Кіріспе

Америкалық негрлер еңбек конгресі 1925 жылы Коммунистік партия тарапынан афроамерикандықтардың құқықтарын ілгерілету, қара қоғамдастығында коммунизмді насихаттау және партияға афроамерикандық мүшелерді тарту мақсатымен құрылды. Ұйым Америка Еңбек Федерациясына қатысқан көптеген кәсіподақтардың сегрегациялық саясатына қарсы күресті; сондай-ақ линчтерге, афроамерикандықтардың сайлау құқығынан айырылуына және Джим Кроу заңдарына қарсы науқан жүргізді. 1930 жылы бұл ұйым "Негрлер құқығы үшін күрес лигасы" деп қайта аталды.

Өмірбаян

Америкалық коммунистік партияның американдық афроамерикалықтар үшін маңызды мәселелерді ілгерілетуге және афроамерикалық қауымдастығында партияның беделін нығайтуға бағытталған алғашқы жаппай ұйымы Африка қан бауырластығы (АҚБ) болды. АҚБ жаңа ғана құрылып келе жатқан коммунистік қозғалыстан тәуелсіз құрылды, бірақ қаржыландыру қажеттілігіне байланысты партияның қолдауына ресми түрде алынды. 1923 жылы Нью-Йорк қаласындағы шағын ұйым ресми түрде Америка жұмысшы партиясының құрылымына енгізілді, өйткені партия сол кезде осылай аталды. Алайда, топтың белсенділерінің саны сындық деңгейге жеткіліксіз болды және 1924 жылға қарай АҚБ іс жүзінде таратылды. Бұл әрекеттердің нәтижесінде Америкалық афроамерикалық еңбек конгресі деп аталатын жаңа ұйым құрылды. Тарихшы Мария Гертрудис ван Энкеворттың мәлімдемесіне сәйкес, мұрағаттық деректер американдық афроамерикалықтарға бағытталған жаңа жаппай ұйым идеясы Ловетт Форт Уайтменге тиесілі екенін көрсетеді. Ол АҚБ-ның ұлттық ұйымдастырушысы болған және 1924 жылдың жазында идеологиялық және техникалық оқу үшін Мәскеуге жіберілген. Форт Уайтман 1924 жылдың қазан айында Коминтерннің басшысы Грегори Зиновьевке американдық коммунистердің жұмысының жеткіліксіздігі туралы шағымданды және Коминтерннің Шығыс бөліміне "Америкалық афроамерикалық еңбек конгресін" шақыру туралы ұсынылған жоспарды іске асыруға шақырды. Бұл идея Коминтерннің шешім қабылдаушыларының арасында қолдау тапты және 1924 жылдың желтоқсанында Америка жұмысшы партиясына, қазіргі Коммунистік партияға хабарлама жіберілді, онда "жаз айларында Чикагода Америкалық афроамерикалық еңбек конгресін өткізу ұсынылып отыр" делінді және американдық партияның пікірін білу мақсатында кеңес сұралды.

Жиын шақыру

Америкалық негр еңбек конгресін құру туралы шақыру 1925 жылдың көктемінде, Жұмысшы (коммунистік) партиясы тарапынан жасалған ұсыныс бойынша жарияланды. Конвенция шақыруында "жаздың белгілі бір уақыты" деп көрсетілгенімен, іс жүзінде құрылтай 1925 жылдың 25 қазанында ғана Чикагода өтті. Коммунистер өздерінің ықпалын азайтып, АНЛК-ні көп бағытты ұйым ретінде көрсету арқылы алдыңғы қатардағы тактика қолдануға тырысты, соның салдарынан бұл ұйымның NAACP және Маркус Гарвидің UNIA-сына қара жұмысшы табының басты дауысы ретінде қарсы тұру мүмкіндігі төмендеді. Форт Уайтман 1924 жылы Коминтерннің 5-ші дүниежүзілік конгресіне делегат ретінде қатысып, Мәскеудегі Халықаралық Ленин мектебінде партиялық ұйымдастыру ісі бойынша жедел курс оқыды және партияның жетекші қара нәсілді кадрларының бірі саналды. Америкада туып, Тюскеги институтында білім алған, Америка Социалистік партиясының бұрынғы мүшесі Форт Уайтман, Сирил Бриггс, Ричард Б. Мур және Отто Хьюсуод сияқты басқа да жоғары деңгейдегі қара коммунистерден бұрын, жаңа ұйымды басқаруға таңдалды. Форт Уайтман, кейде "Джеймс Джексон" псевдонімімен жазатын, елдің түкпір-түкпірінен қара жұмысшыларды біріктіру мақсатында Чикагода "Америкалық негр еңбек конгресін" шақыру идеясын қолдады және осы идеяны қолдау үшін Коминтерннің Қиыр Шығыс бөліміне Мәскеуге хат жолдады. Форт Уайтман "негрге оның ментальдік ерекшеліктерін ескере отырып" ұғынуға тырысты, осыған байланысты АҚШ қоғамындағы расизммен күресуге баса назар аударды, себебі Форт Уайтман расизмнің кең таралғаны қара американдықтардың таптық санасын әлсіретеді және оларды тап күресіне қатысудан сақтайды деп сенді. Сондықтан құрылтай шақыруында жалпы еңбек нарығына қатысты мәселелермен қатар, "Джим Кроуизмді жою", қара нәсілділерді сайлау құқығынан айыратын шектеулерді алып тастау, "негрлердің барлық театрларда, мейрамханаларда, қонақүйлерде ақ адамдармен тең құқықта болуын" қамтамасыз ету, білім берудегі кемсітушілікке тоқтату және линчтеуді федералдық қылмыс деп тану үшін Конгресске шаралар қабылдау сияқты нәсілдік мүдделер де қамтылды.

Құру

Америкалық негр еңбек конгресінің құрылтай съезі 1925 жылғы 25 қазан күні, жексенбі кешке, ұлттық ұйымдастырушы Форт Уитмен мен ұлттық хатшы Х. В. Уильямстың баяндамаларын тыңдаған көпшілік жиынмен ашылды. Форт Уитменнің негізгі сөзінде жаңа ұйым "нақты мақсаттарды қолдау үшін нәсілдің ең оқыған, белсенді және таптық санасы бар жұмысшыларын біріктіру, ұйымдастыру және күреске дайындау" үшін құрылғаны айтылды. "Ұйымдастыру – бостандыққа қадамның біріншісі" деген ұранмен құрылған АНЛК құрылтай съезіне шамамен 40 делегат қатысты. Нью-Йорктегі белгілі қара коммунистік партия белсендісі Отто Хьюсууд, қара жұмысшыларды Америка Еңбек Федерациясының кәсіподақтарына қосу қажеттігін атап өтті, және егер құрылған кәсіподақтар нәсілдік принцип бойынша біріктірілмесе, қара жұмысшылар өздерінің дербес кәсіподақтарын құруға тиіс екенін мәлімдеді. Джим Кроу заңдарына, сегрегацияға, сайлау құқығындағы кемсітуге және мемлекеттік білім берудегі кемсітуге тоқтама жасау талап етілді, ал тұрғын үй және қоғамдық қызмет көрсетудегі кемсіту "негр халқына толық әлеуметтік теңдік" талабының бір бөлігі ретінде қарастырылды. Съезде 10 америкалық қара нәсілді адамның Мәскеудегі Шығыс халықтарының университетінде оқып жатқаны, олар кеңестік "дипломатиялық қызметке" дайындалып жатқандығы хабарланды. Делегаттар сондай-ақ капиталистік классқа қарсы айқын сын айтқан және "Христиан шіркеуін жұмысшылар құрған, енді сіздер оны қайтаруыңыз керек" деген Уильям Монтгомери Браунның, "Жаман епископ" деп аталған, құлшыныспен сөйлеген сөзін тыңдады. Коминтерн мұндай съездің мақсаты – империализмді құлату үшін колониялық халықтарды біріктіретін қара жұмысшылар мен шаруалардың әлемдік ұйымын құру екенін көрсетті. Коминтерн АНЛК-ға қаржылай көмек те берді, ұйымдастырушылардың жалақысына, жол шығындарына және үнқағаздар мен жарнамалық материалдарды шығаруға 2500 доллар бөлді. Бұл бұрынғы тәжірибеден үлкен айырмашылық емес, себебі Коминтерн мен Америка Коммунистік партиясының пікірінше, АНЛК тек қаржылық қолдау алған Африкалық қан бауырластығының орнын басты. Грин коммунистерді афроамерикалықтардың арасында "расалық жеккөрушілікті" қоздыруға және қара нәсілділерді американдық үкіметті құлату және оның орнына кеңес республикасын орнату олардың әлеуметтік мәселелерін шешудің жалғыз жолы деп сендіруге тырысып жатыр деп айыптады. Мұндай наразылықтарға қарамастан, Американың басты баспасөздері Гриннің жаулық сезімдерін қайталады, Чикаго Трибьюн коммунистерді "расалық жеккөрушілік пен тәртіпсіздікті қоздыруға" тырысып жатыр деп айыптады, ал Филадельфия Рекорд американдық қара нәсілділерді "большевиктерге" айналдыру мүмкін деген идеяны "күлкілі балалық" деп қарастырмады.

ҰҚКҰ-дағы келіспеушіліктер

Сыртқы жауыздыққа қоса, АНЛК қатарында фракциялық рух пен жеке дау-жанжалдар болды. Коминтерннің Форт Уайтманды жетекші етіп таңдауы дау тудырды, себебі ол бұрынғы, адал партия белсенділерін – Мур, Хьюсууд және Бриггсті – еңсеріп кеткендей болды. Бұл жағдай Форт Уайтманның өзінің маңыздылығын артық сезінуімен, шешімдерді бірбеткей қабылдауымен және әсем орыс киімдерін тағуға бейімділігімен одан әрі ушықты. Жұмысшы (коммунистік) партиясының Негр комиссиясына Форт Уайтманға қатысты шағымдар ағылып түсті, бұл ұйымның жұмысын қиындатты. 1929 жылы оның орнына "Азат етуші" атты жаңа журнал жарық көрді.

Тарату

1930 жылы Америкалық негр еңбек конгресі Коммунистік партияның бастамасымен таратылды және оның орнына Негрлердің құқықтары үшін күрес лигасы деген жаңа ұйым құрылды.

Жарияланымдар

Америкалық негр еңбек конгресінің Конституциясы және бағдарламасы: 1925 жылдың 25-31 қазанында Чикаго қаласында өткен бірінші жылдық съезінде қабылданған. Чикаго, Иллинойс: Америкалық негр еңбек конгресі, 1925 жыл.