Кіріспе

Үлкен қанат, сондай-ақ Балбо деп белгілі, Ұлыбритания шайқасы кезінде 12-топтың қолбасшысы әуе вице-маршалы Траффорд Ли Малори және эскадрилья командирі Дуглас Бадер ұсынған әуе шайқасы тактикасы болды. Тактиканың мәні, үштен беске дейінгі эскадрильядан құралған қанат пішіндес құрылыммен кіріп келе жатқан Люфтваффе бомбалау шабуылдарын күшпен тосу болып табылды. Шайқаста бұл тактика Бадердің басқаруындағы Дюксфорд қанаты қолданды. "Балбо" атауы соғыстан бұрын ұшақтардың үлкен тобын ұзақ қашықтыққа ұшырумен танымал болған итальяндық әуе күшінің офицері және фашист саяси көшбасшысы Итало Балбоға сілтеме жасайды. Сэр Хью Доудинг жасаған тактиканы пайдалана отырып, Парк шабуылдарды жеке эскадрильялармен қарсы алды, ол өзінің ұшақтарын ең икемді және тиімді пайдалану жолы деп санады, әсіресе Люфтваффе британдық әуе кеңістігіне аз тереңдікте енгендігін ескере отырып. Ол жаудың шабуылына бірнеше эскадрильялар кезекпен қарсы шығатын соққы және қашу тактикасын қолданды. Бұл тактиканы Парктің көптеген бағыныстылары күмәнмен қарады, өйткені 11-топтың эскадрильялары арасында жоғары шығын болды. Олар осы тозу соғысында өзара қорғаныс үшін және қазаларды азайту үшін үлкен құрамаларды қолдануды қалады.

Тиімділігі

Британ шайқасынан кейін Ли Малоридің "Үлкен қанатты" қорғаныс мақсатында қайта қолдану мүмкіндігі болмады, ол тез арада қорғаныстан шабуылға айналды. Бадер ақырында осы жаңа қанаттардың бірін Франциядағы ауа шайқастарына бастап кетті. Күні бүгінге дейін "Үлкен қанаттың" тиімділігі туралы пікірталас жалғасуда. Ли Малори мен Бадер оның үлкен жетістік болғанын айтса да, соғыстан кейінгі талдаулар көрсеткендей, қанаттың түсірген неміс ұшақтарының нақты саны, шамасы, мәлімделгеннен әлдеқайда аз болған (Үлкен қанаттың талаптары сол кезде де сенімділік тудырмаған. 1940 жылдың 15 қыркүйегінде "Үлкен қанат" екі рет келіп жатқан шабуылдарға қарсы көтеріліп, 52 ұшақты түсіргенін, сегізін зардап шеккенін және тағы да бірнешеуін зақымдағанын мәлімдеді. (Неміс деректерінде алты ұшақ жоғалғандығы көрсетілген). Кейбір жоғары шенді офицерлер, Ли Малори мен Шолто Дуглас сияқты, осы мәлімдемелерге сенгісі келді, осылайша "Үлкен қанатты" Доудингке қарсы саяси құрал ретінде пайдалануға болатын еді. Бұл "Үлкен қанатқа" "айналасында жау жеткіліксіз" деген идеяны қолдайтын сияқты көрінеді; қанаттың бір әуе кеңістігінде нысандарды іздеу үшін тым көп ұшақтары шоғырланған еді. 12-ші топтың ұшақтарды орналастыруға көбірек уақыты болған болуы мүмкін, бірақ ол да оны іске асыра алмады. 11-ші топтың күштері шектеліп, 12-ші топтың кешігуіне байланысты қолдау қажет болғанда, 11-ші топтың әуежайлары қорғалмады. Бұл тек "Үлкен қанатты" құруға кеткен уақытпен ғана емес, сонымен қатар 12-ші топтың командирлері 11-ші топтың нұсқауларын орындамай, дұрыс емес жерге келгендіктен болды. 12-ші топ 11-ші топқа қолдау көрсетпеді, өздерінің әуежайларын қорғаусыз қалдырды; Ұлыбританияның әуе кеңістігінің үлкен бөлігі қорғалмады, ал Ли Малори мен Бадер олардың "Үлкен қанат" теориясын сынады. "Үлкен қанатты" құруға кеткен уақыт отынды ысыраптап қана қоймады, сонымен қатар ұшақтардың шектеулі қашықтығына байланысты, ұрыс аймағындағы уақытты қысқартты. 10-шы топқа ұқсас жағдайларда 11-ші топты қорғауды сұрағанда, ол ұсынылды және 11-ші топтың әуежайлары қорғалды. "Үлкен қанаттың" шығындары кішігірім құралымдарға қарағанда айтарлықтай төмен болды, бұл олардың санда қорғаныстан пайда тапқанын көрсетеді. "Үлкен қанат" әдетте қарсыласпен Солтүстік Лондонда шайқасқа түсті, онда неміс эскорт ұшақтарының қашықтығы мен тиімділігі шегіне жеткен еді. Нәтижесінде "Үлкен қанат" да аз тосқауыл жасады, сондықтан екі тараптың да шығындары аз болды. Парк тактикасы (кейде екі және үш эскадрилья қанаттарын пайдалануды қамтиды) оның күрескен жағдайларына сәйкес келді. Ұлыбритания шайқасында "Үлкен қанатқа" қарсы ең күшті аргумент – Франция үстінде жиналған рейд ретінде нысананың нақты идеясы болмаса, "Үлкен қанаттың" әуеге көтерілуі және онымен кездесуге уақытында қалыптасуы мүмкін емес еді. "Даксфордтың Үлкен қанаты" тактикалық тұрғыдан маңызды болған жоқ. Ол Ли Малори мен Бадердің телефон арқылы сөйлесуінен кейін құрылды және оның жұмысын жоспарлау, хаттамалар немесе талқылау (тіпті келісімге келмей) Жоғарғы командалық құрамында болған жоқ. Ли Малори Бадердің мәлімдемелерін күмәнсіз қабылдамады және "Үлкен қанаттың" нәтижелерін сынақтамады. Жоғары шенді командирдің тәжірибесіз кіші офицердің сөзіне сеніп, осындай қиын уақытта нашар жоспарланған экспериментке баруы күмәнді. "Үлкен қанаттың" тосқауылдары қыркүйек айында қысқа уақыт ішінде ғана болды, ол кезде Люфтваффе әскери нысаналар мен әуежайлардан Лондонға күндізгі рейдтерге ауысты. Люфтваффе бомбалаушылары эскорттаушы Мессершмитт Bf 109 ұшақтарының қашықтығының шегінде болған кезде ең осал болды және көптеген неміс ұшақтары Кент үстінде 11-ші топтың ұшақтарымен шайқаста отын жұмсады. Алайда, 15 қыркүйекте Люфтваффеге тап болған кезде "Үлкен қанаттың" психологиялық әсері зор болды. RAF-тің соңғы 50 ұшағы қалғандығы туралы хабарлағаннан кейін, Луфтваффе ұшақ экипажы Кент үстінен ұшып бара жатқанда үнемі шабуылға ұшырады, тек Лондон үстінде RAF-тің 60 ұшағының қосымша құрамасымен кездесті, олардың эскорты олардың шегіне жеткен кезде. Бұл Луфтваффедегі тағы да ұрысқа әкелді. Осы таңғалудың бір себебі, Люфтваффедің жақында үлкен ұшақпен ұрысуы аз қарсылыққа тап болды, бұл Луфтваффе басшыларының RAF ұшақтары аз қалды деген сенімін растады. Шын мәнінде Парк бұл ұшақпен ұрысуды өзінің ұшақтарын әуеге шығару үшін амал ретінде таныды; бомбалау қаупі болмағандықтан ол ұшақтарын жерде қалдырды. Ұрыс тактикасы ретінде тиімді болмаса да, "Үлкен қанат", статистиканы айқын манипуляциялаумен бірге, Доудингке қарсы болғандардың саяси құралы ретінде жұмыс істеді. Доудинг Бірінші дүниелік соғыста Корольдік әуе күштерінің командирлерінің бірі болған Хью Тренчардпен (RAF негізін қалаушы) қарым-қатынаста болды. Тренчард Екінші дүниелік соғысқа дейін зейнеткерлікке шықты, бірақ RAF маршалы болды және RAF-тің жоғары деңгейінде әлі де ықпалды болды. Ол "соққы беру теориясын" қолдады, онда әуе шабуылына бомбалаушылармен қарсы шабуыл жасау арқылы күресіледі, ұшақтармен қорғану емес, және бұл көзқарас көптеген жоғары шенді RAF және Әуе министрлігінің қызметкерлерімен бөлісілді. Осы RAF саясатына қарамастан, Доудинг саяси қолдауға ие болып, Ұлыбритания шайқасын жеңген қару, Яғни, Ұрыс командирін тиімді қаруға айналдыра алды. 1940 жылы (және, мүмкін, соғыс бойы) Бомбалау командирі Германияға соққы беруге мүлдем қабілетсіз болды, сондықтан бомбалауды жақтаушылар Ұрыс командирінің табысынан қатты ұялған еді. Доудингтің "қатаң" мінезі және осы саяси шайқасқа түсуге дайын болмауы оның құлауына да ықпал етті. "Үлкен қанат" даусы оның саяси жауыздарының оны құлату үшін қолданған көлеңке болды. Доудингтің бір жылдың көп бөлігінде, Ұрыс командирін сақтау үшін, содан кейін Люфтваффеге қарсы ұзаққа созылған тозу шайқасын бақылау үшін бастан өткен стреске байланысты кері қайтаруға бармағаны түсінікті.

Үлкен қанатты жаттығу

11-ші топтағы Үлкен қанатты пайдалануды 1941 жылдың қаңтарында Ли Мэллори жүргізген қағаздық жаттығуларда Ұрыс әскерлері басшылығы зерттеді. Мақсат – 1940 жылдың 6 қыркүйегінде Кенли, Биггин Хилл және Хорнчерч секторларына жасалған нақты шабуыл жағдайларын пайдаланып, ірі құралымдардың артықшылығын көрсету. Ли Мэллори операцияны тиімсіз басқарды, шабуылға кедергісіз жол берді, нәтижесінде Кенли мен Биггин Хилл әуе базалары ұшақтары әлі жерде тұрғанда "бомбаланды". Парктің бұрынғы бақылаушыларының бірі оған Ли Мэллоридің қателіктерін түсіндірді. Ол келесі жолы жақсырақ істейтінін және егер ірі шабуыл жасалса, оның мақсатын бомбалауға рұқсат беретінін, ал Францияға қайтып келе жатқанда күшпен тоқтатып алатынын айтты. Ол, жаудың қатты зардап шегуінен кейін, енді шабуылдар болмайды деп сенді.