Кіріспе

1990 жылы Трансильванияда мажарларға қарсы зорлық-зомбылық кезеңі, Румыния

Таргу Муреш қаласындағы этникалық қақтығыстар (Қара наурыз, Фекете Марциус деп те аталады) – 1990 жылғы наурыз айында Румынияның Трансильваниясындағы Таргу Муреш және айналасындағы елді мекендерде мажарлар мен румындар арасында болған зорлық-зомбылық оқиғаларын білдіреді. Бұл қақтығыстар Трансильванияда коммунистік тәртіптен кейінгі ең қанды этникалық төңкеріс болды. 1990 жылдың наурыз айында қалада екі этностың арасында қысқа, бірақ күшті қақтығыстар болды, онда көрші ауылдардан келген румындар да қатысты. Қақтығыстардың салдарынан 5 адам қаза тауып, 300-ге жуық адам жарақат алды. Мажар ұлттық күнін (15 наурыз) тойлау кезінде румындардан ұлтшылдық және сепаратизм туралы айыптаулар естілді. Ертесі күні, мас румындардың топтары этникалық мажарлар венгр тілінде жазуды өзгерткен мемлекеттік дүкендерге шабуыл жасады.

Жарақаттар мен құқықтық салдарлар

5 адам (үш венгр және екі румын ұлтынан) қаза болып, 278 адам жарақаттанды. Қылмыстық тергеу және одан кейінгі сот отырыстары барысында екі венгр (Пал Цересньес және Эрне Барабас) және тағы жеті адам кінәлі деп танылды.

Себептер бойынша дау

Румыниялықтардың басым пікірі бойынша, оқиғалар венгрлердің румын институттарына, символдарына, ескерткіштеріне және полиция қызметкерлеріне тікелей шабуылдарынан туындады. Олардың пікірінше, тәртіпсіздіктер Трансильванияның бір бөлігін Румыниядан бөліп, Венгрия құрамына қайтару жоспарының бір бөлігі болған. Алайда, көптеген венгрлер венгрлердің румындарға және/немесе мемлекеттік мекемелерге қарсы зорлық-зомбылық жасады деген қауесеттер негіссіз немесе әлдеқайда жоғарылатылған деп санайды. Венгрлер сондай-ақ, осы қауесеттердің венгрлердің заңды талаптарын (мысалы, тіл, мәдени құқықтар немесе этникалық негіздегі аймақтық автономия) әлсірету мақсатымен таратылғанын мәлімдейді.

Румыния үкіметінің қатысуы

Румыния үкіметінің қатысуының мәні де күмәнді. Ресми тұжырым бойынша, үкімет жағдайды жылдам бақылауға алып, қақтығыстарды тоқтатқан. Дегенмен, бұл пікірге қарсы шығушылар бар: Көптеген венгрлер үкіметтің әрекет етуде кешіккенін және қақтығыстың басында зорлық-зомбылықты тоқтатуға қол жеткізбегенін, осылайша оның күшеюіне себепкер болғанын айтады. Олар өздерінің сөздерін полиция немесе билік өкілдерінің оқиғаны байқамай қалған видеоларымен дәлелдейді. Сондай-ақ, оқиғадан кейін ұсталғандардың көп бөлігінің венгр ұлтынан екенін, бұл этникалық жағдайға байланысты болуы мүмкін екенін сынға алады. Көптеген румындар үкіметтің халықты қорғау үшін жеткілікті жылдам әрекет етпегенін және зорлық-зомбылыққа қатысқан венгрлердің жазаланбағанын мәлімдейді. 1990 жылғы Human Rights Watch есебінде "Билік Таргу Муреш тұрғындарын қорғау үшін тиісті жауап бере алмады" делінген. Ұйым директорының сөзіне қарағанда, түсіру тобы оқиғадан кейін Трансильванияға келген, ал көптеген түсірілімдер, Михайла Кофариудікіні қоса алғанда, венгр продюсерлер тобы ұсынған, олар түсірушілерді Кофариудің венгр екеніне сендірген.