұлыбритания шайқасында одақтастардың жеңісіне және соғыс барысындағы одақтастардың әуе операцияларына үлкен үлес қосты. Ұлыбритания шайқасында RAF құрамында 145 поляк ұшқышы қызмет етті, бұл британдық емес күштердің ең ірі үлесі болды. Соғыс аяқталған кезде Ұлыбританиядағы Польша әуе күштері мен Корольдік әуе күштерінде барлығы шамамен 19 400 поляк қызмет етті.
Тарих
1939 жылы Польшаға неміс-совет басқыншылығынан кейін, Польша әуе күштерінің көптеген ұшқыштары мен техниктері Румыния мен Венгрияға эвакуацияланды, содан кейін мыңдаған адам Францияға жетті. Францияда 1921 жылғы франко-польша әскери одағы мен 1939 жылғы түзетулерге сәйкес, Польша әуе күштерінің бөлімдерін қайта құру жоспарланған. Алайда, француз штабы ірі поляк әуе бөлімдерін құруға күмәнмен қарады, сондықтан көптеген поляк ұшқыштары шағын топтарға, «кілттер» деп аталатын бөлімдерге қосылды. Тек бір ірі бөлім құрылды – Мион әуежайында орналасқан Groupe de Chasse polonaise I/145. Бірақ бұл бөлім 1940 жылдың 18 мамырында ғана ұшақтармен жабдықталды, ал олар Caudron C.714 ескірген истребительдері болды. 23 ұшудан кейін ұшақтың нашарлығын фронттың ұшқыштары растады. Ол жеткіліксіз қуатты болды және сол кездегі жаудың истребительдерімен салыстыруға келмейтін. Осы себепті, 25 мамырда, ұшақ пайдалануға енгізілгеннен бір апта өткен соң, француз соғыс министрі Гай ла Шамбр барлық C.710 ұшақтарын қайтаруға бұйрық берді. Алайда, француз билігінде басқа ұшақтар болмағандықтан, поляк ұшқыштары бұйрыққа көнбеді және ұшақтарды пайдалануды жалғастырды. Ұшақтар Messerschmitt Bf 109E истребительдерімен салыстырғанда ескі болғанымен, поляк ұшқыштары 8 маусым мен 11 маусым аралығындағы үш шайқаста 12 расталған және 3 расталмаған жау ұшағын атып түсірді, 9 ұшақты әуеде және тағы 9 ұшақты жерде жоғалтты. Атып түсірілген ұшақтардың арасында төрт Dornier Do 17 бомбалаушысы, сондай-ақ үш Messerschmitt Bf 109 және бес Messerschmitt Bf 110 истребительдері болды. Қалған поляк бөлімдері аздап сенімді Morane Saulnier M. S.406 истребительдерін пайдаланды. Салон мен Клермон-Ольнатта (қазіргі Клермон-Ферран Аувернь әуежайы) капитан Валериан Ясионовский басқаратын шағын импровизациялық поляк тобы 30 мамырдан бастап бірдей жарамсыз Koolhoven F. K.58 ұшағын пайдаланды. Польша әуе күштерінің Францияда 86 ұшағы болды, оның жартылай эскадрильясы толыққанды жұмыс істеді, ал қалған екі жарым эскадрильясы түрлі оқу кезеңдерінде болды. Барлығы, поляк ұшқыштары Франция шайқасында 714 рет ұшты. Jerzy Cynk мәліметінше, олар 51,9 жау ұшағын атып түсірді (бөліктерді есепке алғанда – 57 ұшақ, оның ішінде 16 ортақ жеңіс), сондай-ақ 3 расталмаған және 6 3/5 зақымдалған ұшақ. Bartłomiej Belcarz мәліметінше, олар 53 ұшақты атып түсірді, оның ішінде 19 француз ұшқыштарымен бірлесіп атып түсірілген. Бұл 53 жеңіс француз кампаниясындағы 693 одақтас әуе жеңісінің 8% құрайды. Сонымен қатар, олар 44 ұшақты (жауынгерлік, апаттарда және жерде) жоғалтты, 8 ұшқышты ұрыста, 1 жоғалып, 4 апаттан қаза тапты.
Ұлыбританияда
1940 жылы Франция құлағаннан кейін поляк әуе күштерінің көп бөлігі Ұлыбританияға көшірілді. Алайда, RAF әуе штабы поляк күштерінің тәуелсіздігі мен егемендігін қабылдауға ықыласты болған жоқ. Кейінірек, авиация маршалы сэр Хью Доудинг поляк ұшқыштарына қатысты бастапқыда "біршама күмәнданып" жүргенін мойындады. Ұлыбритания үкіметі генерал Сикорскийге соғыс аяқталғанда Польша Ұлыбританиядағы поляк күштерін ұстауға кеткен барлық шығындарды төлейтінін хабарлады. Ұшқыштарға арналған алғашқы жоспарлар оларды қатты көңілді қалдырды: оларға тек Корольдік әуе күштерінің ерікті резервіне қосылуға рұқсат етілді, британдық киім киюге, британдық туларды желбіретуге және екі ант беруге міндетті болды – біреуі Польша үкіметіне, екіншісі VI Георгқа; әрбір офицердің британдық әріптесі болуы керек еді, ал барлық поляк ұшқыштары RAF-тегі офицердің ең төменгі дәрежесі – "ұшқыш офицер" дәрежесінен бастау керек еді. Тек осыдан кейін ғана жоғары дәрежеге көтерілуге мүмкіндік берілді. Осы себепті, тәжірибелі поляк ұшқыштарының көпшілігі ағылшын тіліндегі командалық рәсімдер мен тілді үйрену үшін оқу орталықтарында күтуге мәжбүр болды, ал RAF тәжірибелі ұшқыштардың жетіспеуінен ауыр шығынға ұшырады. 1940 жылдың 11 маусымында поляк және британ үкіметтері алдын ала келісімге келді, ал жақын арада британдық билік екі бомбалаушы эскадрильясын және Корольдік әуе күштері құрамындағы оқу орталығын құруға рұқсат берді. Доудинг тіл мәселесіне байланысты поляк ұшқыштарының британдық эскадрильяларға интеграциялануына күмәнмен қарады және барлық поляк бөлімшелерін бөлек ұстауды қалады. Тамыз айында барлық поляк ұшқыштары поляк әуе күштерінің құрамына кірді және төрт эскадрилья құрылды – екі истребитель (Познань және Варшава әуе полктерінің негізінде) және екі бомбалаушы. Кейбір поляк ұшқыштары британдық эскадрильяларында қалуды жөн көрді. Алғашқы эскадрильялар 300 және 301 бомбалаушы эскадрильялары, сондай-ақ 302 және 303 истребитель эскадрильялары болды. Hawker Hurricane ұшақтарында ұшқан истребитель эскадрильялары 1940 жылдың тамызында Ұлыбритания шайқасының үшінші кезеңінде алғаш рет әрекетке кірісті, олар тез арада өте тиімді болды. Польшаның ұшу дағдылары Польшаға басып кірген кезде жақсы дамыған еді, ал ұшқыштар патриотизмге деген жоғары мотивациясы мен кек алу ниетімен батыл және кейде асығыс деп есептелді. Олардың табыстылық деңгейі британдық достастықтың тәжірибесі аз ұшқыштарымен салыстырғанда өте жоғары болды. 303-эскадрилья сол кездегі ең тиімді RAF истребитель бөлімшесіне айналды, ал RAF командирлері үкіметтік цензура бұл фактіні баспасөзге жариялаудан бас тартқанда наразылық білдірді. 1940 жылдың соңында америкалық турист Ральф Ингерсолл поляктардың жеңістері туралы "Лондонның барлық тұрғындары сөйлесіп отыр" деп хабарлады. Алғашында поляктар Ұлыбританияда атып түсірілген жағдайда неміс деп қате түсінілмеу үшін ағылшын тіліндегі негізгі сөйлемдерді жаттап алған, бірақ Ингерсолл мұндай ұшқыштардың "әр қолында бір қызбен" қайтып келгенін жазды. "Қыздар поляктарға қарсы тұра алмайды, поляктар да қыздарға қарсы тұра алмайды" делінеді. Кейбір британдық ұшқыштар әйелдермен сәтті болу үшін поляк акцентін имитациялауға тырысты. Бомбалаушы эскадрильялар No 300 және 301 1940 жылдың 14 тамызында операциялар бастады, француз порттарындағы неміс шабуылдық кемелеріне шабуыл жасады, содан кейін британдық бомбалау науқанының бөлігі ретінде Германиядағы нысаналарға шабуыл жасады. Көптеген поляк ұшқыштары басқа RAF эскадрильяларында ұшқан, әдетте, Ингерсолл жазғандай, "поляк есімдерін айту қиын болғандықтан" лақап есімдер берілген. Кейіннен қосымша поляк эскадрильялары құрылды: 304 (бомбалаушы, содан кейін жағалау командасы), 305 (бомбалаушы), 306 (истребитель), 307 (түнгі истребитель), 308 (истребитель), 309 (барлау, содан кейін истребитель), 315 (истребитель), 316 (истребитель), 317 (истребитель), 318 (истребитель барлау) және 663 (әуе бақылау/артиллерияны байқау). Истребитель эскадрильялары бастапқыда "Хуррикен", содан кейін "Супермарин Спитфайр" ұшақтарында ұшқан, ал кейбіреулері Солтүстік Американың "Мустанг" ұшақтарымен жабдықталды. 307-эскадрильясы қолданған түнгі истребительдер – Боултон Пол Дефаянт, Бристоль Боуфиттер және де Хавилланд Москито болды. Бомбалаушы эскадрильялары бастапқыда Fairey Battles және Vickers Wellingtons, содан кейін Avro Lancasters (300 эскадрилья), Handley Page Halifax және Consolidated Liberators (301 эскадрилья) және de Havilland Mosquitos және Солтүстік Америка Mitchells (305 эскадрилья) ұшақтарымен жабдықталды. 663 эскадрильясы Auster AOP Mk Vs ұшақтарында ұшқан. 1944 жылдың 6 сәуірінде тағы бір келісімге қол жеткізілді, нәтижесінде Ұлыбританиядағы поляк әуе күштері RAF офицерлерісіз поляк командалық басқаруына көшті. Бұл RAF Weston super Mare-де поляк әуе күштері штаб колледжінің құрылуына әкелді, ол 1946 жылдың сәуіріне дейін ашық болды. Соғыстан кейін, саяси жағдай өзгерген соң, олардың жабдықтары британдықтарға қайтарылды. Польша кеңестік оккупация астында соғысты аяқтағандықтан, ұшқыштардың аз ғана бөлігі Польшаға оралды, онда олар мазақтауға ұшырады, ал қалғандары 1947 жылғы Ұлыбританияның поляктарды қайта орналастыру актісінде егжей-тегжейлі сипатталғандай, соғыстан кейін Ұлыбританияда қалуға құқықтарын пайдаланды, осылайша олар туған елдерінен шеттетілді. RAF Northolt әуежайының оңтүстік-шығыс бұрышында RAF қызметінде қаза болған поляк ұшқыштарына ескерткіш орнатылды. Ол қоғамдық жолда орналасқан және RAF аумағына кірмей тұрып қол жетімді. Ол A40 Western Avenue-дегі A4180 қиылысының жанында орналасқан; бұл қиылыстың ресми атауы – "Поляк соғыс ескерткіші". Соғыстағы поляк әуе күштері эскадрильяларына арналған үлкен ескерткіш қайта жаңартылған Wren шіркеуінің солтүстік қатарындағы еденге орналасқан, St Clement Danes, Лондон. Польша-американдық истребитель асы Francis S. "Gabby" Gabreski алғашқы жауынгерлік тапсырмаларын поляк RAF эскадрильясына қосылып орындады. VI Георг король поляк эскадрильясын барып көргенде, поляк ұшқышынан соғыста ең қиын нәрсе қандай болғанын сұрады. Жауабы: "Корольдік ережелер".
On April 6, 1944, a further agreement was reached and the Polish Air Forces in Great Britain came under Polish command, without RAF officers. This resulted in the creation of a dedicated Polish Air Force staff college at RAF Weston super Mare, which remained open until April 1946. After the war, in a changed political situation, their equipment was returned to the British. Due to the fact that Poland ended the war under Soviet occupation, only a small proportion of the pilots returned to Poland where they suffered from harassment, while the rest chose to exercise their new found right to remain in Britain post war as detailed in the UK Polish Resettlement Act 1947, in doing so they remained exiled from their native country. A memorial to those Polish pilots killed while on RAF service was erected in 1948 at the south eastern corner of RAF Northolt aerodrome. On the public highway, it is accessible without entering RAF areas. It is adjacent to the A4180 junction on the A40 Western Avenue; the official name for this junction is "Polish War Memorial". A large memorial to Polish Air Force squadrons in the war is situated on the floor of the north aisle of the reconstructed Wren church, St Clement Danes, London. The Polish American fighter ace Francis S. "Gabby" Gabreski flew his first combat missions attached to a Polish RAF squadron. King George VI, on visiting a Polish squadron, asked a Polish airman what was the toughest thing he had to deal with in the war. The reply was "King's Regulations "