Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бетик жүйесі немесе Бетик жүйесі (lang es) – Испаниядағы маңызды тау жүйелерінің бірі. Иберия түбегінің оңтүстік және шығысында орналасқан, ол сондай-ақ Кордильерас Бети́кас (Бетик таулары) немесе Бетик таулары деп те аталады. Тау жүйесінің атауы ежелгі Римнің Баэтика аймағынан шыққан, ол ежелгі Испанияның Рим империясы провинцияларының бірі болған.
The Baetic System or Betic System (lang es) is one of the main systems of mountain ranges in Spain. Located in the southern and eastern Iberian Peninsula, it is also known as the Cordilleras Béticas (Baetic Mountain Ranges) or Baetic Mountains. The name of the mountain system derives from the ancient Roman region of Baetica, one of the Imperial Roman provinces of ancient Hispania.
География
Бетик жүйесі батыс Андалусиядан Мурсия аймағына, оңтүстік Кастилия-Ла-Манчаға және оңтүстік Валенсия жеріне дейін созылған бірнеше тау жоталарынан құралған. Солтүстікке қарай Бетик таулары Гуадалкивир алқабы арқылы Месета-Централь мен Сьерра-Моренадан бөлінеді. Иберия жүйесі Пребаетика жүйесінің шығыс бөлігінің солтүстігінде, Бетик жүйесінің ең солтүстікке қарай ұзартылған бөлігінде орналасқан. Жалпы, осы жүйеге кіретін тау жоталары оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Баетика жүйесінің ең белгілі жотасы – Сиерра-Невада, онда Испанияның құрлық бөлігіндегі және Иберия түбегіндегі ең биік тау – Мулхасен орналасқан. Гибралтар скаласы да Бетик жүйесінің бір бөлігі саналады, бірақ одан шығысқа қарай орналасқан, вулканизм тастары бар Кабо-де-Гата аймағы оған кірмейді.
The Baetic System is made up of multiple mountain ranges that reach from western Andalusia to the Region of Murcia, southern Castile La Mancha and southern Land of Valencia. To the north, the Baetic Ranges are separated from the Meseta Central and the Sierra Morena by the basin of the Guadalquivir. The Iberian System rises north of the eastern part of the Prebaetic System, the northernmost prolongation of the Baetic System. Generally the mountain ranges that are part of this system are aligned in a southwest northeast direction. The most well known range of the Baetic System is the Sierra Nevada, where the Mulhacén, the highest mountain in continental Spain and in the Iberian Peninsula is found. The Rock of Gibraltar is also considered to be part of the Baetic System, but not the Cabo de Gata area further east which includes rocks of volcanic origin.
Геология
Бейеттік жүйе геологиялық ерекшелік ретінде, көбінесе Гибралтар доғасы деп аталатын ірі оргенияның бір бөлігі болып табылады, ол Альпілік оргенияның батыс шетін көрсетеді. Оның қалыптасуына жауапты геодинамикалық механизмдерге дейін толыққанды түсінік жоқ. Геологиялық тұрғыдан, Мароккодағы Риф таулары және Майорка аралындағы Сера-де-Трамунтана Бейеттік жүйенің жалғасы болып табылады. Гибралтар доғасының геологиялық аймағы Марокко жағалауымен, шығыста Удждадан батыста Танжерге дейін созылады, содан кейін Гибралтар бұғазын кесіп өтіп, Кадистен бастап Валенсияға және Балеар аралдарына дейін жалғасады.
The Baetic System as a geological feature belongs to a larger orogeny usually called the Gibraltar Arc, which represents the westernmost edge of the Alpine Orogeny. The geodynamic mechanisms responsible for its formation are so far relatively unknown. Geologically the Rif mountains in Morocco and the Serra de Tramuntana in the island of Majorca are extensions of the Baetic System. The Gibraltar Arc geological region follows the Moroccan coast from Oujda in the east to Tangier in the west, then crosses the Strait of Gibraltar and goes east again from Cádiz to Valencia and the Balearic Islands.
Экология
Байтик жүйесінде Жерорта теңізіне тән бірнеше ормандар, орманды алаптар мен бұталы өсімдіктер қауымдастықтары кездеседі, оның ішінде бұталы жерлер, еменді ормандар, жалпақ жапырақты ормандар және қылқан жапырақты ормандар бар. Бұл қауымдастықтар биіктікке, топыраққа және жер бедеріне қарай өзгеріп отырады. Байтик жүйесі, Марокконың Риф тауларымен бірге, Альборан теңізі арқылы Байтик тауларына қарайтын, Жерорта теңізі бассейнінің биологиялық әртүрлілігі жоғары деңгейде сақталған он аймағының бірі болып табылады және экологтар арасында Байтик-Риф кешені деп белгілі. Байтик таулары Жерорта теңізі өсімдіктерінің бай жиынтығына ие, соның ішінде миллиондаған жылдар бұрын Жерорта теңізі бассейнінің көп бөлігін жапқан ежелгі лавр ормандарының қалдық түрлері де кездеседі.
The Baetic System is home to a number of Mediterranean forests, woodlands, and scrub plant communities, including shrublands, oak woodlands, broadleaf forests, and coniferous forests, which vary with elevation, soils, and topography. The Baetic System, together with the Rif Mountains of Morocco, which face the Baetic Ranges across the Alboran Sea, is one of the Mediterranean basin's ten biodiversity hotspots, known to ecologists as the Baetic Rifan complex. The Baetic mountains are home to a rich assemblage of Mediterranean plants, including a number of relict species from the ancient laurel forests, which covered much of the Mediterranean basin millions of years ago when it was more humid.