Кіріспе

Жолаушы вагонының жұмысшысы

Пульман жүк тасушылары – темір жолдарда ұйықтайтын вагондарда жүк тасушы ретінде жұмысқа алынған адамдар еді. Америка Азамат соғысынан кейін Джордж Пуллман өзінің ұйықтайтын вагондарында жұмыс істеуге бұрынғы құлдарды іздестірді. Олардың міндеті жолаушылардың жүгін алып жүру, аяқ киімдерін жылтырату, төсек-орынды орнату және күтіп ұстау, жолаушыларға қызмет көрсету болды. Пульман жүк тасушылары 1860-шы жылдардың аяғынан бастап Пульман компаниясы 1968 жылдың 31 желтоқсанында АҚШ-тағы жұмысын тоқтатқанға дейін американдық темір жолдарға қызмет етті, бірақ кейбір ұйықтайтын көлік жүк тасушылары темір жолдың өздері және 1971 жылдан бастап Амтрак жүргізетін көліктерде жұмыс істей берді. Пульман компаниясы 1880 жылдан 1970 жылдың 13 қарашасына дейін Мексикада ұйықтайтын вагондарды да жүргізді. Қазіргі америкалық қолданыста "жүк тасушы" термині "ұйықтайтын вагондағы қызметші" деген терминмен алмастырылды, бұрынғы термин "біршама қорлаушы" деп саналады. 1960 жылға дейін АҚШ-тағы Пульман жүк тасушылары тек қана қара нәсілділер болды және Америкадағы қара нәсілді орта таптың дамуына үлес қосқан деп кеңінен танылды. А. Филипп Рэндольфтің басшылығымен Пульман жүк тасушылары 1925 жылы тұңғыш қара нәсілді кәсіподақ - "Ұйықтайтын вагондар жүк тасушыларының қауымы" құрды. Одақ Азаматтық құқық қозғалысының дамуына ықпал етті. Жүк тасушылар пойыздың жалпы жетекшісінен өзгеше, Пульман кондукторының бақылауында жұмыс істеді, ол әрқашан ақ түсті болған. Пульман компаниясы Мексикада мексикалық еркектерді жүк тасушы ретінде жұмысқа алды. Ұйықтайтын вагондардан басқа, Пульман кейбір темір жолдар өздерінің жұмыс істемейтін қонақ бөлмелері мен асхана вагондарын да ұсынды; асхана вагондарында әдетте афроамерикандық аспазшылар мен официанттар жұмыс істеді, ақ стюардтың бақылауымен: "Асхана вагонының пайда болуымен кондуктор мен жүк тасушы екі рет жұмыс істеуі мүмкін емес еді: асхана вагонына үйретілген персонал қажет" және "поезд пен тамақтың күрделілігіне байланысты персонал оннан астам адамнан құралуы мүмкін". 1950 жылдардан кейін аз сандағы азиялық американдықтар Пульманның тамақ вагондарында жұмыс істеді. Қызметшілер әйелдерге жуынуға көмектесіп, маникюр жасап, шаштарын жөндеп, киім тігіп, қаптап, аяқ киімдерін жылтыратып, бала күтіміне көмектесті. Central of Georgia Railroad компаниясы осы қызметті Нэнси Хэнкс үшін 1950-ші жылдары жарнамаларында сату нүктесі ретінде қолдана берді. Ол байлардан айырмашылығы, америкалықтардың көбісінің үйінде жеке қызметшілері жоқ екенін білген. Пульман сондай-ақ байлардың ливрейлі официант немесе капеллермен қызмет етуге дағдыланғандығын білген, бірақ Пульман машиналарын "қалай қарапайым" жұмысшылармен формада жұмыс істеуге американдық орта тап ешқашан тәжірибе алмаған. Сондықтан да, ұйықтайтын вагондармен саяхаттаудың бір бөлігі, белгілі бір мағынада, жоғары сыныптық тәжірибеге ие болу еді. Бастапқыда Пульман өзінің жаңа ұйықтайтын қызметін жарнамалаған кезде, осы жүк тасушыларды көрсетті. Бастапқыда, олар оның вагондарын бәсекелестерінен анық ажырататын ерекшеліктердің бірі болды, бірақ ақыр соңында олардың барлығы оның ізімен жүріп, афроамерикандықтарды жүк тасушы, аспазшы, официант және қызыл шапқыштар (темір жол станциясының жүк тасушылары) ретінде жалдады. Жүк тасушылар өмір сүруге лайық жалақы алмады және өмір сүру үшін жеткілікті ақша табу үшін ақы төлеуге байланысты болды. Уолтер Биггс, Пульман жүк тасушысының ұлы, оның есіне әкесі айтқандай, ол Пульман жүк тасушысы болған: text=Мен естіген ең керемет оқиғалардың бірі Джеки Глисонның қалай жүгіргенін естігенім болды. Неліктен? Ол әр жүктік тасушыға 100 доллар бергені үшін ғана емес, сонымен қатар ол жүктік тасушыларға сый-құрмет пен қызығушылық танытты. Ол әркімді Джордж деп атаудың орнына, бірінші атымен атады. Ол әрқашан машинада пианиноны алып жүретін, олар ән айтып, би билеп, жақсы уақыт өткізетін. Ол тек көңіл көтеру үшін ғана жақсы адам еді. Темір жолдарда жұмыс істейтін жүк тасушылар саны 1960 жылдары жолаушылар саны азайып, автокөлік пен әуе қатынасының бәсекелестігі салдарынан ұйықтайтын вагондар қызметі азайып, көптеген пойыздарда ұйықтайтын вагондар қызметі тоқтатылды. 1969 жылы Пульман ұйықтайтын вагондар жүк тасушыларының саны орташа жасы 63 жастағы 325 адамға дейін азайды.

Міндеттер мен жалақылар

Жүк тасушы жолаушыларды қарсы алып, жүктерін көтеріп, ұйықтайтын орындарын дайындап, асхана вагонынан әкелінген тамақ-сусынды таратып, аяқ киімдерін жылтыратып, вагондарды таза ұстауға міндетті болған. Ол жолаушыларға күні-түні қызмет көрсетуге дайын болуы керек еді. Одан әрқашан күлімсіреп жүруі күтілді, сондықтан жүк тасушылар осы жұмысты ирониямен "күлкінің милі" деп атаған. Тарихшы Грег Леройдың айтуынша, "Пуллман жүк тасушысы – Пуллманның "дөңгелектегі қонақүй" деп атаған қонақүйіндегі даңқталған қызметші және келіншік еді. Пуллман компаниясы жүк тасушыларды, жарық немесе желдеткіштің қосқышы сияқты, панельдегі бір түйме ретінде қарастырған". Жүк тасушылар айына 400 сағат немесе 11000 миль жұмыс істеген, кейде тіпті 20 сағатқа дейін үздіксіз жұмыс істеген. Олар өз машиналарын өз уақытында дайындау үшін жұмысқа бірнеше сағат бұрын келуі керек еді, ал жолаушылар сүлгі немесе су құмырасын ұрласа, олар айып төлеген. Түнгі сапарларда оларға 3-4 сағат ғана ұйқы беріліп, ол жалақысынан шегерілетін. 1926 жылы Ұйықтайтын вагондар жүк тасушыларының бауырластығы (1937 жылы Пуллман компаниясы мойындаған) Еңбек бюросының зерттеу нәтижелерін пайдаланып, тұрақты жүк тасушының айлық жалақысы 72,50 доллар екенін, ал орташа жалақы 78,11 доллар, ал көмек ақысы орташа есеппен 58,15 доллар екенін мәлімдеді. Алайда, жүк тасушылар өздері тамақ, тұру, киім-кешек және аяқ киімдерін жылтырату құралдарына ақы төлеуге міндетті болған, бұл айына орташа есеппен 33,82 долларға жететін. Айлық қызмет 11000 мильден асқан жағдайда немесе айда 400 сағаттан астам жұмыс істегенде 100 миль үшін 60 центтен асып төлеу қарастырылған. Қызметшілерге айына 70 доллар төленген, қосымша жұмыс уақыты да солай болған, бірақ олар аз көмек ақысы алған. Ал Пуллманның кондукторлары, олар үшін келісімдерді жүргізуге мойындалған кәсіби одақ болған, 240 сағат жұмыс істегенде айына 150 доллар табатын. Компания жылына 28 долларға денсаулық сақтау, мүгедектік және өмірге сақтандыру ұсынған, ал 70 жасқа толған және кем дегенде 20 жыл қызмет еткен жүк тасушыларға айына 18 доллар зейнетақы төленген. BSCP буклеті сондай-ақ 1925 жылы Пуллман компаниясы акционерлерге жалпы таза табыстан 19 миллион доллардан астам дивидендтер төлегенін хабарлайды. "Олар өмір сүруге жеткілікті жалақы төлемеді, бірақ олар алған көмек ақысымен өмір сүрді, себебі жалақы ештеңе емес еді", - дейді А. Филип Рэндолф Пуллман жүк тасушылары мұражайының негізін қалаушы Лин Хьюз. Жүк тасушылар тамақ пен киімге өздері ақы төлеуге міндетті болған, ал компания жолаушылардың аяқ киімін жылтырату үшін қолданылатын аяқ киім лагына да ақы төлеуді талап еткен. "Қара тарих туралы ойлар" атты апталық мақалалар сериясында ол Пуллман жүк тасушысының өміріндегі қарама-қайшылықтар туралы жазды: text=Пуллман Америкадағы [қара адамдардың] ең ірі жұмыс берушісі болды, ал Пуллман жүк тасушысының жұмысы 101 жылдық тарихының көп бөлігінде қара адамның статусы мен ақысы бойынша ұмтылуы мүмкін ең жақсы жұмыстардың бірі болды. Жордждің ұйықтайтын вагондарында жүк тасушы билік жүргізді. Бірақ олардың жұмыс орны мен патшалығының өзі қарама-қайшылықтарға толы еді. Жүк тасушы – қызметші де, үй иесі де. Ол өзінің қоғамында ең жақсы жұмыс істеді, ал пойызбен ең нашар жұмыс істеді. Оған ақ жолаушылардың балалары мен олардың қауіпсіздігіне сенім артуға болады, бірақ тек бес күндік ел аралық сапарға ғана. Ол өзінің салт аттыларының ең жеке сәттерін бөлісті, бірақ көпшілігі үшін ол жұмбақ немесе жау болып қалды. 2008 жылы Амтрак А. Филип Рэндолф Пуллман жүк тасушылары мұражайы үшін доктор Лин Хьюз жүргізген бес жылдық зерттеу жобасы, "Африкалық америкалық теміржол қызметкерлерінің Пуллман жүк тасушыларының ұлттық тарихи тіркелімі" туралы хабардар болды. Амтрак APR Pullman Porter мұражайымен бірлесіп, тірі қалған жүк тасушыларды іздестіру және құрметтеу үшін тіркелімен бірге жұмыс істеді. Амтрак сонымен қатар промоутерлік жоба үшін олармен сұхбаттасу үшін басқа да аман қалғандарды табуға тырысты. Бірнеше тірі қалған бұрынғы Пуллман жүк тасушылары табылды, олардың барлығы сол кезде 90-нан немесе 100 жастан асып кеткен. Жобаның үйлестірушісі былай деді: "Бүгінгі күні де байқаушылар қарт ер адамдардың қаншалықты сәнді екеніне таңғалады. Біз оларды тапқанда, олар әсем болады. Олар тіпті осы жаста да костюм мен галстук киетін еркектер".

Кәсіподақ құру

1900 жылдың басында Портерлер жалақы мен қарым-қатынасты жақсарту үшін бірігіп, ұйымдастыра бастады. Айына орта есеппен 300-400 сағат жұмыс істейтін Портерлерге сағат санына немесе сапар ұзақтығына қарамастан, белгілі бір айлық жалақы төленді. Олар, әсіресе ақ нәсілді жолаушылардың ұсақ немесе жалған айыптауларымен жұмыстан оңай шығарылуы мүмкін еді. Алғашқы тырастықтар көбінесе сәтсіз аяқталып, кәсіподақ құруға тырысқандардың жұмыстан босатылу қаупін де арттырды. Бұл ұйым қара нәсілділерді қабылдамағандықтан, А. Филип Рэндольф "Жатқыш вагондар Портерлерінің бауырластығын" ұйымдастыруға кірісті. "Күрес не құлдық" деген ұранмен, 1925 жылдың 25 тамызында 500 Портер Харлемде жиналып, ұйымдасуға бейілділік танытты. Рэндольфтың басшылығымен алғашқы қара нәсілді кәсіподақ – "Жатқыш вагондар Портерлерінің бауырластығы" құрылды және жағдай мен жалақы бірте-бірте жақсарды. Алғашқы қара жұмысшылар одағын құру арқылы, "Жатқыш вагондар Портерлерінің бауырластығы" Пуллман Портерлері 1950 жылдары басталған Азаматтық құқықтар қозғалысының негізін қалады. Кәсіподақ ұйымдастырушысы және бұрынғы Пуллман Портері Э. Д. Никсон 1955 жылы Алабама штатында Монтгомери автобустарын бойкоттауды ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Ол Роза Паркс автобуста орын беруден бас тартқаннан кейін оны түрмеден босатып алды және оны бойкотты ұйымдастыру үшін таңдады.

Қара орта тапқа үлес қосу

Қара қауым Пуллман портёрларына үлгі алып, көптеген адамдар оларды Американың қара орта сыныбының қалыптасуына зор үлес қосқан деп санайды. Қара тарихшы және азаматтық құқық белсендісі Тимуэль Блэк 2013 жылғы сұхбатында былай деді: "[Пуллман портёрлары] көрікті, таза және мінсіз киінген. Олардың стилі еркекке лайық, тілі салмақты, сондықтан олардан ақылдылық сезілді. Олар жас жігіттерге жақсы үлгі болды. Пуллман портёры болу – мәртебелі лауазым еді, себебі ол тұрақты табыс пен елдің барлық аймақтарына саяхаттау мүмкіндігін ұсынды, бұл сол кезде [қара адамдар үшін] сирек кездесетін жағдай еді. Беркли, Калифорния қалалық кеңесінің мүшесі, АҚШ конгрессмені және Окленд, Калифорния қаласының мэрі Рон Деллумс та Пуллман портёрларының ұрпағы болды. Оның әкесі Верни Деллумс – Пуллман портёры және портовый жұмысшысы болған. Оның інісі, С. Л. Деллумс, "Пуллман вагондарының қызметкерлері" кәсіподағының басшысы болды. Рон Деллумс АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі ретінде он төрт рет сайланды.

А. Филип Рэндолф Пуллман Портер мұражайы

1995 жылы Лин Хьюз А. Филипп Рэндолф Пуллман Портер мұражайын құрды. Бұл мұражай А. Филипп Рэндолфтың өмірін және Ұйқы вагондарының қызметкерлер бауырластығының және басқа да афроамерикалықтардың АҚШ еңбек қозғалысындағы рөлін көрсету мақсатымен ашылды. Чикагоның Оңтүстік жағында орналасқан және Джордж Пуллман жұмысшыларды орналастыру үшін қатарлап салған үйлердің бірінде орналасқан мұражай, АҚШ Ішкі істер министрлігінің Пуллман ұлттық тарихи ескерткіш ауданының құрамына кіреді. Мұражайда Ұйқы вагондарының қызметкерлер бауырластығына қатысты артефакттар мен құжаттардан тұратын жинақ сақталған. Сонымен қатар, 2001 жылы мұражай 1800 жылдардың соңынан 1969 жылға дейін теміржолда жұмыс істеген афроамерикалық теміржол қызметкерлерінің ұлттық тізімін жасауды бастады.

Тану

2008 жылы Амтрак, А. Филип Рэндольф мұражайымен бірлесіп, Чикагода Пуллман вагондарының жүк тасушыларын құрметтеді. Мұражайдың негізін қалаушы Лин Хьюз бұл шарада сөйлеп: «Amtrak сияқты ұйым өзінің тарихына тікелей үлес қосқандарды құрметтеуге уақыт бөлгені маңызды. Бұл сонымен қатар өте орынды, себебі бұл Пуллман вагондарының жүк тасушыларының тізімін жасауға жасалған күш-жігердің жемісі. Біз Amtrak-пен тізімді бастадық, енді оны аяқтаумен және осы ұлы афроамерикалықтарды құрметтеумен аяқтап отырмыз», – деді. Хьюз сонымен қатар «Құрмет антологиясы: Пуллман вагондарының жүк тасушыларының ұлттық тарихи тізімі» кітабының авторы. 2009 жылы, Қара тарих айы аясында Амтрак Калифорнияның Окленд қаласында Пуллман вагондарының жүк тасушыларын құрметтеді. AARP журналисі былай деп жазды: «Олар лайықты емес жұмыс істеген абыройлы адамдар еді. Олар төсек-орын жасап, дәретхананы тазалады, аяқ киімдерін жуып, жакеттерін шаңдатты, тамақ пісіріп, ыдыс-аяқ жуды, тар және қозғалмалы жағдайларда». Амтрак Ұйықтайтын вагон тасымалдаушыларының бауырластығының бес зейнеткерін шараға сөйлеуге шақырды. Бес адамның ең үлкені, 98 жастағы Ли Гибсон оқиғаға (теміржолмен) келген жолын былай деді: «Жақсы болды. Мен бұрынғыдай қызмет көрсете алдым». Ол қақпашы болып жұмыс істеген жылдарын еске алып: «Бұл керемет өмір еді», – деді. 2009 жылы Филадельфия Ұлттық пойыз күнінің аясында сол кезде әлі тірі болған 200 бұрынғы Пуллман вагондарының қызметкерлерінің 20-ға жуығын құрметтеді. Бұрынғы аспазшы және жүк тасушы Фрэнк Роллинс, 93 жаста, NPR-дің Мишель Норриспен сөйлескенде: «Теміржол оңтүстік жігіттерін тамақ вагондарын жүргізуді қалаған, себебі «олардың белгілі бір мінезі мен әдеп-ғайыбы оңтүстік жолаушыларын Чикагодан келген жігіттерге қарағанда жақсы қанағаттандырады» деп ойлаған», – деді. Роллинс сондай-ақ қара нәсілді ерлерге қаратылған нәсілшілдік пікірлер туралы айтты, бірақ оң тәжірибелер туралы да еске алды. Ол былай деді: «Менің кішкентай сөздерім болды. Мен вагонға кіріп: «Назарларыңызды аударайын. Менің атым Фрэнк Роллинс. Есіңізге түсірмесеңіз, маған Портер деп атаңыз, ол капотта жазылған, есте сақтауыңыз мүмкін. Бірақ мені «бала» деп атамаңыз және Джордж деп те айтпаңыз». 2013 жылдың тамызында А. Филип Рэндольф Пуллман вагондарының жүк тасушылары мұражайы Америка Құрама Штаттары тарихындағы ең ірі саяси адам құқықтары митингінің бірі болған «Вашингтондағы жұмыс орындары мен бостандық үшін науқанның» 50 жылдығын атап өтті. Бір жергілікті газетке берген сұхбатында мұражайдың негізін қалаушы Лин Хьюз, Чикаго аймағындағы кейбір адамдар науқанның жылдығын Вашингтонға барудың орнына өз қауымдастықтарында атап өтуді жөн көруі мүмкін екенін айтты. Ол көптеген адамдардың Аса Филип Рэндольфтің Вашингтонға наурыз қозғалысын бастаған алғашқы белсенді екенін білмейтінін қосты. Шара барысында спикерлер сөйлеп, қара нәсілді жұмысшылардың тарихымен байланысты фильмдер көрсетілді. Ұйымдастырушылардың айтуынша, бұл кездесуге бұрынғы екі Пуллман вагондарының жүк тасушысы, 98 жастағы Милтон Джонс пен 90 жастағы Бенджамин Гейнс қатысуы күтілуде.