Кіріспе

Андорраның географиялық ерекшеліктері
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border collapse: collapse; font size: 95%;"
|+Андорра
|
| style="background:#efefef; text align:center;" colspan="2"|

|
| Континент || Еуропа
|
| Субөңір || Оңтүстік-батыс Еуропа
|
| Географиялық координаталар ||
|
| Аудан Жалпы Су
| Рейтингте 179-шы 468 км²
|
| Жағалау сызығы || 0 км (ішкі ел)
|
| Құрлық шекаралары || 118 км
|
| Шекаралас елдер || Испания 63 км Франция 55 км
|
| Ең биік нүкте || Кома Педроса, 2,946 м
|
| Ең төмен нүкте || Риу Рунер, 840 м (2756 фут)
|
| Ең ұзын өзен || Гран Валира
|
| Ішкі судың ең ірі көлемі || Жуклар көлі (23 га) Бұл үш тар аңғармен бөлінген, Y тәрізді бірігіп, ең басты арнаға, Гран Валира өзеніне қосылады, ол елден Испанияға қарай шығады (Андорраның ең төмен нүктесінде). Андорраның климаты көрші елдердің қоңыржай климатына ұқсас, бірақ оның биіктігі жоғары болғандықтан, қыста қар көбірек, ылғалдылығы төмен және жазда сәл салқын болады. Жылына орташа есеппен 300 күн күн сәулесі шашырады. Фитогеографиялық тұрғыдан алғанда, Андорра Бореалдық Корольдіктің құрамындағы Циркумбореалдық аймақтың Атлантикалық Еуропа провинциясына жатады. WWF мәліметтері бойынша, Андорра аумағы Пиренейлердегі шырша және аралас орманды экоөңірге жатады. Жер сілкінісі мен қар көшкіні – басты табиғи қауіптер. Рихтер шкаласы бойынша 2 балдан төмен магнитудасы бар жер сілкінісі жиі болады. Андоррада зардап келтірген жер сілкінісі туралы тарихи мәліметтер жоқ, бірақ Андорра үкіметі болашақта орын алу мүмкіндігін зерттеді.

Таулар

Андорраның барлық аймағы таулы, барлығы 65 тау шыңы бар. Ең биік тауы – Кома Педроса, ол Андорраның солтүстік-батысында, Франция және Испания шекараларына жақын жерде орналасқан. Франциямен шекара бойында, батыстан шығысқа қарай ең биік таулар: Андорра, Франция және Испанияның батыс үштік нүктесінде орналасқан Пик де Медекурб, Пик де Катапердис және Пик де Тристаина, солтүстік-батыста Пик де Фонт Бланка; солтүстікте Пик де Сигер, Пик де ла Серрера және Пик д'Анродат; шығыста Пик де Ноэ, Пик де ла Кабанэта және Рок Меле. Испаниямен шекара бойында, батыстан шығысқа қарай ең биік таулар: батыста Пик де Медекурбе, Пик де Кома Педроса, Порт де Кабус және Пик дель Ллакс; оңтүстікте Пик Негре, Торре дель Солдатс және Пик де ла Портеллета. Шығыста, екі елдің шекаралары қосылатын жерге жақын, Пик д’Энвалира және Пик дельс Пессонс орналасқан. Эстанио көлі мен Пик дельс Эстанио тауы Эль Серраттың шығысында орналасқан және оған тек жаяу жолмен жетуге болады.

Аваланшалар

Қыстың ортасынан жаздың басына дейін қар көшкіні қаупі бар. Андоррада қауіпті қар көшкіндерін алдын алу үшін бақыланатын жарылыстар арқылы қарды тазалау, қар торы, қар қоршаулары, қар бағыттайтын құрылғылар, берік тосқауылдар және қарды тығыздау сияқты қар көшкінін бақылау әдістері қолданылады.

1996 жылы Аринсал қар көшкіні

1996 жылғы Аринсал қар көшкіні – бірнеше күн бойы қатты қар жауғаннан және жоғары желден кейін болған өте күшті ұнтақ қар көшкіні. 1996 жылғы 8 ақпанда сағат 19:00-де қар көшкіні Аринсал ауылына құлап, көптеген көліктерді, ғимараттарды және қонақүйлерді, соның ішінде «Крест» қонақүйін, «Тау бар» және «Астерикс» барларын, сондай-ақ Ресей компаниясы салған, әлі де салынып жатқан үш тұрғын үй блогына зақым келтірді. Ауыл тұрғындары мен туристердің эвакуациясы қар көшкінінен 1,5 сағат бұрын аяқталғандықтан, қаза болғандар жоқ, бірақ материалдық және экономикалық залал зор болды. Осыдан кейін үкімет Аринсал алқабында болашақ қар көшкіндерін тоқтату үшін қар тоғанын салуға бұйрық берді. Биіктігі және ені белгілі Аринсал қар тоғанының құны 52 миллион франкқа бағаланып, топырақ пен тас пайдаланылды. 2008 жылғы 25 қаңтарда кешкі сағаттардағы қозғалыс ең жоғары шақта болғанда, CG 3 (Avinguda del Través de la Massana) тас жолында (Ла-Масана мен Ордино арасында) таудан құлаған топырақ пен тастардың салдарынан үш күнге қозғалыс тоқтатылды, сондай-ақ ашық тұрақ пен бірнеше тұрақтап қойылған көліктер толығымен көмілді. Мүлікке ғана зақым келді, ешкім жарақат алмады, бірақ тасқынға жақын тұрғын үйдің тұрғындары ғимарат қауіпсіз деп танылғандықтан эвакуацияланды және ол әлі бос тұр. Тасқынның себебі 30 жыл бұрын тұрақ салу және қазба жұмыстары кезінде топырақтың жеткіліксіз нығайтылуынан туындаған топырақтың шөгуі деп анықталды. 2009 жылғы 7 шілдеде Ла-Масана мен Андорра-ла-Вела арасындағы CG 3 тас жолына тас құлап, Понт-Пла туннеліне кіреберіс жанындағы жолды үш сағатқа жапты. Тау беткейіндегі қорғау торлары тас құлаудың көп бөлігін ұстады, бірақ бір бөлігі торлардан асып, жол мен тротуарға құлады.