Кіріспе

Американдық актер (1920–1971)

Джон Далл (туған аты Джон Далл Томпсон; 26 мамыр 1920 – 15 қаңтар 1971)

Ерте өмір

Джон Далл Томпсон (оның актерлік мансабында орта есімін қолданған) 1920 жылы 26 мамырда Нью-Йорк қаласында Чарльз Дженнер Томпсон мен оның әйелі Генридің (туған есімі Уортингтон) кіші ұлы болып дүниеге келді. (Бұл туралы ақпарат қате болуы мүмкін.) Оның әкесі азаматтық инженер болған. Оның ағасы Уортингтон Томпсон кейін 517-ші парашюттік жауынгерлік полкте лейтенант болды. 1920 жылдары Томпсондар Панамаға көшіп, онда Чарльз әуежай құрылысында жұмыс істеді. 1929 жылы оның әкесі өз-өзіне қол жұмсады, ал жесір әйелі келесі жылы Джонмен бірге Нью-Йоркке оралды. Бірақ деректерге сәйкес, ол 10 жасында АҚШ-қа қайтып келген. Далл Хорас Манн мектебінде оқыды және қысқа мерзімге Колумбия университетіне түсті, онда әкесінің қадамын басып, инженерлік мамандықты оқуды жоспарлаған. Актёрлік – өзінің нағыз шақыруы екенін түсініп, Колумбиядан кетіп, Теодора Ирвиннің театр мектебінде және Пасадена Playhouse-де оқыды. Далл 1941–42 жылғы маусымда Бродвейде «R. U. R.» және «Janie» спектакльдерінде шағын рөлдерде ойнады. 1942–43 жылдары ол «The Eve of St Mark» труппасымен гастрольдік саяхатта Квизз Мартиннің басты рөлін орындады. Оның ойыны жақсы қабылданып, Уильям Принстің орнына Бродвей сахнасына шықты, осылайша Принс демалысқа шығуға мүмкіндік алды. Оның талантын Джек Уорнердің әйелі байқап, Далл үшін Warner Bros. компаниясында экрандық сынақ ұйымдастырылды. Warner Bros. оған келісімшарт ұсынды, бірақ ол тек пьеса қоюға уақыт болса ғана келіседі. (Warner Bros. сонымен қатар Принспен де келісімшарт жасасты.)

Астық жасыл

Даль өзінің кинодебютын Ирвинг Раппердің режиссерлігімен "Жасыл жүгері" (1945) фильмінде жасады. Ричард Уэринг бастапқыда осы рөлге тағайындалған еді, бірақ оны әскерге шақырған. Фильм 1944 жылдың ортасында түсірілді. "Уорнерс" студиясы Дальдің түсірілімдеріне әсерленіп, онымен жаңа келісімшартқа отырды.

Сүйікті Рут

Далл Норман Краснаның "Дарақ Рут" (1944) пьесасында Мосс Харт режиссерлігімен басты рөлді ойнауға сахнаға оралды. Бұл үлкен сәттілік болды. "Нью-Йорк Таймс" газеті Даллдың "әдемі және оңай орындағанын" жазды. "Мөгері жасыл" фильмі түсірілімге шығар алдында Warner компаниясы Даллдың алты келісімшарт жасалған актердің бірі екенін хабарлады, олардың бәрін жұлдызға айналдыруды жоспарлады (басқалары Лорен Баколл, Дэйн Кларк, Фэй Эмерсон, Роберт Хаттон және Уильям Принс). "Мөгері жасыл" фильмі жарық көргеннен кейін Далл "Оскар" сыйлығының "Үздік қосалқы актер" номинациясына ие болды. Ол Голливудтағы "ең жарқын ашылулардың" бірі деп танылды, ал Warner оған және оның әріптесі Джоан Лоррингке фильм табуға тырысты. "Дарақ Рут" фильмінің құқықтары Paramount компаниясына сатылды, олар Далл ойнаған рөлге Уильям Холденді бекітті. Warner Джон Патриктің "Асыққан жүрек" пьесасының экрандық құқықтарын сатып алды және Далл Ричард Бейсхарт ойнаған рөлді ойнайтынын мәлімдеді. Warner Даллға "Асыққан жүрек" (1945) пьесасын сахнада орындау үшін үш ай демалыс берді. Бірақ фильм бірнеше жылдан кейін ғана түсірілді, сол кезде Ричард Тодд бұл рөлге таңдалды. 1946 жылдың мамыр айында Warner Даллмен жасалған келісімшартты бұзды. Ол студия үшін бар болғаны бір фильм түсірді.

Жалпыға бірдей

Paramount компаниясы "The Wayfarers" фильмінің адаптациясына Далл мен Эдвард Г. Робинсонды тартуға қызығушылық білдіргенін хабарлады. 1946 жылғы мамыр айында ол Дэвид О. Селзниктың "Vanguard Films" компаниясымен жеті жылдық келісімшартқа қол қойды. Далл жазғы театрларда "Hasty Heart" қойылымында ойнады. Далл Селзник үшін ешқандай фильм түсірмеді. Оның орнына ол "Universal" компаниясына өтті және келісімшартқа қол қойды. Ол Дианна Дурбиннің "Something in the Wind" (1947) фильміндегі сүйіктісінің рөлін ойнады; "Los Angeles Times" газеті оны "қайыссаңдар" деп сипаттады. Ол Лиллиан Хеллманның пьесасы негізінде түсірілген "Another Part of the Forest" (1948) фильмінде ойнады.

Арқан мен қаруға деген құмарлық

Альфред Хичкок Даллды "Жебе" (1948) фильмінде Джеймс Стюартпен ойын көрсетіп, ақылдасып, екі кісі өлтірушінің бірі (ал екінші рөлді Фарли Грейнджер ойнады) ретінде түсірді. Фильм шыққанда үлкен сәттілікке ие болмаса да, кейіннен оның атағы артты. "Жебе" фильмінен кейін ол Майкл Куртиз үшін "Қорқыныш көлеңкесі" фильмін түсіретіні хабарланды, бірақ бұл жоба іске аспады. Далл "Театр гильдиясы әуеде" бағдарламасында "Жел мен жаңбыр" спектаклінде ойнады, содан кейін Бродвейге оралып, Жан Поль Сартрдың "Қызыл қолғаптар" пьесасын Дэниел Тарадаш жазған нұсқасында Шарль Буайермен бірге, Жед Харрис режиссерлігімен ойнады. Бұл қойылым шағын сәттілікке жетті. Брукс Аткинсон Буайер мен Даллдың актерлік шеберлігі – қойылымдағы ең жақсы нәрсе деп бағалады. Далл 1949 жылы "The Chevrolet Tele Theatre" бағдарламасында "Жаңбыр астындағы керемет оқиға" телеспектаклінде алғаш рет теледидарда пайда болды. Ол 1950 жылғы "Қаруға құмар" фильмінде ирланд актрисасы Пегги Камминспен бірге басты рөлдердің бірін ойнады. Далл "Өзін-өзі алдаған адам" (1950) фильмінде эпизодтық рөлде ойнады. Ол Базил Ратбоунмен бірге Бродвейде "Мұрагер" (1950) пьесасының қысқа мерзімді қайта қойылымында қатысты.

Теледидар

1950 жылдың қазанында Далл телевизиядағы актерлік өнерді көрерменнің реакциясына мұқтаж сахна актерлеріне қарағанда, техниканы жақсы түсінетін киноактерлердің жақсы орындайтынын айтты. 1950 жылдың соңында ол Лос-Анджелесте Гладис Джорджбен бірге Мел Динеллидің "Адам" пьесасында ойнады. "Лос-Анджелес Таймс" газеті оның рөлін "үлкен сеніммен" ойнағанын жазды. Ол "Асыққан жүрек" (1952), "Граммерси шағылы" (1952), "Ай көгілдір" (1953), "Кешке келген адам" және "Кеше туылған" (1953) сияқты қойылымдарда ойнады. Далл теледидарда көп жұмыс істеді, "Lights Out" ("Өлілердің шұңқыры"), "The Clock" ("Ақылды амал"), "Studio One in Hollywood" ("Дәрігердің әйелі"), "Broadway Television Theatre" ("Шығу", "Асыққан жүрек"), "Suspense" ("Көрінбейтін кісі өлтіруші", "Он жылдық кездесу"), "General Electric Theatre" ("Форт Беннеттің қорыққан адамы") және "Schlitz Playhouse" ("Және дерлік жат адамдар") секілді бағдарламаларда эпизодтық рөлдерде пайда болды. Басқа театрлық қойылымдарының арасында "Еркек жануар" (1954) пьесасы болды. Далл 1955 жылы қысқа ғана уақытқа созылған Лесли Стивенстің "Шампандық кешені" үшін Бродвейге оралды.

Кейінгі мансап

Дальдің сегіз жылдан кейінгі алғашқы фильмі – «Спартак» (1960) болды, онда ол Гай Клавдий Глаберге негізделген рим әскерінің ролін сомдады. Ол MGM-нің «Атлантида, жоғалған құрлық» (1961) фильміндегі жаман кейіпкер болды, бұл оның соңғы кинотеатрлық фильмі болды. Далл телесериал «Перри Мейсон» төрт бөлімінде эпизодтық рөлдерде ойнады, соның ішінде 1962 жылғы «Шаршаған күзетшінің ісі» эпизодындағы өлтірілген Эдвард Франклин және 1963 жылғы «Тәуекелді модельдің ісі» эпизодындағы өлтірілген Колин Дюрант рөлдерін ойнады.

Жеке өмір

Кино тарихшылары Уильям Дж. Манн мен Карен Берроуз Хансберри Даллдың гомосексуалды болғанын, бірақ бұқаралық ақпарат құралдарымен сұхбаттарында оған үйленбегенін айтқан. Қазірге дейін ешқандай неке куәлігі табылған жоқ, ал оның өлім куәлігінде ол "еңкіш болған емес" деп көрсетілген. Студияның өтініші бойынша, Хеда Хоппер бір кезде оның есімін Джейн Уизерспен романтикалық қарым-қатынаста екендігі туралы айтқан. Музыка журналисі Фил Милштейннің сөзіне қарағанда, Далл өліміне дейін алкоголизмге ұшырап, серіктесі, актер Клемент Брейспен (1996 жылы қайтыс болған) бірге тұрған.