Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Комор аралдарындағы дін
Religion in the Comoros
Ислам – Комор аралдарындағы ең басты дін. АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2006 жылғы есебі бойынша, Комор аралдарының халқының шамамен 98 пайызы мұсылман. Комор аралдарындағы мұсылмандардың барлығы дерлік – Шафии фиқһ мектебінің сунниттері. Жатақтардың көп бөлігі араб-суахилилер, бірақ үнді және, негізінен, гужараттық текті адамдар да бар.
Islam is the largest religion in the Comoros. According to the 2006 estimate by the U. S. Department of State, roughly 98% of the population in the Comoros is Muslim. Virtually all Muslims in the Comoros are Sunni belonging to Shafi'i school of jurisprudence. Most adherents are Arab Swahili, but there are also people of Indian, largely Gujarati, descent.
Тарих
Жергілікті аңыз бойынша, Ислам Мұхаммедтің (ﷺ) өмірінде аралдарға екі Комор ақсүйегі, Фей Беджа Мванба және Мцва Мвандзе, Меккеге сапар жасаған кезде әкелген. Комор аралдары сол кезде Үнді мұхиты саудасына белсенді қатысқандықтан, 9-шы немесе 10-шы ғасырларда шетелдік мұсылман саудагерлерінің бұл аймақта болуы мүмкін. Осы кезеңде жергілікті коморлықтардың шағын бөлігі Ислам дінін қабылдаған болуы ықтимал. Тарихи мәліметтерге сәйкес, дінді алғаш рет араб саудагерлері мен қуғынға ұшыраған заиди персиялық Ширази князьдары таратқан. Ислам Комор аралдарында ұзақ жылдар бойы орталық рөл атқарды. Билеуші әулеттер араб тілін үйреніп, қажылыққа барып, Килва, Занзибар және Хадрамаут сияқты басқа мұсылман қауымдастықтарымен байланыс орнатып тұрды. Шадилия, Кадирия және Рифаи тариқаттары сияқты бірнеше суфи тариқаттары да белсенді түрде жұмыс істеді. 16-шы ғасырдағы Ширази басшысы Хасан ибн Иса, өзін Ислам пайғамбары Мұхаммедтің (ﷺ) ұрпағы деп жариялап, дінге өтуге шақырып, көптеген мешіттер салдырған. 19-шы ғасырда Шейх Абдала Дарвеш Комор аралдарында Шадилия тариқатын іске қосты. Гранде-Коморда дүниеге келген Шейх Дарвеш Таяу Шығысты аралап, кейін Саид Мұхаммед Аль Маруфты (1904 жылы қайтыс болған) Шадилияның басшысы етіп тағайындады. Шейх Аль-Ами ибн Али әл-Мазруи (1949 жылы қайтыс болған) аймақтағы уламалардың алғашқысы болып суахили тілінде ислами әдебиет жазды. Әл-Хабиб Омар б. Ахмет Бин Сумит (1976 жылы қайтыс болған) араб елдерінде білім алғаннан кейін Мадагаскар, Занзибар және 1967 жылдан бастап Комор аралдарында мұғалім және қади қызметін атқарды.
Local legend claims Islam was brought to the islands during Muhammad’s lifetime, brought by two Comorian nobles, Fey Bedja Mwamba and Mtswa Mwandze, who visited Mecca. Foreign Muslim merchants likely had a presence in the area as far back as the 9th or 10th century, due to the Comoros being actively involved in the Indian Ocean trade at the time. It's possible that small minorities of native Comorians could have converted to Islam during that time. Historical evidence suggests Arab merchants and exiled Zayidi Persian Shirazi princes first introduced the religion. Islam has long played a central role in the Comoros. Ruling families learned Arabic, performed Hajj, and maintained ties with other Muslim communities, such as Kilwa, Zanzibar and Hadramawt. Several Sufi tariqa, including the Shadhili, the Qadiriya, and the Rifa'i, are also active. Hassan ibn Issa, a 16th century Shirazi chief who claimed descent from the Islamic prophet Muhammad, encouraged conversion and constructed numerous masaajid. In the 19th century, Sheikh Abdalah Darwesh initiated the Shadiliya tariqa in the Comoros. Born in Grande Comore, Sheikh Darwesh traveled throughout the Middle East and later converted Said Muhammad Al Maarouf (d. 1904), who became the Shadilya’s supreme guide. Sheikh Al Ami ibn Ali al Mazruwi (d. 1949) was the first of the region's ulama to author Islamic literature in Swahili. Al Habib Omar b. Ahmed Bin Sumeit (d. 1976) studied in Arab countries before serving as teacher and qadi in Madagascar, Zanzibar, and, after 1967, the Comoros.
Мешіттер мен қасиетті орындар
Аралдарда жүздеген мешіттер мен көптеген медреселер орналасқан. Балалардың дені бес жас шамасында екі-үш жыл бойы Құран мектебіне қатысады, онда ислам негіздері мен араб тілі таныстырылады. Ауылдық балалар осы мектептерге барып, кейде үйден алыс тұрып, мұғалімдеріне шаруа жұмысына көмектеседі. 1998 жылы Шарджа әмірінің қаржысымен Морониде жаңа Ұлы мешіт салтанатты түрде ашылды. Исламның қасиетті тұлғалары мен тариқаның негізін қалаушылардың зияраттары діни мерекелерде жиі жасалады.
Hundreds of mosques are scattered throughout the islands, as well as numerous madrassah. Practically all children attend Quranic School for two or three years, usually starting around the age of five; there they learn the rudiments of Islam and Arabic linguistics. When rural children attend these schools, they sometimes move away from home and assist their teacher in working his land. In 1998, a new Grand Mosque, financed by the emir of Sharjah, was inaugurated in Moroni. The tombs of Islamic holy men and founders of ṭarīqah are frequently visited on religious occasions.
Мерекелер мен мерекелер
Коморлықтар діни ғұрыптарды жанымышпен орындайды және діни қағидаларға қатаң бағынады. Отарлау кезінде француздықтар исламдық амалдарды ауыстыруға тырыспады және Шафии мектебінің түсіндіруі бойынша шариғаттың үлгілерін құрметтеуге сақтық танытты. Барлық мұсылмандық мерекелер сақталады, оның ішінде Құрбан айт, Мухаррам, Ашура, Мавлид, Мираж түні және Рамазан. Мавлид мерекесі уламаларға арналған дастарханмен аяқталады. Көптеген әйелдер "чирумани" – денеге оралатын басылған мата киеді. Коморлықтар көбінесе джинндерден емдеу және қорғану үшін мвалимусқа, фундиге және марабтарға жүгінеді. Мвалимустер джинндерді мейрамдарға ыңғайлы күндерді анықтау, некеде сәттілікке жетіп, емдеу рәсімдерін өткізу және Құран аяттарынан тұратын нышандар жасау үшін қолданады.
Comorians follow religious observances conscientiously and strictly adhere to religious orthodoxy. During colonization, the French did not attempt to supplant Islamic practices and were careful to respect the precedents of sharia as interpreted by the Shafi'i school of thought. All Muslim holidays are observed, including Id al Adha, Muharram, Ashura, Mawlid, Laylat al Mi'raj and Ramadan. Mawlid is marked by celebrations culminating in a feast prepared for the ulama. Many women wear the chirumani, a printed cloth worn around the body. Comorians often consult mwalimus or fundi and marabouts for healing and protection from jinn. Mwalimus activate jinn to determine propitious days for feasts, have a successful marriage, conduct healing ceremonies, and prepare amulets containing Quranic ayat.
Саяси ислам
1975 жылы тәуелсіздік алғаннан бері қалыптасқан хаостық экономикалық және саяси ахуал адам құқықтары мен әлеуметтік әділеттің дамуына зиян келтірді. Бәсекелес топтар саяси билікті нығайту және әлеуметтік теңсіздікке қарсы күресу үшін діни қолдау жинауға тырысты. Саяси қарсыластар Құран мен хадистерді өздерінің түсініктеріне сәйкес пайдаланып, саяси жемқорлықты жою үшін шариғатты жақтады. Саясатқа әртүрлі ислами көзқарастар еніп, үкіметті қолдау үшін де, сынға алу үшін де пайдаланылды. Еуропалық білім алған үкімет шенеуніктері батыстық саяси идеологияны және зайырлылықты қабылдағанмен, ислами бауырластықтардың көшбасшыларын қолдауын жалғастырды. Исламизм мен уаһһабизм діні шетелде ислами білімі алған студенттер арасында кеңінен тарады. Комор үкіметіндегі теңсіздік пен хаосқа жауап ретінде исламистер ислам республикасын құруды көздеп отыр. Әл-Қаида мүшесі деп күдіктенетін Фазул Абдулла Мохаммед Комор аралдарындағы Морони қаласында дүниеге келген және кениялық, сондай-ақ коморлық азаматтығына ие.
The chaotic economic and political climate since independence in 1975 has been detrimental to the development of human rights and social justice. Rival factions have sought to mobilize religious support both to uphold and contest political power and social inequality. Political opponents have relied on their own interpretation of the Quran and hadith, advocating Shariah to rectify political corruption. Competing Islamic views have entered politics, both to justify and challenge the government. European trained government officials have adopted Western political ideologies and secularism while continuing to support leaders of Islamic brotherhoods. Islamism and Wahhabism has become increasingly as students returned from Islamic studies abroad. In response to perceived injustice and chaos within the Comorian government, Islamists hope to create an Islamic republic. Suspected al Qaeda member Fazul Abdullah Mohammed was born in Moroni in the Comoros and has Kenyan as well as Comorian citizenship.