Кіріспе

Судандағы ең көп таралған дін – Ислам. Судандағы ең көп таралған дін Ислам, ал мұсылмандар 1956 жылы тәуелсіздік алғаннан бері ұлттық үкіметтік институттарда үстемдік құрып келеді. БҰҰ-ның даму бағдарламасының мәліметінше, мұсылман халқы 97%-ды құрайды, оның ішінде көптеген араб және араб емес топтар бар. Қалған 3%-ы христиандық немесе дәстүрлі анимистік діндерді ұстанады. Мұсылмандар Нұба тауларынан басқа барлық аймақтарда басым. Судан мұсылмандарының көп бөлігі суфизмнің күшті ықпалындағы Малики мектебінің сунниттік Исламын ұстанады. Астана Хартумда шиит қауымдастықтары да бар. Ең маңызды айырмашылықтар суфилік бауырластықтардың арасында байқалады. Екі танымал бауырластық – Ансар мен Хатмия, тиісінше оппозициялық «Умма» және Демократиялық Одақтас партияларымен байланысты. Тек Дарфур аймағында ғана елдің қалған бөлігінде кездесетін суфилік бауырластықтар дәстүрлі түрде жоқ. Шариғат заңын әртүрлі әскери режимдер енгізді, ал оны елордадағы мұсылман емес азаматтарға қолдану мәселесі келіссөздер кезінде дау тудырды, бірақ солтүстік пен оңтүстік арасындағы қақтығыстың негізгі мәселелері келісімдерде көбінесе шешілді. Шариғат солтүстікте қолданылатын ұлттық құқықтық жүйенің негізі болып қала береді; оңтүстікте қолданылатын ұлттық заңнама «халықтың келісімі, құндылықтары және әдет-ғұрыптары» негізінде болуы керек. Көпшілігі құқықтық жүйеге негізделгеннен өзгеше діни немесе әдет-ғұрыпты сенімдері бар штаттарда немесе аймақтарда ұлттық заңдар осы сенімдерге сәйкес түзетулерге ие болуы мүмкін. Бүкіл елде шариғатты мұсылман емес азаматтарға қолдану шектелуі тиіс, ал соттар мұсылман емес азаматтарға қатысты шариғаттың қатаң жазаларын қолдануға өз еркімен шешім қабылдамайды. Судан 1956 жылдан бері үш демократиялық үкіметке ие болды, олардың барлығы шариғат заңын жойды. 2020 жылдың қыркүйегінде Судан конституциялық тұрғыдан секулярлық мемлекетке айналды, себебі Суданның өтпелі үкіметі дінді мемлекеттен бөлуге келісті, бұл 30 жылдық ислами үкіметтің және Солтүстік Африка мемлекетіндегі Исламның ресми мемлекеттік дін ретіндегі мәртебесін аяқтады. Бұл жаңа заңнама бұрынғы діннен бас тарту заңын және жазалау мақсатындағы жазғылықты да тоқтатты.

Тарих

Нубиялықтар мен арабтар арасында ислам дінінің пайда болуына дейін мәдени байланыс болған. Ислам Суданға солтүстіктен тарады, Амр ибн әл-Аас басқаруымен Мысырдың исламдық жаулап алуынан кейін Нубия бұрыннан-ақ христиандыққа көшкен, сонымен қатар Мысыр арқылы, сондықтан ескі нубиялық шіркеу копт христиандығын қабылдады. Нубияның христиандық корольдіктері – Нобатия, Макурия және Алодия 650, 1312 және 1504 жылдары исламдық шабуылдардың салдарынан құлады. 1504 жылдан бастап Солтүстік Суданды мұсылмандық Фунж сұлтанаты биледі. Оңтүстік Судан, яғни Оңтүстік Кордофан және қазіргі Оңтүстік Судан 19 ғасырға дейін христиандыққа немесе исламдыққа айналмады. Бұл аймақ Мұхаммед Әли билігінде исламдық үстемдікке түсті, содан бері діни және этникалық қақтығыстар үзіліссіз жалғасып келеді; Махдия көтерілістері (1881–1899) тіпті саяси исламизмнің бастауы ретінде қарастырылады және 1899–1955 жылдары британдық басқаруға әкелді. Араб мұсылман Солтүстігі мен қара африкалық христиан Оңтүстігі арасындағы нәсілдік және діни қақтығыстар Бірінші Судандық азаматтық соғысында (1955–1972), Екінші Судандық азаматтық соғысында (1983–2005), Дарфурдағы соғыста (2003–2010) және 2011 жылдан бері жалғасып келе жатқан қақтығыста қайтадан жанданды.