Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан генералы және саясаткері (1784–1823)
Spanish general and politician (1784–1823)
Рафаэль дель Риего и Флорес (7 сәуір 1784 – 7 қараша 1823) – испан генералы және либералды саясаткер, Либералды үш жылдық кезеңнің (испанша: Trienio Liberal) құрылуында маңызды рөл атқарды.
Rafael del Riego y Flórez (7 April 1784 – 7 November 1823) was a Spanish general and liberal politician, who played a key role in the establishment of the Liberal Triennium (Trienio liberal in Spanish).
Ерте өмір
Риго 1784 жылдың 7 сәуірінде (кейбір деректер бойынша 1785 жылдың 24 қарашасында) Астуриядағы Тунья, Тинео қаласында дүниеге келген. 1807 жылы Овьедо университетін бітірген соң Мадридке көшіп, әскерге қабылданды.
Riego was born on 7 April 1784 (according to other sources 24 November 1785) in Tuña, Tineo in Asturias. After graduating from the University of Oviedo in 1807, he moved to Madrid, where he joined the army.
Жарым арал соғысы
1808 жылы Испанияның Тәуелсіздік соғысы кезінде ол француздықтарға тұтқынға алынып, Эль-Эскориал түрмесіне қамалды, бірақ кейін қашып құтылды. 10 қарашада Эспиноса-де-лос-Монтерос шайқасына қатысты, содан кейін тағы да тұтқынға түсті. Үш күннен соң Францияға жіберілді, ал "del" жұрнағын жойып, тек "Риего" деп атын өзгерткеннен кейін босатылды. Англия мен неміс мемлекеттерінде саяхаттап, 1814 жылы Испанияға оралды, дәл сол кезде Фернандо VII Испанияның 1812 жылғы Конституциясын жойды. Испанияда Риего қайтадан подполковник шенімен әскерге қайта оралып, Конституцияға адалдық серт берді. Фернандо VII таққа қайта келгеннен кейінгі алты жылдық абсолютизм кезеңінде испан либералдары король 1814 жылғы мамыр айында күштен жойған Испания Конституциясын қайта жаңғыртуды қалады. Риего масондар қатарына қосылып, корольға қарсы либералдар ұйымдастырған бірнеше құпия жоспарларға қатысты, бірақ олар сәтсіз аяқталды.
In 1808, during the Spanish War of Independence he was taken captive by the French and imprisoned in El Escorial, from where he eventually escaped. On 10 November he took part in the Battle of Espinosa de los Monteros, after which he once again was taken prisoner. Three days later he was sent to France, and, after he changed his name to "Riego" (without the "del"), was eventually released. He traveled around England and the German states, and in 1814 he returned to Spain, right before the Spanish Constitution of 1812 was abolished by Fernando VII. In Spain, Riego once again joined the army with a rank of lieutenant colonel and took an oath to the Constitution. During the six years of absolutism that followed the restoration of King Fernando VII, Spanish liberals wished to restore the Spanish Constitution, which the King had abolished in May 1814. Riego joined the freemasons and collaborated with liberals in several conspiracies against the King, which failed.
1820 жылғы көтеріліс
1819 жылы король испандық-американдық тәуелсіздік соғыстарында күресу үшін он батальондық әскер құрастырып жатқан еді. Риегоға Астурия батальонының басшылығы тапсырылды. Кадиске келген соң, ол басқа либералды офицерлермен бірге 1820 жылдың 1 қаңтарында 1812 жылғы Конституцияны қайтару талабымен көтеріліс ұйымдастырды. Риегоның әскері Андалусия қалаларынан абсолютизмге қарсы көтеріліс бастау ниетімен өтті, бірақ жергілікті тұрғындар көбінесе немқұрайлы болды. Дегенмен, Галисияда көтеріліс болды және ол бүкіл Испанияға жылдам тарады. 1820 жылдың 7 наурызында Мадридтегі патша сарайы генерал Франсиско Балестерос басқаратын әскерлермен қоршалды, ал 10 наурызда король Конституцияны қайта жаңартуға келісті.
In 1819, the King was forming an army of ten battalions to fight in the Spanish American wars of independence. Riego was given command of the Asturian Battalion. After arriving in Cádiz, together with other liberal officers, he started a mutiny on 1 January 1820, demanding the return of the 1812 Constitution. Riego's troops marched through the cities of Andalusia with the hope of starting an anti absolutist uprising, but the local population was mostly indifferent. An uprising, however, took place in Galicia, and it quickly spread throughout Spain. On 7 March 1820, the royal palace in Madrid was surrounded by soldiers under the command of General Francisco Ballesteros, and on 10 March, the King agreed to restore the Constitution.
Кейінгі өмірі
Жаңа прогрессивті үкімет Риегоны фельдмаршал етіп тағайындады және оны Галисияның генерал-капитаны қылып бекітті. 1821 жылдың 8 қаңтарында ол Арагон әскерлеріне қолбасшылық етіп, Сарагосаға көшті. 18 маусымда ол өзінің туысқан қызы Мария Тереза дель Риего и Бустиллосқа үйленді. 1821 жылдың 4 қыркүйегінде сәтсіз республикалық көтеріліс салдарынан ол республикашылдықта айыпталып, түрмеге қамалды. Алайда оның беделі артып, Мадридте оны босату талаптарымен демонстрациялар өтті. 1822 жылдың наурыз айында ол Кортес Генералесіне сайланды және ақыры түрмеден шықты. 1822 жылдың желтоқсан айында Верона конгресінде Бес үлкен держава Испанияның республикашылдыққа жақындауы Еуропаның тепе-теңдігіне қауіпті деп шешіп, Испанияда абсолюттік монархияны қайта орнату үшін Францияны таңдады. 1823 жылдың 7 сәуірінде француз әскері Пиреней тауларын кесіп өтті. Риего Үшінші армияға басшылық етіп, жаулап келгендерге де, жергілікті абсолютист топтарға да қарсы тұрды. 15 қыркүйекте ол сатқындыққа ұшырап, Хаэн облысының Аркиллос ауылына жақын жердегі шатырлы үйдің ішінде тұтқынға алынды. Оны Мадридке әкелді. Патшадан кешірім тілеп, түрмеде дінге қайтып, "конституциялық қылмыстарына" өкініп, соңғы сәтте абсолютистердің қуанышына орай саяси нанымынан толығымен бас тартса да, Риего құрбандыққа шалынған тәжге және таққа қарсы көтерілгені үшін кінәлі деп танылды, себебі ол патшадан билікті алуға дауыс берген парламент мүшелерінің бірі болған еді. 1823 жылдың 7 қарашасында ол Мадридтегі Ла Себада алаңында дарға асылды.
The new progressive government promoted Riego to field marshal and made him Captain General of Galicia. On 8 January 1821 he took command of Aragon, and moved to Zaragoza. On 18 June, he married his cousin Maria Teresa del Riego y Bustillos. On 4 September 1821, because of a failed republican revolt, he was wrongly accused of republicanism and imprisoned. However, his popularity grew, and demonstrations took place in Madrid demanding his release. In March 1822, he was elected to the Cortes Generales and eventually released from prison. In December 1822, at the Congress of Verona, the Quintuple Alliance countries decided that a Spain that was bordering on republicanism was a threat to the balance of Europe, and France was chosen to force a restoring of the absolute monarchy in Spain. On 7 April 1823, the French army crossed over the Pyrennes. Riego took command of the Third Army and resisted the invaders as well as local absolutist groups. On 15 September he was betrayed and taken prisoner in a country estate near the village of Arquillos, Jaén. He was taken to Madrid. Despite asking for clemency from the King, having approached religion and repented of his "constitutional crimes" during his imprisonment, completely retracting at the last minute his political convictions to the delight of the absolutists, Riego was found guilty of high treason against altar and throne, as he was one of the members of parliament who voted in favor of taking the power from the King. On 7 November 1823, he was hanged at La Cebada Square in Madrid.
Жады
Ригоның құрметіне жазылған «El Himno de Riego» әні Бірінші (1873–1874) және Екінші испан Республикасының (1931–1939) гимні болды. Қазір оның портреті Cortes Generales ғимаратында ілінген.
El Himno de Riego, a song written in honour of Riego, became the anthem of the First (1873–1874) and Second Spanish Republic (1931–1939). Currently his portrait is displayed in the building of the Cortes Generales.