Кіріспе

Викториядағы тау, Австралия

You Yangs – Австралияның оңтүстігіндегі Викториядағы жазық және төменгі Верриби жазығынан көтерілетін граниттік жоталар тізбегі. Бұл жер Литтл Ривер ауылдық қаласынан шамамен батысқа қарай, Мельбурн қаласының оңтүстік-батысына және Джилонгтың солтүстігіне орналасқан. Негізгі жота шамамен солтүстік-оңтүстік бағытында 8 шақырымға созылады, ал төменгі тармағы батысқа қарай 5 шақырымға дейін жетеді. Таулардың оңтүстік бөлігінің көп бөлігі You Yangs аймақтық паркімен қорғалған. You Yangs батыстағы Брисбен таулары мен оңтүстік-шығыстағы Корио шығанағының жағалауы арасындағы шамамен ортасында орналасқан. Ең биік нүктесі (оңтүстік шетіндегі Флиндэрс шыңы) 319 метр болса да, ол айналағы ландшафтқа үстемдік етеді және жақын маңдағы Джилонг, Мельбурн және одан да алыс жерлерден анық көрінеді. You Yangs – бұл Бунжилдің геоглифі, Викторияның кейбір жергілікті халықтарының арман уақытындағы құдай, ол кенелі құйрықты бүркіт түрінде бейнеленген. Геоглифті австралиялық суретші Эндрю Роджерс жергілікті Ватауронг халқының құрметіне салған. 2006 жылдың наурыз айында ашылған геоглифтің қанаттарының ені 100 метр, ал құрылысында 1500 тонна тас қолданылған.

Тарих

"You Yang" атауы Wurdi Youang немесе Ude Youang деген абориген сөздерінен шыққан, олардың мағынасы "даланың ортасындағы үлкен тау", "үлкен немесе ірі төбе" немесе "жалаңаш" болуы мүмкін. Сонымен қатар, Woiwurrung тілінде гранит тасқа арналған 'yow. wong' деген сөз де бар. Yawangi халқы құрғақ маусымда да су сақтайтын құдықтар жасау үшін таулардағы табиғи ойыстарды кеңейтті. You Yang аймағы бұрын мұнда көп болған murnong өсімдігінің атымен Моронг моронго деп аталды. Саяхатшы Мэтью Флиндерс You Yang-қа келген алғашқы еуропалық болды. 1802 жылдың 1 мамырында ол үш серігімен бірге ең биік нүктеге көтерілді. Ол бұл жерді "Станция шыңы" деп атады, бірақ 1912 жылы оның құрметіне "Флиндерс шыңы" деп өзгертілді. You Yang суретшілерді өнер туындылары жасауға әрқашан тартып келді және Австралияның ең ұлы суретшілерінің бірі Фред Уильямстың жұмыстарында ерекше көзге түседі. Уильямс You Yang-тің ашық ауадағы бейнелерін жасауға көп уақыт жұмсады, олар қазір австралиялық өнердің классикасына айналды – құнарсыз, драматикалық, бірақ бейнелері жұпыс, австралиялық шабындысының айқын көрінісі. You Yang HBO-ның "Тынық мұхиты" атты Екінші дүниежүзілік соғыс туралы сериалындағы шайқас көріністерін бейнелеу үшін таңдалды.

Геология

Көпшілік пікірдің қарамастан, Ю Янг таулары – жанартаудың қалдықтары емес. Олар – инселберг немесе монаднок, ал оларды құрайтын гранит бастапқыда девон кезеңінде Виктория жерінің беті бүгінгі күнгіге қарағанда бірнеше километрге жоғары болған кезде, оны қоршаған шөгінді тау жыныстарына дейін өрлеген магма массасы болды. Магма жер бетіне жеткенге дейін кристалданып, жанартаулық қызметке орын бермеді. Оның орнына, өте баяу салқындау жылдамдығы көптеген ірі ақ фельдспат кристалдарының қалыптасуына мүмкіндік берді. Мұндай кристалдарды таулардың көптеген граниттік шығуында көруге болады. Кейбір жерлерде кристалдар тізбектелгендей көрінеді, себебі олар өскен кезде жабысқақ магма әлі де қозғалып тұрған болуы мүмкін. Ірі фельдспат кристалдарының ішінде көбінесе сұрғылт кварц кристалдары және екі қара минерал (орнбленда және биотит деп аталатын миканың бір түрі) кездеседі. Сонымен қатар, уран мен торий сияқты радиоактивті элементтер бар аланит және титанит сияқты екі минералдың ұсақ кристалдары да бар. Титанит кристалдары Ю Янг гранитінің 365 миллион жыл бұрын қатақтанғанын анықтауға мүмкіндік берді. Граниттің көптеген жерлерінде қара сұр түсті ұйымдар мен кесектер байқалады. Бұлар ксенолиттер деп аталады және олар магмаға сіңірілген шөгінді тау жыныстарының бөліктері, ол қатақтанған жерге жылжыған кезде. Гранит қатақтанғаннан бері миллиондаған жылдар бойы жер беті эрозияға ұшырап, оны ашыққа шығарды. Гранит берік тау жынысы болғандықтан, оны қоршаған тастарға қарағанда эрозияға қарсы тұруға қабілетті. Дөңгеленген торлардың мөлшері мен пішіні граниттегі салқындау кезінде пайда болған ұсақ жарықтармен анықталады. Ауа райының әсерінен және граниттің эрозиясынан құмды топырақтың қабығы пайда болып, оны қоршаған тау жыныстарымен байланысты жабады.

Климат, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі

Оңтүстік-батыстағы Отуэй тауларының жауын тоқтату әсерінен, Ю Янг Ұлы бөліс жотасының оңтүстігіндегі Викторияның ең құрғақ бөлігінде орналасқан. Жылдық жауын-шашын мөлшері өте аз, нәтижесінде өсімдік жамылғысы орман емес, шөптесін немесе төменгі бұталы ормандардан тұрады. Өзен қызыл эвкалиптісі (Eucalyptus camaldulensis) төменгі беткейлер мен шатқалдардағы басым жасанды ағаш, сары эвкалипт (E. leucoxylon) төменгі және орташа беткейлерде кеңінен өседі, ал көк эвкалипт (E. pseudoglobulus) тік беткейлерде таралған. Парктегі басқа да жасанды ағаштарға қызыл қорап (E. polyanthemos), сұр қорап (E. microcarpa) және сары қорап (E. melliodora), манна эвкалиптісі (E. viminalis), қызыл темір эвкалиптісі (E. tricarpa), шиелік баларты (Exocarpos cupressiformis), күміс және қара акция (Acacia dealbata және A. mearnsii) жатады. Жергілікті төменгі өсімдіктер сирек, көбінесе шөптер мен тұзқосандардан тұрады, сондай-ақ қарлы минт (Prostanthera nivea) және иілген кассиния (Cassinia arcuata) сияқты бұталы аймақтар да бар. Ю Янг аймағында көптеген әкелген өсімдіктер кездеседі, олардың кейбіреулері орман шаруашылығы үшін әдейі отырғызылған, мысалы, қант эвкалиптісі (E. cladocalyx), батпақтық эвкалипт (E. occidentalis) және қоңыр эвкалипт (E. astringens), ал кейбіреулері кездейсоқ әкелінген немесе аймаққа басып кірген, мысалы, сүйек тұқымы (Chyrsanthemoides monilifera) және қалың жапырақты өсімдік (Asparagus asparagoides). Ю Янг аймағы 200-ден астам құс түрлеріне мекен, олардың ішінде қоңыр бақақұс, ақ жеңді, ақ қауырсынды, Жаңа Голландия және қоңыр басты балжегіштер, кукабуралар, ақ қанатты шоқтар, қырлы шрикеттер, шығыс розеллалар, қызғылт розеллалар, күлгін тәжді лорикеттер, күкірт қырықты какатулар, шығыс сары робиндер, жасыл қыстар және қызыл робиндер бар. Паркте мекендейтін сүтқоректілерге шығыс сұр кенгуру, эхидна, батпақтық валлаби, қант жорығы, қылқантасты және сақиналы поссумдар және коалалар жатады. Ю Янг тауларындағы коалалар 2006 жылдан бері зерттелуде. Парқтың шамамен 28%-ында олардың мұрын үлгісі бойынша интрузивті емес жүйемен бақылануда. 2017 жылы жалпы саны шамамен 105 болды, бұл 2007 жылы бағаланған 161-ден 35% төмен. Бұл популяция өзен қызыл эвкалиптісінде (Eucalyptus camaldulensis) көктемгі шұңқырда ұялайтыны анықталды: байқаулардың 34%-ы осы түрде тіркелді. Коалалардың бір отбасының төрт буыны тіркелген. Жақын жердегі Серендип қорығы, Виктория үкіметінің жануарлар дүниесін зерттеу орталығы, жұртшылыққа ашық, Австралиялық үлкен қаз және бролга (Antigone rubicundus) сияқты Викторияның жоғалуға жақын жануарлар түрлерін өсіруге қатысады.

Сыртқы қызмет

Таудың солтүстігіндегі етегінде Ford Australia компаниясының сынақ алаңы мен SSAA Eagle Park ату полигоны орналасқан. SSAA полигонының жанында ересектер мен жастарға ашық пейнтбол орталығы да бар. You Yangs тауларында кемпингке рұқсат жоқ, бірақ пикник жасауға болады. You Yangs-та жаяу серуендеу танымал, ал Mountain to Mouth (M~M) іс-шарасы – You Yangs-тан басталып, Geelong қаласындағы Barwon өзенінің сағасына қарай екі күндік өнер саяхаты. Бұл шара Wadawurrung халқының қазіргі заманғы ән жолдарын тойлап, олардың жері мен дәстүрлерін құрметтейді. Күз және қыс маусымдары тау велосипедімен және атпен жүруге ең қолайлы жағдайлар болып саналады, себебі жауын-шашынның артуы жолдарды аз шаңды, ал топырақты тығыз жасайды, осылайша жарыс үшін идеалды жағдай туады. You Yangs-та тегін 5 км parkrun іс-шарасы өтеді. You Yangs parkrun әр сенбі сағат 8-де Kurrajong плантациясының тұрақ орнының жанында басталады. 5 км айналма жолды көрсететін тұрақты белгілер кез келген уақытта пайдалануға арналған.