Кіріспе

Бели (көне скандинавиялық: ) – скандинавия мифологиясындағы жөтүнн. Эдда поэзиясында ол Фрейр құдайымен өлтірілген деп айтылады. Сатурн планетасының Бели деген серігі оның құрметіне аталған.

Атауы

Бели есімінің көне норвеж тілінен аударғанда "аулап бағарған" немесе "құбылаған" деген мағынаны білдіреді. Ол көне норвеж тіліндегі әлсіз етістік belja ("аулау", "құбылау"; салыстырып қараңыз, исланд тіліндегі belja, ежелгі швед тіліндегі bälia 'аулау', 'құбылау').

Эддас

Гилфагиннинг (Гилфидің алдануы) кітабында Фрейр құдайы Бели алпысына қарусыз күресуге мәжбүр болады, себебі ол қызметшісі Скирнирге Гертрді әкелу үшін жібермес бұрын, қылышын оған берген еді. Фрейр соңында бұл алпыстың мүйізімен өлтіреді. Вёлуспада Фрейр "Белидің өлтірушісі" (Бани Белья, 53) деп сипатталған.

Скальдикалық поэзия

ХІ ғасырдағы Эвиндр скалдаспиллир жазған "Халейгьяталда" Фрейр "Белидің жауы" (Belja dólgr) деп аталады, ал Хвинирдің Тьодольфр өзінің "Хаустлонг" поэмасында "Белидің зұлым тобы" (bölverðung Belja) деген көркемдеуді қолданады.

Теориялар

Ғалым Джон Линдоудың пікірінше, Белидің өлтірілуі – бұрынғы, жоғалып кеткен мифтың бір бөлігі және оны тек кездейсоқ кездестіруге болады. "Скирнирдің жырларында" (Skírnismál) Гердр Фрейдің оның бауырларын өлтіргеніне шағымданады, кейбір ғалымдар бұл оның Белидің қарындасы екенін көрсетеді. Орчардтың сөзіне қарағанда, "Гердтің Фрейдің құрметтерін қабылдаудан тартынуының себебі – Фрей өлтірген болуы мүмкін, аты аталмаған бауырына деген қайғысы. Сондықтан Бели Гердтің бауыры болуы мүмкін, бірақ Фрейдің дәстүрлі қарусыздығы, әсіресе Рагнарөкте Суртқа қарсы күресінде, оның кім екенін анықтауды қиындатады."