Галлура – Италияның Сардиния аймағындағы аймақ. Жарғақты жағалаулары, Ла-Маддалена архипелагы және Корсикаға жақын орналасқан географиялық ерекшеліктері бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Галлура (немесе Гаддура) — Италияның Солтүстік-Шығыс Сардиниясындағы аймақ. Галлура атауының мағынасы, әлдеқанда "тасты алқап" деген сөз екені айтылады.
Gallura ( or Gaddhura ; ) is a region in North Eastern Sardinia, Italy. The name Gallùra is allegedly supposed to mean "stony area".
География
Галлураның ауданы 1370 шаршы миль (3,548 км²) құрайды. Ол Италия түбегінен және Францияға қарасты Корсика аралынан шалқап жатыр. Галлураның жағалауы тік жарлы, және жақын орналасқан Корсикаға дейін табиғи көпір болып табылатын Ла Маддалена архипелагын құрайтын ұсақ фиордтар, жартастар мен кішкентай аралдардың үздіксіз тізбегімен жалғасады. Аймақтың ландшафты гранитті таулармен және биік болмаса да, мыңдаған жылдар бойы осы аймақ пен Барония және Монтальбо аудандары арасындағы кедергі болып келген қатаң таулармен сипатталады. Монте-Лимбара – ең биік тау (1362 м / 4469 фут). Ол Галлура мен Логудоро аймағының шекарасын белгілейді. Оның ең биік нүктесі – Пунта Балестриери (теңіз деңгейінен 1362 м биіктікте). Бұрын Монте-Лимбарада НАТО-ның қашықтықтан радиолокациялық базасы мен карабинерлер казармасы орналасқан. Бүгінде ол Италия Әуе Күштері үшін телекоммуникация орталығы және Servizio Antincendi үшін тікұшақ алаңы ретінде пайдаланылады. Сонымен қатар, Батыс Сардинияның барлық ірі теледидар ретрансляциялық станциялары осы жерде орналасқан. Тағы бір кішкентай тау – Монте Крузитта (666 м). Ол биік болмаса да, ерекше ландшафтты ұсынады. Климаты Жерорта теңізіне тән. Ауа райы ашық. Жыл бойы шамамен 300 күн күндіздік болады, ал қалған күндері жаңбырлы, жауын-шашынның көп бөлігі қыс және күз айларында, көктемде кейде нөсер болады, ал ең биік таулар мен жоталарда қар жауады. Мистраль – жыл бойы солтүстік-батыстан соққан, бірақ қыс және көктемде жиі соққан, жаңа, күшті, әдетте құрғақ және суық басым жел.
Gallùra has an area of 1370 square miles (3,548 km2). It is from the Italian peninsula and from the French island of Corsica. The coast of Gallura is very jagged and continues along in a continuous series of small fiords, rock cliffs and little islands that form the archipelago of La Maddalena, a natural bridge towards nearby Corsica. The landscape is characterised by granite rocks and harsh mountains that, even if not particularly high, have constituted for millennia a barrier between this region and the nearby territories of Baronie and Montalbo. Monte Limbara is the highest mountain (1,362 m/4,469 ft). It represents the boundary between Gallura and the nearby region called Logudoro. Its highest peak is Punta Balestrieri (1362 m above the sea level). In the past, Monte Limbara used to be the location of an important NATO long range radar base and a Carabinieri’s barrack. Today it is used as a telecommunications center for the Italian Air Force and a heliport for the Servizio Antincendi. It is also the location of all the major TV relay stations of West Sardinia. Another small mountain is Monte Cruzitta (666 m). Even if it is not very high, it offers a very characteristic landscape. The climate is typical of the Mediterranean. The weather is clear. During the year approximately 300 days are sunny and the few others are rainy, with a major concentration of rainfall in the winter and autumn, some heavy showers in the spring, and snowfalls on the highest massifs and highlands. The mistral is the dominant wind, fresh, strong, and usually dry and cold, blowing from the northwest throughout the year, but most frequently in winter and spring.
Тарихқа дейінгі дәуір
Галлурадағы алғашқы адам қоныстары шамамен 30 000 жыл бұрын, алғашқы халықтар Тоскана мен Сардиния арасындағы бұғаздан өтіп келген кезде пайда болған. Бұл тарихи кезең Тас дәуірі деп аталады. Көптеген табиғи ресурстары болғандықтан, шетелдік халықтар Галлураны отарлайды. Осы тарихи кезеңде Галлураға жақын орналасқан Корсика аралынан да көптеген адамдар келді. Орта неолиттің соңғы кезеңі Арзахена мәдениеті негізінен осы аймақта өмір сүрді, және Сардиниядағы ең көне мегалиттің қалдықтары осы жерде, Ли Муриде табылды.
The first human settlements in Gallura date back to approximately 30.000 years ago, when the first populations crossed the strait between Tuscany and Sardinia. This historic period is known as the Stone Age. Foreign populations colonize Gallura due to its numerous natural resources. Many people from the nearby island of Corsica came as well to Gallura during this historic period. The mid late neolithic Arzachena culture subsisted almost exclusively in this area, and here is found the remains of perhaps the oldest megalith on Sardinia, at Li Muri.
Нурагик дәуірінен көне заманға дейін
Б.з.д. 1700 жылдан Рим дәуіріне дейінгі тарихи кезең Сардинияда Нурагик дәуірі деп те аталады. Бұл тарихи кезеңнің ерекше атауы Еуропадағы ең ірі мегалитикалық құрылыстар – нурагтардан алынған, олар бүгінгі күнге дейін Сардинияның символы болып табылады. Финикиялықтар (содан кейін Пуникалық) Ольбия қаласын құрды (бірақ гректер оның атын өзгертті), оны римдіктер б.з.д. 238 жылы бүкіл Галлурамен бірге жаулап алды.
The historic period that goes from 1700 BC to the Roman Age is also known in Sardinia as the Nuragic Age. The particular name of this historic period takes after the Nuraghes, the biggest megalithic edifices ever found in Europe, which still today represent a symbol for Sardinia. The Phoenicians founded the (hence Punic) city of Olbia (renamed in Greek, though), which was conquered by the Romans with all of Gallura in 238 BC.
Галлураның сот палатасы
Орта ғасырларда Галлура төрт Юдикаттың бірі болды, яғни папа Александрдың келісімімен Сардиния төрт тәуелсіз мемлекетке бөлінді. Сивита (қазіргі Олбия) Галлура Юдикатының және (алғашқы) епископтығының астанасы еді. Галлура Юдикатының құрамына қазіргі Галлура аймағы, Нуоро қаласының төңірегіндегі аймақ және Баронияс (итальянша: Baronie) деп аталатын аймақ кірді. 1288 жылы соңғы билеуші судья Нино Висконти құлағаннан кейін Пиза республикасы оны басып алды.
During the Middle Ages, Gallura was one of the four Judicates, the four autonomous states into which Sardinia was divided under pope Alexander's assent. Civita (which today is known as Olbia) was the capital of the Giudicato of Gallura and the (first) bishop's see. The Judicate of Gallura included today's area of Gallura, the area surrounding the city of Nuoro, and the area called Baronias (Italian: Baronie). It was occupied by the republic of Pisa in 1288 after the fall of the last ruling judge Nino Visconti.
Орта ғасырдың аяғы мен XVIII ғасырға дейін
13 ғасырдың соңында Сивита (қазіргі Олбия) қаласы Терранова атауын алды, бұл пизандықтар ежелгі Рим порты Олбияның орнына құрған жаңа елді мекен еді. Пираттар – көбінесе Солтүстік Африкадан – Галлура жағалауларына шабуыл жасады, нәтижесінде адамдар сол аймақтан ішкі жерлерге көшіп кетті. Темпио қаласы ерекше түрде халыққа толы болды. 1300 мен 1800 жылдар аралығында Галлураға Корсика аралынан кең көші-қон болды. Корсикалықтар Галлураның тілі мен мәдениетіне терең ықпал етті, ол әлі күнге дейін Сардинияның қалған бөлігінің мәдениеті мен диалектілерінен едәуір өзгеше саналады. 1700 жылдардың соңында адамдар ішкі аймақтан жағалауға көшуді бастады.
At the end of the 13th century, the city of Civita (today's Olbia) takes the name of Terranova, a new settlement founded by the pisans near the site of the ancient Roman port of Olbia. Pirates – primarily from North Africa – raided the coasts of Gallura and people moved consequently from there to the hinterland. The city of Tempio became especially populated. Between 1300 and 1800 there was a big emigration of people from the nearby island of Corsica to Gallura. Corsicans deeply influenced the language and the culture of Gallura, which still today is considered quite different from the culture and the dialects of the rest of Sardinia. By the end of the 1700s people started to move from the hinterland to the coasts.
XIX ғасыр, XX ғасыр және бүгінгі күн
XIX ғасырда епископтық орда Ольбия қаласынан Темпио қаласына көшірілді, ол сонымен қатар аудан орталығына айналды. XX ғасырдың екінші жартысында туризм күрт өсті, әсіресе Коста Смеральда, Санта-Тереза-ди-Галлура және Сан-Теодоро аймақтарында. Бүгінде Галлура Сардиниядағы ең жоғары капиталдық кіріске ие.
During the nineteenth century the bishop's see was transferred from the city of Olbia to the city of Tempio, which also became a district's capital. In the second half of the 20th century, tourism increased greatly, especially in the areas of Costa Smeralda, Santa Teresa di Gallura and San Teodoro. Today, Gallura has the highest capital income in all of Sardinia.
Дін тарихы
Өңірдің түпнұсқа Рим епископтығы, Фаузания епархиясы (P(h)аузания), 5 ғасырдан кешіктірмей (дәстүр бойынша 3 ғасырдағы әулие Симплиций құрған) құрылған, орналасқан жері даулы (Ольбия, Темпио Паузания немесе Позано) және Византия билігі кезінде, шамамен 8 ғасырда жойылған. 1070 жылы Галлура деген атпен қайта құрылып, оның орталығының құрметіне (Ольбияның ортағасырлық атауы) Сивита деп аталды. 1506 жылдан бастап Ампурия епархиясымен жеке одақ құрды, бірақ 12 ғасырдан кешіктірмей Галтелли епархиясы деген екінші епископтық құрылды.
The region's original Roman bishopric, the Diocese of Fausania (P(h)ausania), founded no later than the 5th century (tradition says by the 3rd century saint Simplicius), of disputed location (Olbia, Tempio Pausania or Posano) perished under Byzantine rule, probably in the 8th century. It was restored under the name of Gallura in 1070, renamed Civita after its see (the medieval name of Olbia) and from 1506 held in personal union with the Diocese of Ampurias, but no later than the 12th century a second bishopric was established, the Diocese of Galtelli.
Демография
Галлурада 143 921 адам тұрады; осы аймақтағы сардиниялықтар Галлурези деп аталады. Халық тығыздығы шығыс жағалауындағы шағын елді мекендерде және Арзахена мен Олбия қалаларында едәуір артқан. Дегенмен, 26 муниципалитеттен 12-сінде халық тығыздығы төмендеді (4%), бұл ауылдық және таулы аймақтардағы елді мекендерде байқалды. Бұл тенденция жағажай туризмінің дамуына байланысты. Жалпы алғанда, Сардиния Италиядағы ең төменгі туу көрсеткішімен (бір әйелге 1,087 туыс) және екінші ең төменгі туу көрсеткішімен ерекшеленеді.
Gallura has a population of 143,921 people; the Sardinians from this area are called Galluresi The population density has remarkably increased in small centers along the eastern coast and in the cities of Arzachena and Olbia. The population density of 12 municipalities out of 26 has however decreased ( 4%) in centers located in the country side and on the mountains. This tendency depends on the increase of the seaside tourism. In general, Sardinia represents the Italian region with the lowest fertility rate (1.087 births per woman), and the region with the second lowest birth rate.
Экономика
Галлура экономикасы негізінен туризм мен қонақжайлылыққа негізделген, себебі Коста Смеральда және басқа да әлемге әйгілі теңіз жағажайлары бар. Бірінші сектор Сардинияның қалған бөліктеріндегідей маңызды емес. Ол негізінен шарап өндірісіне байланысты. Сонымен қатар, қой шаруашылығы, сүт өнімдерінің өндірісі және құс фермалары да маңызды. Екінші сектор өте маңызды. Ол негізінен пробка өңдеу және гранит минералдарын қайта өңдеуге негізделген. Шындығында, аймақтың көптеген жерлерінде пробка еменін кездестіруге болады, ал бүкіл аймақ гранитке бай, әсіресе Монте-Лимбара төңірегінде. Пробка өндірісі ішкі аймақтардағы маңызды экономикалық қызметтің бірі болып табылады, ал жағалау аймақтарында балық өңдеу заводтары мен кеме жасау шеберханалары дамыған.
The economy of Gallura is based mostly on tourism and hospitality due to the presence of Costa Smeralda and other world famous sea sites. The primary sector is not as important as in the rest of Sardinia. It is based mostly on wine production. Also sheep breeding, dairy production, and poultry farm are relevant. The secondary sector is quite important. It is mostly based on cork work and mineral processing of granite. In fact, it is easy to find cork oaks in many parts of the region and the whole area is rich in granite, especially in vicinity of Monte Limbara. Cork production is one of the main economic activity in the interior, while on the coasts are developed fish factories and shipyards.
Көлік
Галлурада бір халықаралық әуежай бар (Ольбия Коста Смеральда әуежайы), ол Ольбия қаласында орналасқан. Бұл Сардинияның үш халықаралық әуежайының бірі және Италияның үшінші ірі әуе компаниясы Meridiana әуе компаниясының базасы болып табылады. Галлура аймағына жетудің тағы бір жолы – пароммен. Аралда Tirrenia di Navigazione, Moby Lines, Corsica Ferry, Grandi Navi Veloci, Snav, SNCM және CMN паром компаниялары қызмет көрсетеді. Олар Ольбия, Гольфо Аранци, Санта-Тереза-ди-Галлура және Палау порттарын Италия түбегі, Франция, Корсика және Испания порттарымен байланыстырады.
Gallura has one international airport (Olbia Costa Smeralda Airport), which is situated in the city of Olbia. It represents one of the three international airports of Sardinia and the base of the Sardinian airline Meridiana, Italy's third largest airline. Another way to reach the region of Gallura is by ferry. The ferry companies operating on the Island are Tirrenia di Navigazione, Moby Lines, Corsica Ferry, Grandi Navi Veloci, Snav, SNCM and CMN. They link the harbors of Olbia, Golfo Aranci, Santa Teresa di Gallura and Palau to the harbors of the Italian peninsula, France, Corsica and Spain.
Тіл
Бұл аймақтың туған тілі – галлур тілі, және оны Сардинияның аймақтық үкіметі де мойындайды. Галлур тілі көбінесе сардиния тілінің диалектісі деп есептелмейді, себебі ол сардиния тілінің көптеген басқа диалектілерінен едәуір өзгеше, бірақ корсика тілінен тікелей туындаған тіл ретінде қарастырылады. Олбия-Темпио провинциясындағы Лурас және Падру деген екі шағын қала – Галлурада галлур тілінде дәстүрлі түрде сөйленбейтін жалғыз аймақтар. Сардиния тілінің логудорезе түрі де қолданылады.
The native language of the area is Gallurese, which is also recognized by the Regional Government of Sardinia. Gallurese is usually not considered a dialect of Sardinian, since it is quite different from most of the other Sardinian dialects, but rather as a direct offshoot from Corsican. Luras and Padru, two small towns in the province of Olbia Tempio, are the only areas in Gallura in which Gallurese is not traditionally spoken. Sardinian is also spoken in its Logudorese variety.
Жаңартылатын энергия көздері
Соңғы жылдары Сардинияда жаңартылатын энергия көздері күрт өсті. Желді климатының арқасында Галлура аймағындағы ең маңызды жаңартылатын энергия – жел қуаты. Бірақ, соңғы жылдары жел электр станцияларын орнату, ландшафтқа тигізетін әсеріне байланысты пікір қақтығыстарына себеп болып отыр.
Renewable energies have increased impressively during the recent years in Sardinia. Due to the windy climate, the most important renewable energy in Gallura is the wind power. During the past years however, the installation of wind power systems has been the subject of controversial debates due to its landscape impact.