Кіріспе

Dodes'ka den (どですかでん) – 1970 жылы Акира Куросава түсірген жапондық драмалық фильм. Фильмде Йошитака Зуши, Кин Сугай, Тошиюки Тономура және Шинсуке Минами рөлдерін сомдайды. Бұл фильм 1962 жылы жарық көрген Шюгоро Ямамотоның «Маусымсыз қала» романы негізінде түсірілген. «Додеска ден» – Куросаваның бес жылдан кейінгі тұңғыш фильмі, 1952 жылғы «Икиру» фильмінен бері актер Тоширо Мифунэсіз алғашқы жұмысы, сондай-ақ 1954 жылғы «Жеті самурай» фильмінен кейін композитор Масару Сатосыз түсірген алғашқы картинасы. Фильм түсірілімі 1970 жылдың 23 сәуірінде басталып, 28 күннен соң аяқталды. Бұл Куросаваның алғашқы түсті фильмі болды және оның бюджеті өте шала болды. Фильмді қаржыландыру үшін Куросава үйін кепілге берді, бірақ ол прокатта сәтсіздікке ұшырады, бюджетінен азырақ табыс әкелді, осылайша оны үлкен қарыздармен және алпыс бір жасында жұмыс табу мүмкіндігінен айырды. Куросаваның көңілінің толуы бір жыл өткен соң, 1971 жылдың 22 желтоқсанында, пышақпен білегі мен мойнын кесіп өзін-өзі өлтіруге талпынуымен аяқталды.

Сюжет

Фильм – қоқыс полигонының үстіндегі шалап қаласында тұратын түрлі кейіпкерлердің өмірін зерттейтін, бір-бірімен байланысты шағын эпизодтардан тұратын антология. Оның анасы Рокучанның психикалық қабілеттерінің нашар екенінен алаңдайды. (Рокучан бірнеше кинотанулық жазбаларда осы сипаттаманы алған. Мысалы, Куросаваның жиі сценарий бойынша жұмыс істеген көмекшісі Теруё Ногами, Куросаваның ассистенті және кинотеориялық Ноэль Бёрч. Сондай-ақ, екі мас күндізгі жұмысшы (Масуда мен Кавагучи) әйел алмасып, ертесі күні ештеңе болмағандай өз әйелдеріне қайта оралады. Қыз (Кацуко) алкогольге тәуелді ағасынан зорлық көріп, жүкті болады, содан кейін ақылдан безіп, оған сезім білдірген шарап дүкеніндегі жігітті пышақтап жаралайды, өйткені эмоциялық ауыртпалығын жеңе алмайды. Ағасы осы зорлық әрекетіне қатысты күдікке іліккен кезде, өзінің аз мал-мүлігін жинап, тергеуден қашып, қаладан шығып кетеді. Танба – шебер зергер, ол данагөй тұлға, катанамен шабуылдаған жасты қарусыздандырып, ұрыға ақшасын ұрлауға рұқсат береді. Фильмде осы жағдайдағы көптеген отбасыларды қоршап тұрған қиындықтар мен қайғы-қасіреттер, сондай-ақ олардың көбінің ең болмағанда сыртқы тыныштықты сақтау үшін армандаған қашу жолдары көрсетіледі. Фильм аяқталысымен Рокучан тағы да өз қиялындағы пойыз-трамвайға мінуге дайындалып, жолаушыларға қолдан келгенше қызмет етуге асығады.

Өндіріс

Акира Куросаваның "Қызыл сақал" (1965) атты соңғы фильмі шыққаннан бері бес жыл өткен еді. Теледидар көрермендерді тартып алғандықтан, ірі студиялар өндіріс жоспарларын қысқартқан немесе толығымен жабылып, жапон киноиндустриясы құлдырауға ұшырады. Бұл – олардың бірінші және жалғыз жобасы болды. Дэвид А. Конрад бұл бастамада және қазіргі қоғамдағы шеттетілгендерге назар аудару туралы шешімде өркендеп келе жатқан жапондық Жаңа толқынның әсерін сезінуге болатынын жазды.

Түсірілім

"Қызыл сақал" фильмінің түсірілімі екі жылға созылған, ал "Додеска ден" фильмінің түсірілімі 1970 жылдың 23 сәуірінде басталды және жоспардан екі ай ертерек, небәрі 27 күнде аяқталды.

Қабылдау

Додеска ден – Куросаваның алғашқы түсті фильмі. Ішкі нарықта ол шығуымен бірге коммерциялық және сын тұрғысынан сәтсіздікке ұшырады. Бірақ шетелде фильм 44-ші «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылды. Оның жапон жұртшылығынан алған жауабы, басқа да факторлармен бірге, Куросаваны терең депрессияға түсірді, және ол 1971 жылы өмірге қол салуға тырысты. «Додеска ден» әлі де әртүрлі бағалауларға ие болғанымен, 2012 жылы Британдық кино институтының әлемдегі ең ұлы фильмдерді анықтау үшін өткізген Sight & Sound сауалнамасында екі суретші – Сион Соно және Дарден ағайындар оған дауыс берді.

Марапаттар

Фильм Бельгия киносыншылары қауымдастығының Гран-приін жеңіп алды.

Құжаттық және үйдегі медиа

Бұл фильм туралы Toho Masterworks компаниясы 36 минуттық қысқа деректі фильм жасады, «Акира Куросава: Жасаудың қызығы» (Toho Masterworks, 2002). Фильм 2009 жылы Criterion Collection арқылы DVD форматында жарық көрді, және ол Toho Masterworks компаниясының деректі фильмін қамтиды.